Islomiy da’vat payg‘ambarlarning muhim vazifasi hisoblanadi. Ularning barchalari muallim va da’vatchi bo‘lishgan. Alloh taolo marhamat qiladi: “Robbingning yo‘liga hikmat va yaxshi mav’iza ila da’vat qil. Va ular ila go‘zal uslubda munozara qil” (Nahl surasi, 125-oyat). Boshqa bir oyatda esa bunday marhamat qiladi: «Sen: “Bu – mening yo‘limdir. Men Allohga bilib – ishonch ila chaqiraman va menga ergashganlar ham. Alloh pokdir. Va men mushriklardan emasman”, deb ayt» (Yusuf surasi, 108-oyat). Oyatdagi “basirat” so‘zi manfaatli ilm va solih amaldir.

Alloh taologa da’vat etishda beshta odob bor. Ushbu besh odobning besh vositasi va besh natijasi ham bor. Besh odob quyidagilardir:

1. Alloh uchun xolis, U zotga sodiq bo‘lish va U zotning huzuridagi narsalarnigina niyat qilishdir. Alloh taolo aytadi: “Holbuki, ular faqat Allohgagina ibodat qilishga, Uning dinigagina ixlos qilishga, boshqa dinlarga moyil bo‘lmaslikka, namozni to‘liq o‘qishga, zakot berishga buyurilgan edilar” (Bayyina surasi, 5-oyat).

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam do‘zax eng birinchi uch kishini kuydirib, azoblashini aytganlar. O‘sha uch kishining birinchisi insonlar uni olim deyishlari uchun ilm olgan va shunday deb nom chiqargan kishidir.

2. O‘zi da’vat etayotgan narsaga amal qilish. Chunki o‘zi da’vat etgan narsaga amal qilmaslik juda uyatli va sharmandali ishdir. Alloh taolo aytadi: “Odamlarni yaxshilikka chorlab turib, o‘zingizni unutasizmi? Holbuki, kitobni tilovat qilyapsiz-ku. Aqlni ishlatmaysizmi?!” (Baqara surasi, 44-oyat).
3. Da’vatni yetkazishda yumshoq fe’lli bo‘lish. Alloh taolo Muso va Horun alayhissalomni Fir’avnni to‘g‘ri yo‘lga chaqirish uchun yuborganda ularga bunday buyuradi: “Bas, unga yumshoq so‘z aytinglar. Shoyad eslasa yoki qo‘rqsa” (Toha surasi, 44-oyat). Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Yengillashtiring, qiyinlashtirmang, xushnud eting, nafratlantirmang”.
4. Da’vatni bosqichma-bosqich amalga oshirish. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tutgan yo‘llari kabi da’vatda eng muhim va ahamiyatli narsadan boshlash lozim. U zot sollallohu alayhi vasallam Muoz roziyallohu anhuni Yamanga da’vat uchun jo‘natayotgan vaqtlarida bunday degan edilar: “Albatta, sen ahli kitob (nasroniy) qavmiga borasan. Ularni da’vat qiladigan eng avvalgi narsang Allohdan o‘zga iloh yo‘qligi va men Uning elchisi ekanimga guvohlik berish bo‘lsin. So‘ngra, ular bu narsada senga javob bersalar (qabul etsalar) Alloh ularga bir kecha-kunduzda besh vaqt namozni farz qilganining xabarini ber”.
5. Har bir qavm bilan ularga munosib tarzda suhbatlashish va ular muhtoj bo‘lgan narsani ularga gapirish. Shahar ahliga boshqacha, qishloq ahliga o‘zgacha uslubda so‘zlashish kerak. Har bir kishiga o‘ziga xos uslubda da’vat qilish samarali bo‘ladi. Alloh taolo aytadi: “Kimga hikmat berilsa, unga ko‘p yaxshilik berilgan bo‘ladi. Faqat aql egalarigina eslarlar” (Baqara surasi, 269-oyat).

Allohim, manfaatli ilm, solih amal va dinni teran anglashimizni ziyoda ayla!

Doktor Oiz Al-Qarniyning

“Ro‘zadorlar uchun 40 dars” kitobidan

Saidxon qori MAXSUM tarjimasi.