Inson tanasida vitaminlar muvozanatini saqlab qolish, sog‘lom yurish va teran fikrlash uchun kuniga uch marta ovqatlanish kerak, degan fikr mavjud. Ehtimol bu oziq-ovqat ishlab chiqaruvchilar va farmatsevtika sanoati vakillari katta daromad olishi maqsadida tez-tez tanavvul qilib turishga rag‘batlantirishdir.
Albatta, bu korporatsiyalarga odamlar oziq-ovqat va ichimlikni ortiqcha iste’mol qilishdan tiyilishlari, ro‘za tutishlari yoki sog‘lom turmush tarzini kechirishlari kabilarda manfaatdorlik yo‘q. Shuning uchun ular reklama orqali ochko‘zlikka targ‘ib qilishadi hamda yeb-ichish faqat ochlik va chanqoqni qondirish uchun emas, balki o‘yin-kulgi va vaqtni o‘tkazish uchun ham kerak bo‘lishini insonlarga uqtirib borishadi.
Bunga qarshi o‘laroq dunyodagi millionlab musulmonlar Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamning tavsiyalariga muvofiq har haftada ikki marta dushanba va payshanba kunlari ro‘za tutadilar, natijada ular shunday katta foyda olishadiki, hatto ular bu foydani taxmin ham qila olishmaydi.
Shu bilan birga, zamonaviy tadqiqotchilar ko‘plab kasalliklarni oziq-ovqatni cheklash va ro‘za tutish orqali samarali tarzda davolanishi mumkin degan xulosaga kelishadi. AQSHdagi Boston kolleji professori, doktor Tomas Seyfrid, onkologiya bilan kurashda metabolik yondashuvni qo‘llash bo‘yicha ilk qaldirg‘och sifatida ushbu xulosaga keldi.
Jon Xopkins universitetining neyrobiologiya laboratoriyasining mudiri professor Mark Mettson o‘zining e’lon qilgan ko‘plab maqolalarida ta’kidlashicha, haftada ikki marta och yurishlik Parkinson va Alsgeymer kabi keng tarqalgan kasalliklar rivojlanish xavfini kamaytirishi mumkin ekan.
Ovqatlanish rejimini o‘zgartirish miya faoliyatiga ta’sir qiladi. Neyrobiologlar ovqatni me’yoridan ko‘p tanavvul qilish, ortiqcha to‘yish miya ish qobiliyatini to‘xtatishini payqashdi. Oziq-ovqatdan saqlanish miyaning neyrokimyoviy o‘zgarishiga olib keladi, asabiylashish darajasini pasaytiradi va stressga chidamliligini oshiradi.
Ro‘za - miya uchun chaqiruvdir. Ro‘za tutadigan kishi miyasida proteinni ko‘proq ishlab chiqartiradi va neyron va neylon bog‘lamlari o‘sishini tezlashtiradi. Ro‘za tufayli o‘rganish qobiliyati ortib, xotira yaxshilanadi. Ro‘za yangi asab hujayralari va ildiz hujayralarning ishlab chiqarilishiga yordam beradi.
Professor Mattson, tez-tez ro‘za tutuvchilarda DNKlarini qayta tiklash uchun ko‘proq nerv hujayralari borligini aniqladi. Ro‘za ildiz hujayralarini yangilash orqali immunitet tizimini himoya qilishga yordam beradi.
2007 yilda Amerikaning “Klinicheskoye pitaniye” jurnalida ro‘za tutish saraton, yurak-qon tomir tizimining kasalliklari va diabet kasalliklari uchun samarali vosita ekanligini tasdiqlovchi bir qator ishlar e’lon qilingan edi. Ushbu tadqiqot natijalari farmatsevtika kompaniyalari va oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqaruvchilari uchun mutlaqo zararli. Ularning niyatlari juda aniq: odamlarni me’yoridan ko‘p yeyishga moyil qilish, va buning natijasida odamlarni semirib ketish bilan bog‘liq muammolarini hamda diabet va boshqa ko‘plab kasalliklardan davolash ishlari bilan shug‘ullanish.
Biroq, olimlar haftada ikki marta ovqatlanishdan tiyilish va ro‘za tutishning afzalliklarini tasdiqlaydigan ko‘plab yangi dalillarni tobora kashf etishda davom etishlariga va oxir-oqibat inkor qilib bo‘lmas dalillar orqali vaziyatni o‘zgartirish mumkin bo‘ladigan vaqt kelishiga ishontirmoqdalar.
So‘zimiz oxirida Payg‘ambarimiz Muhammad (sollollohu alayhi vasallam) ning kam yeyishni turli xil kasalliklarning oldini olishi va odamga ochlikni qondirish uchun oz miqdordagi oziq-ovqat kifoya qilishiga urg‘u bergan so‘zlarini keltirmoqchimiz. Hadisda keltirilishicha, kishi qornidan ko‘ra yomonroq idishni to‘ldirmaydi. Unga o‘z kuchini saqlab qolishi uchun kifoya qiladigan luqmalar yetarlidir. Agar (undan ko‘p) ovqat yeyishi muqarrar bo‘lsa, oshqozonning uchdan bir qismi ovqat uchun, uchdan bir qismi ichish uchun va qolgan uchdan biri esa nafas olish (havo) uchundir. (Imom Termiziy). Muqaddas dinimizning bitmas-tuganmas mo‘jizalari shu tariqa qiyomatga qadar kashf qilinishda davom etaveradi.
Saidjamol Masayitov,
O‘MI Xalqaro aloqalar bo‘limi xodimi
Xalqaro media maydonida yo‘lga qo‘yilayotgan yangi hamkorliklar va ilmiy-madaniy loyihalar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro faoliyatini yangi bosqichga olib chiqmoqda. Yaqinda o‘tkazilgan “Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar” xalqaro mediaforumi doirasida boshlangan hamkorliklarning keyingi bosqichi sifatida Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida maxsus taqdimot, xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya va ko‘rgazma o‘tkazish rejalashtirilgan. Mazkur loyihalarning natijalari va ularga tayyorgarlik jarayoni O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Ilmiy kengashining navbatdagi yig‘ilishida muhokama qilindi.
Yig‘ilishda Ilmiy kengash a’zolari, olim va tadqiqotchilar hamda tegishli yo‘nalishlar uchun mas’ul xodimlar ishtirok etdi.
Unda dastlab xalqaro mediaforumning natijalari tahlil qilindi. Qayd etilganidek, mazkur forum Markazning xalqaro axborot va ilmiy maydondagi faoliyatini kengroq namoyish etish, xorijiy jurnalistlar, media ekspertlar, olim va tadqiqotchilar bilan yangi professional aloqalarni yo‘lga qo‘yish uchun muhim muloqot maydoni bo‘ldi.
Forum davomida Markazning ilmiy-tadqiqot salohiyati, O‘zbekiston hududida shakllangan islomiy ilm-fan va madaniyat merosi, shuningdek, ushbu merosni zamonaviy media vositalari orqali xalqaro auditoriyaga yetkazish imkoniyatlari yuzasidan fikr almashildi. Xorijiy OAV vakillarining Markaz faoliyatiga bildirgan qiziqishi hamda o‘zaro muloqotlar kelgusidagi hamkorliklar uchun yangi imkoniyatlarni shakllantirgani ta’kidlandi.
Shu munosabat bilan forum doirasida yo‘lga qo‘yilgan aloqalarni izchil davom ettirish, xalqaro va mahalliy ommaviy axborot vositalari bilan tizimli hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, Markazning ilmiy loyihalari va tadqiqotlarini xalqaro auditoriyaga kengroq yetkazish bo‘yicha kelgusidagi vazifalar belgilab olindi.
Ilmiy kengash yig‘ilishida Markazning xalqaro ilmiy-madaniy hamkorligini yangi bosqichga olib chiqishga qaratilgan istiqbolli loyihalardan biri — Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida o‘tkazilishi rejalashtirilayotgan maxsus taqdimot, xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya va ko‘rgazma loyihasiga tayyorgarlik masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Mazkur tadbirlar orqali Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ilmiy-tadqiqot faoliyati, mamlakat hududida shakllangan ilm-fan, ma’rifat, madaniyat va tarixiy merosning jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotidagi o‘rnini xalqaro ilmiy jamoatchilikka kengroq tanitish maqsad qilingan.
Ayni paytda loyiha doirasida xalqaro olim va tadqiqotchilarni tadbirlarga jalb etish, ilmiy muassasalar, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, taqdimot va konferensiya dasturini shakllantirish, shuningdek, ko‘rgazma ekspozitsiyalarini ilmiy va mazmun jihatdan tayyorlash bo‘yicha ishlar olib borilmoqda.
Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Komiljon Shermuhammedov Parijdagi tadbirlarga tayyorgarlik jarayoni haqida ma’lumot berdi:
“Fransiyadan 50 ga yaqin olim va tadqiqotchiga taklifnomalar yuborilgan. Shuningdek, boshqa xalqaro tashkilotlar va ilmiy muassasalar vakillarini jalb etish bo‘yicha ham tegishli ishlar amalga oshirilmoqda.
Tadbirning yana bir muhim qismi — YUNЕSKO Bosh qarorgohida tashkil etiladigan ko‘rgazma loyihasi. Besh ekspozitsiyadan iborat ko‘rgazma orqali O‘zbekiston hududida shakllangan ilm-fan, madaniyat va tarixiy merosning muhim jihatlarini xalqaro jamoatchilikka namoyish etish rejalashtirilgan. Ko‘rgazma uchun 35 ta muhim artefakt va 200 ga yaqin qadimiy kitob, shuningdek, tarixiy obidalar maketlarini taqdim etish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda”.
Ilmiy kengash a’zolari tomonidan mazkur loyihalarning mazmun-mohiyati, ilmiy asoslanganligi va ularni xalqaro auditoriyaga taqdim etish usullari yuzasidan ham fikr almashildi.
Xususan, ko‘rgazma ekspozitsiyalarini shakllantirishda tarixiy manbalarning ilmiy qiymati, artefaktlarning tarixiy ahamiyati va ularning O‘zbekiston hududidagi islom sivilizatsiyasi taraqqiyoti bilan bog‘liq jihatlarini aniq va ishonchli ma’lumotlar asosida yoritish muhimligi qayd etildi.
Shuningdek, xalqaro auditoriyaga taqdim etiladigan materiallarda O‘zbekiston zaminida yuzaga kelgan ilmiy maktablar, buyuk allomalarning jahon ilm-fani va madaniyati rivojiga qo‘shgan hissasi hamda bugungi kunda ushbu ilmiy-ma’rifiy merosni o‘rganish va ommalashtirish borasida amalga oshirilayotgan ishlar keng qamrab olinishi zarurligi ta’kidlandi.
Yig‘ilish yakunida xalqaro mediaforumda erishilgan natijalarni amaliy loyihalar bilan davom ettirish, xorijiy OAV va ilmiy muassasalar bilan hamkorlikni yanada kengaytirish, Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida o‘tkazilishi rejalashtirilgan tadbirlarga tayyorgarlik ishlarini yuqori saviyada tashkil etish hamda Markazning ilmiy-tadqiqot faoliyati va O‘zbekistonning boy islomiy ilmiy-madaniy merosini xalqaro miqyosda keng targ‘ib qilish bo‘yicha tegishli vazifalar belgilab olindi.
iccu.uz