Sayt test holatida ishlamoqda!
18 Iyul, 2026   |   4 Safar, 1448

Toshkent shahri
Tong
03:25
Quyosh
05:00
Peshin
12:34
Asr
17:39
Shom
19:57
Xufton
21:29
Bismillah
18 Iyul, 2026, 4 Safar, 1448

Tilini asragan ayol

02.08.2020   13072   7 min.
Tilini asragan ayol

Abdulloh ibn Muborak hikoya qiladi:

Men Allohning muborak uyi Baytullohni haj qilish va Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallam qabrlarini ziyorat etish niyati bilan safarga chiqqan edim. Yo‘lda bir qora sharpaga duch keldim. Yaqinroq borib qarasam, jun ko‘ylak kiygan va ro‘mol yopilgan bir kampir ekan.

  • Assalomu alaykum va rahmatullohi va barokatuh, — deb salom berdim. U:
  • «Mehribon Parvardigor tomonidan salom aytilur»,1 — deb alik oldi.
  • Alloh senga rahm etsin, bu yerda nima qilyapsan? — deb so‘radim. Kampir:
  • «Kimni Alloh adashtirib qo‘ysa, uning uchun biron hidoyat qiluvchi bo‘lmas»,2 — deb tilovat qildi. Uning so‘zidan yo‘ldan adashganini angladim. Keyin:
  • Qayerga ketyapsan? — deb savol qildim.
  • «Bir kechada bandasini Masjidul Haramdan Masjidul Aqsoga sayr qildirgan Zot pokdir»,3 — deb javob berdi. Bildimki, u haj ibodatini ado etib, Baytul Maqdisga ketayotgan ekan. So‘ngra bu yerda qachondan beri turganini so‘radim.
  • «Uch kecha-kunduz»,* — dedi. Nima yeb-ichayotganini so‘raganimda:
  • «Uning o‘zi meni to‘ydirur va qondirur»,5 — deb javob qildi.
  • Tahoratni qanday qilyapsan? — deb so‘radim keyin. U Moida surasining 6-oyatini o‘qidi:
  • «Suv topa olmasangiz, pok tuproq bilan tayammum qilingiz».
  • Mening ovqatim bor, yeysanmi? — dedim.
  • «So‘ngra kechgacha ro‘zani benuqson qilib tutinglar».6
  • Hozir ramazon oyi emas-ku.
  • «Kim o‘z ixtiyori-la yaxshilikni niyat etsa, bas, Alloh shukr qilguvchi va bilguvchidir».7
  • Safarda bizga ro‘za tutmaslikka ruxsat etilgan-ku.
  • «Ro‘za tutishingiz, agar bilsalaringiz, o‘zingiz uchun yaxshidir».8
  • Nima uchun men gapirgandek oddiy so‘zlar bilan ga-pirmayapsan, — desam:
  • «U biron so‘zni talaffuz qilmas, magar (talaffuz qilsa) uning oldida hoziru nozir bo‘lgan bir kuzatuvchi (farishta u so‘zni yozib olur)»,9 — dedi. Men savol berishda davom etdim:
  • Sen kimsan o‘zi?
  • «(Ey inson,) o‘zing aniq bilmagan narsaga ergashma! Chunki quloq, ko‘z, dil — bularning barchasi to‘g‘risida (inson) mas’uldir», — deb Isro surasining 36-oyatini tilovat qildi.
  • Xato qildim, kechir — deb uzr so‘radim. U:
  • «Bugun sizlar ayblanmaysizlar. Alloh sizlarni mag‘firat qilur»,10— dedi. Keyin:
  • Mana bu tuyamga o‘tirib, karvoningga yetib olishni xohlaysanmi?— deb taklif qildim.
  • «Qanday yaxshi amal qilsangiz, Alloh uni biladi»," — dedi. Tuyani cho‘ktirdim. Shunda u:
  • «Mo‘minlarga ayting, ko‘zlarini (nomahram ayollarga tikishdan) to‘sinlar»,12 —degan oyatni o‘qidi. Men ko‘zimni undan uzdim va:
  • Tuyaga chiqqin, — dedim. U minmoqchi bo‘lganida, tuya hurkib ketdi va kiyimini yirtib yubordi. Shunda:
  • «Sizlarga ne bir musibat yetsa, o‘z qo‘llaringiz qilgan narsa-gunoh sababli (yetur)»,'3,—deb qiroat qildi.
  • Shoshmay tur, tuyani bog‘lab qo‘yay, — dedim. U:
  • «Biz uni Sulaymonga fahmlatdik»," — dedi. Tuyani bog‘lab qo‘yib, unga:
  • Mingin, — dedim. Tuyaga minib olgach, u:
  • «Bizlarga buni bo‘ysindirgan zot pokdir. Bizlar bunga qodir emas edik. Albatta, biz Robbimizga qaytguvchimiz»,15— dedi. Jilovdan tutib, qichqirib tuyani tez haydab ketdim. Shunda u Luqmon surasining:
  • «Yurganingda o‘rtacha yurgin va ovozingni past qilgin»,— degan oyatini tilovat qildi. So‘ngra sekin yurib, she’r o‘qiy boshladim.
  • «Qur’ondan muyassar bo‘lgan miqdorda o‘qiyveringlar»,'6— dedi.
  • Menga ko‘p yaxshiliklar berildi, — dedim men. U: 
  • «Aql egalarigina eslaydilar»," — deb o‘qidi. Bir oz yurganimizdan keyin:
  • Ering bormi? — deb so‘radim. U Moida surasining 101-oyatini o‘qib javob berdi:
  • «Ey mo‘minlar, ayon bo‘lganda sizlarni xafa qiladigan narsalar haqida so‘ramanglar». Men jim qoldim, karvoniga yetib olgunimizcha unga hech narsa gapirmadim. Yetib kelgach:
  • Mana karvon, bu yerda kiming bor? — deb so‘radim. U:
  • «Mol-mulk va bola-chaqa hayoti dunyoning ziynatidir»,18 — dedi. Bu gapidan karvonda farzandlari borligini bildim.
  • Ular nima qiladilar?, — deb so‘ragan edim:
  • «Belgilar qo‘yildi va yulduzlar bilan topurlar»,19 — degan oyatni o‘qidi. Bolalari karvonlarda yo‘l boshlovchi ekanliklarini bildim. U chaylalar tomon ishora qildi.
  • U yerda kiming bor? — dedim. U yana oyat o‘qidi:
  • «Alloh Ibrohimni o‘ziga do‘st tutdi»,20 «Muso bilan Allohning o‘zi, bevosita, gaplashdi»,21 «Ey Yahyo, kitobni mahkam ushla».22 Men:
  • Ey Ibrohim, ey Muso, ey Yahyo! Deb, ayolning farzandlarini chaqirdim. Oldimga oydek yigitlar kelib salom berdi. Shunda ayol o‘g‘illariga:
  • «Endi bir kishini mana shu pulingiz bilan shaharga jo‘natinglar, u eng sara, pokiza taomlarni tanlab, sizlarga undan rizq-nasiba olib kelsin»,23 — dedi. Ulardan biri borib, taom sotib olib keldi va ovqatni dasturxonga qo‘ydi. Ayol yana tilovat qildi: 
  • «Sizlar o‘tgan kunlarda qilgan amallaringiz sababli (ushbu noz-ne’matlarni) pok bilib yeb-ichinglar».24 Shunda men:
  • Bu ayol haqida gapirib bermagunlaringizcha ovqatlaringizni yemayman, — dedim. Ular:
  • Bu ayol bizning onamiz bo‘ladi. Qirq yildan beri pok Parvardigorning adashtirishidan, g‘azab qilishidan qo‘rqib, Allohning kalomi — Qur’oni karimning so‘zidan boshqa so‘zni gapirmaydi, — deyishdi. Shunda men ham javob tariqasida bir oyat o‘qidim:
  • «Bu Allohning fazl-karami, uni xohlagan bandasiga beradi. Alloh ulug‘ fazilat egasidir».

«Odoblar durdonasi» kitobidan.

 

1. Yosin, 58

9. Qof, 18

17. Baqara, 269

2. A’rof, 186

10. Yusuf, 92

18. Kahf, 46

3. Isro, 1

11. Baqara, 197

19. Nahl, 16

4. Maryam, 10

12. Nur, 30

20. Niso, 125

5. Shuaro, 79

13. Sho‘ro, 30

21. Niso, 164

6. Baqara, 187

14. Anbiyo, 79

22. Maryam, 12

7. Baqara, 158

15. Zuxruf, 14

23. Kahf, 19

8. Baqara, 184

16. Muzammil, 20

24. Al-Haqqa, 24

Ibratli hikoyalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Musulmonlar Jahon Ligasi bosh kotibi: “O‘zbekiston islom sivilizatsiyasi kitobiga yozilgan eng yorug‘ sahifalardan biridir”

08.07.2026   19114   4 min.
Musulmonlar Jahon Ligasi bosh kotibi: “O‘zbekiston islom sivilizatsiyasi kitobiga yozilgan eng yorug‘ sahifalardan biridir”

Tinchlik, bag‘rikenglik va ilm-ma’rifat yo‘lini birlashtirgan  I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumida 40 dan ortiq davlatdan 300 ga yaqin xorijiy olimlar, siyosat, madaniyat va din arboblari islom sivilizatsiyasining asl mohiyatini butun dunyoga anglatishni maqsad qilgan.

Forumda so‘zga chiqqan Musulmonlar Jahon Ligasi Bosh kotibi Muhammad bin Abdulkarim al-Issa O‘zbekistonni islom sivilizatsiyasining eng yorqin ilm-ma’rifat o‘choqlaridan biri sifatida e’tirof etib, buyuk allomalar merosini zamonaviy taraqqiyot bilan uyg‘unlashtirish insoniyatning umumiy kelajagi uchun strategik ahamiyat kasb etishini ta’kidladi. Shuningdek, islom sivilizatsiyasining tarixiy markazlarini qayta anglash va ularning ilmiy merosini zamonaviy taraqqiyot bilan uyg‘unlashtirish global ahamiyatga ega vazifaga aylanganini ta’kidladi.

Muhammad bin Abdulkarim al-Issa, Musulmonlar Jahon Ligasi bosh kotibi (Saudiya Arabistoni)

Avvalo, ushbu anjuman islom sivilizatsiyasining buyuk yodgorliklaridan biri bo‘lgan, musulmon merosining porloq sahifalari mujassam yurtda o‘tayotgani alohida ahamiyatga ega.
Bu zaminning islomiy merosi haqida uzoq to‘xtalib o‘tirmayman. Chunki u butun islom olamida yuksak e’tirof etilgan va tariximiz faxrlaridan biri sifatida tilga olinadi.

O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi eng buyuk islom sivilizatsiyasi davlatlaridan biridir. Samarqand — Buyuk Ipak yo‘lining durdonasi, islom me’morchiligi taraqqiyotida markaziy o‘rin tutgan shaharlardan biri hisoblanadi.

Buxoro esa islom tarixi sahifalarida eng buyuk ilm markazlaridan biri sifatida muhrlangan. Bu shahar ummatning eng ulug‘ allomalaridan, hadis ilmining amiri, Shayxul islom, hofizlar imomi, buyuk muhaddis Muhammad ibn Ismoil Buxoriy rahmatullohi alayhning muborak nomi bilan chambarchas bog‘liqdir.

Islom sivilizatsiyasi ilm-ma’rifat va yuksak qadriyatlar asosida barpo etilgan. Shu bois u insoniyat tarixida ma’rifatparvarlikning eng yuksak namunalaridan biri bo‘ldi.

Boshqa xalqlar sivilizatsiya yo‘lini izlayotgan bir paytda musulmon ummati universitetlar barpo etdi, ilmlarni tarjima qildi va butun insoniyatga yuksak axloq fazilatlarini o‘rgatdi.

Islom sivilizatsiyasi tarix kitoblaridagi quruq sahifalar emas. U iymon ilm bilan uyg‘unlashganda tarix nur bilan yozilishi va uning asarlari dunyo turguncha abadiy yashashining yorqin isbotidir.

Bu sivilizatsiya insoniyatga faqat muhtasham me’moriy obidalarni emas, balki boy qonunchilik, teran tafakkur va oliy axloqiy qadriyatlarni ham meros qilib qoldirdi.

Biz yaxshi bilamiz va bundan mamnunmizki, O‘zbekiston xaritadagi oddiy davlat emas. U islom sivilizatsiyasi kitobiga yozilgan eng yorug‘ sahifalardan biridir.

Samarqanddan Buxorogacha, Registondan Imom Buxoriy ziyoratgohigacha bo‘lgan barcha tarixiy yodgorliklar shu haqiqatni namoyon etadiki, bu zamin insoniyat ilm-fani va ma’naviy ongi uchun yuksak ziyo maskanlarini barpo etgan buyuk ummatning merosidir.

Ilm bilan iymon o‘rtasidagi bog‘liqlik hech qachon so‘nmaydi, qolaversa, yo‘qolib ketmaydi ham. Biz ildizi pok, ta’siri buyuk va manfaati abadiy bo‘lgan sivilizatsiya — Islom sivilizatsiyasi haqida so‘z yuritmoqdamiz.

Har bir buyuk millatning sivilizatsion tarixi uning keng qamrovli sarlavhasidir.

Bugun ana shu buyuk merosni yodga olar ekanmiz, bizning mas’uliyatimiz faqat o‘tmish bilan faxrlanishdan iborat emas. Balki ilm va amal orqali, yuksak islomiy qadriyatlarga tayangan holda, sivilizatsiya ruhini bugungi hayotimizda qayta jonlantirishdir.

Shu munosabat bilan O‘zbekiston Respublikasining islomiy, ilmiy va madaniy merosni qayta tiklash, uni asrab-avaylash hamda butun dunyoga tanitish borasidagi yuksak sa’y-harakatlarini alohida e’tirof etamiz.

Bu borada muhtaram Prezident Shavkat Mirziyoyev janoblarining xizmatlari beqiyosdir. Alloh taolo u kishining sa’y-harakatlarini muborak qilsin va ular orqali el-yurtga manfaat ato etsin.

Shuningdek, O‘zbekistonning islom olami, ayniqsa, Islom olami uyushmasi bilan mustahkam aloqalarini ham yuksak baholaymiz. Bu hamkorlik Makkai Mukarramada joylashgan tashkilot bosh qarorgohi bilan muntazam davom etib kelmoqda.

Biz Toshkent shahrida Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishini ham islom olamidagi eng yirik ilmiy va madaniy maskanlardan biri sifatida yuksak qadrlaymiz.

Shuningdek, Samarqand shahrida Imom Buxoriy yodgorlik majmuasining ochilganini ham yuksak baholaymiz. Ayniqsa, ushbu markazda Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiyning boy ilmiy merosini tadqiq etishga qaratilgan ilmiy ishlar alohida ahamiyatga egadir.

Alloh taolo ushbu ilm maskanlarida xizmat qilayotgan barcha fidoyilarga muvaffaqiyat ato etsin va ularning xizmatlarini ajru savob bilan mukofotlasin.

Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga ushbu muhim va ulug‘ ishlarga bosh-qosh bo‘lib kelayotganlari uchun alohida duolarimizni bildiramiz.

Alloh taolodan ushbu anjumanni barcha ishtirokchilar uchun manfaatli qilishini, undan ko‘zlangan ezgu maqsadlar ro‘yobga chiqishini so‘rayman.

MAQOLA