Bandalariga ro‘za tutishni farz qilgan Alloh taologa hamdu sanolar, Ro‘za amallarini go‘zal tarzda ado qilishda yo‘lboshchi bo‘lgan Sayyidimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamga salovot va salomlar bo‘lsin.
Albatta, Ramazon islomiy oylar ichida fazilatlarga boy va barakali oylardan hisoblanadi. Bu oyda hidoyat qo‘llanmasi bo‘lgan Qur’oni Karimning nozil bo‘lishi ham, bu oyning eng afzal oy ekaniga dalolat qiladi. Shuningdek, bu oyning fazilati va barkasi borasida Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan juda ko‘plab hadisi-shariflar rivoyat qilingan.
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الجَنَّةِ ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ ، وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ رواه البخاري (3277) ، ومسلم (1079).
Rosululloh sollallohu alayhi vasallam: «Ramazon oyi kelishi bilan jannat eshiklari ochilib, do‘zax eshiklari yopiladi va shaytonlar kishanlanadi» - dedilar. Muttafaqun a’layh.
Haqiqatda, Ramazon oyining fazilatlari va barakotlari juda ham ko‘p. Bu borada juda ko‘p mavi’zalarda eshitib, ko‘plab maqolalar orqali xabardor bo‘lganmiz. Lekin, bugun e’tiborimizni boshqa tomonga qaratamiz. Ya’ni, bu oyning fazilatlari ko‘p bo‘lish bilan birga, tarixda bu ulug‘ kunda juda ko‘plab muhim tarixiy voqealar bo‘lib o‘tgan. Quyida ularni birma- bir sanab o‘tamiz.
Ramazonning birinchi kuni:
1) 2-hijriy yil Dushanba. Musulmonlar birinchi marta ramazon ro‘zasini tutdilar.
2) Ibrohim alayhissalomga ilohiy sahifalar tusha boshlagan.
3) Hijriy 73-yil. Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu vafot etdilar.
4) Hijriy 91- yil. Andalusni fath qilish boshlangan.
5) Hijriy 472- yil. Abu Ali ibn Sino vafot etdi.
Ramazonning ikkinchi kuni:
1) Hijriy 65-yil. Abdumalik ibn Marvon Umaviy xalifa etib tayinlandi.
Ramazonning uchinchi kuni:
1) Hijriy 11- yil. Fotimai Zahro roziyallohu anho vafot etdilar.
2) Hijriy 37- yil. Tahkim voqeasi bo‘lib o‘tdi.
Ramazonning to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 1- yil. Hamza roziyallohu anhu birinchi sariyaga chiqdilar.
2) Hijriy 666 - yil. Antokiya Slavyanlardan qaytarib olindi.
Ramazonning oltinchi kuni:
1) Muso alayhissalomga Tavrot sahifalari tusha boshladi.
2) Hijriy 63- yil. Musulmonlar Sind shahrini fath qildilar.
Ramazonning yettinchi kuni:
1) Hijriy 361- yil. Al-Azhar universiteti ochildi.
Ramazonning sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 273- yil. Ibn Moja rohimahulloh vafot etdilar.
2) Hijriy 455- yil. Alp Arslon Saljuqiylar voliysi etib tayinlandi.
Ramazonning o‘ninchi kuni:
1) Payg‘ambarlikning 10-yili, hijratdan 3 yil avval. Xadiyja roziyallohu anhu vafot etdilar.
2) Hijriy 485-yil. Nizomul mulk Abul Hasan Aliy ibn Ishoq o‘ldirildi.
Ramazonning o‘n birinchi kuni:
1) Hijriy 3-yil. Rosululloh sollallohu alayhi vasallam Zaynab binti Xuzayma roziyallohu anhoga uylandilar.
2) Hijriy 9-yil. Saqif qabilasi elchilari Rosululloh sollallohu alayhi vasallam huzurlarida bo‘ldi.
3) Hijriy 95- yil. Sai’d ibn Jubayr vafot etdilar.
4) Hijriy 624- yil. Chingizxon vafot etgan.
5) Hijriy 922- yil. Sulton Salim Damashqni fath qildi.
Ramazonning o‘n ikkinchi kuni:
1) Hijriy 597- yil. Ibn Javziy rohimahulloh vafot etdilar.
Ramazonning o‘n uchinchi kuni:
1) Hijriy 15-yil. Umar roziyallohu anhu Shomni egalladilar
2) Hijriy 40- yil. Abu Luboba roziyallohu anhu vafot etdilar.
Ramazonning o‘n to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 132-yil. Abbosiylar Umaviylar poytaxti Damashqqa hujum qilishdi.
2) Hijriy 612- yil. Ibn Atoulloh Sakandariy tavallud topdilar.
Ramazonning o‘n beshinchi kuni:
1) Hijriy 3-yil. Hasan ibn Aliy roziyallohu anhu dunyoga keldilar.
2) Hijriy 37-yil. Muhammad ibn Abu Bakr roziyallohu anhu Misrga voliy etib tayinlandilar.
3) Hijriy 383- yil. Abu Bakr Xorazmiy vafot etdilar.
4) Hijriy 543- yil. Fahriddin ar-Roziy dunyoga keldilar.
Ramazonning o‘n yettinchi kuni:
1) Hijriy 2-yil. Katta Badr g‘azoti bo‘lib o‘tdi.
2) Hijriy 2-yil. Ruqayya (roziyallohu anho) binti Rosululloh sollallohu alayhi vasallam vafot etdilar.
3) Hijriy 85-yil. Mo‘minlar onasi Oyisha roziyallohu anho vafot etdilar.
4) Hijriy 124- yil. Muhammad ibn Muslim az-Zuhriy vafot etdilar.
Ramazonning o‘n sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 21- yil. Xolid ibn Valid vafot etdilar.
2) Hijriy 560- yil. Muhyiddin ibn Arabiy dunyoga keldi.
Ramazonning yigirmanchi kuni:
1) Hijriy 8-yil Makka fath qilindi.
2) Hijriy 652- yil. Sayfuddin Qutuz dunyoga keldilar.
Ramazonning yigirma birinchi kuni:
1) Hijriy 40- yil. Aliy ibn Abu Tolib roziyallohu anhu vafot etdilar.
2) Hijriy 95- yil. Hajjoj ibn Yusuf as-Saqofiy dunyoga keldi.
3) Hijriy 1353- yil. Fors yurti Eron davlati deb o‘zgartirildi.
Ramazonning yigirma uchinchi kuni:
1) Hijriy 9-yil Musulmonlar «Lot» nomli butni buzib tashlashdi.
2) Hijriy 26- yil. Yazid ibn Muoviya tug‘ildi.
Ramazonning yigirma to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 20- yil. Amr ibn Os masjidini qurish boshlandi.
Ramazonning yigirma beshinchi kuni:
1) Hijriy 8-yil. Xolid ibn Valid roziyallohu anhu «Uzzo» nomli ibodatxonani buzib tashladilar.
2) Hijriy 129-yil. Abu Muslim Xurosoniy Umaviylarga qarshi qo‘zg‘olon boshladi.
3) Hijriy 544- yil. Faxruddin ar-Roziy tavallud topdilar.
4) Hijriy 658- yil. «Ayni jolut» jangi bo‘lib o‘tdi.
Ramazonning yigirma oltinchi kuni:
1) Hijriy 762- yil. Badruddin Ayniy rohimahulloh dunyoga keldilar.
Ramazonning yigirma yettinchi kuni:
1) Hijriy 927- yil. Belgrad fath etildi.
Ramazonning yigirma sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 2-yil. Zakot farz bo‘ldi.
Ramazonning yigirma to‘qqizinchi kuni:
1) Hijriy 1425- yil. Yosir Arafot vafot etdi.
Ramazonning o‘ttizinchi kuni:
1) Hijriy 256- yil. Imom Buxoriy vafot etdilar.
2) Hijriy 384- yil. Imom ibn Hazm dunyoga keldilar.
Muhammad Ali Muhyiddin.
YUNЕSKOning Parijdagi Bosh qarorgohida «Islom sivilizatsiyasi: Movarounnahrning buyuk ma’naviy va ilmiy merosi hamda ma’rifat ufqlari» mavzusida xalqaro konferensiya bo‘lib o‘tdi. Anjuman Markaziy Osiyo olimlarining jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi, shuningdek, ilm-fan, madaniyat va ta’lim sohalarida xalqaro hamkorlikni kengaytirish masalalariga bag‘ishlandi, xabar bermoqda iccu.uz.
Xalqaro konferensiya O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, O‘zbekiston Respublikasining YUNЕSKOdagi Doimiy vakolatxonasi, O‘zbekiston Respublikasining YUNЕSKO ishlari bo‘yicha Milliy komissiyasi, O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, O‘zbekiston Respublikasining Fransiyadagi Elchixonasi, O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi, O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi (ACDF), O‘zbekiston musulmonlari idorasi hamda O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, asrash va ommalashtirish bo‘yicha Butunjahon jamiyati (WOSCU) tomonidan tashkil etildi.
Konferensiyada YUNЕSKO rahbariyati, diplomatik korpus, xalqaro tashkilotlar, yetakchi universitetlar, ilmiy institutlar, muzey va kutubxonalar vakillaridan iborat 300 nafardan ziyod ishtirokchi qatnashdi. Xalqaro auditoriya uchun rus, ingliz va fransuz tillarida sinxron tarjima ta’minlandi.
«Mazkur tadbir O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2025 yil 23 sentyabr kuni Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 80-yubiley sessiyasida ilgari surgan tashabbusining amaliy ifodasi bo‘ldi. O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiyning ilmiy va ma’naviy merosini chuqur o‘rganish va keng targ‘ib qilish zarurligini ta’kidlab, ushbu bebaho merosni jahon hamjamiyatiga yetakchi xalqaro maydonlarda — Parijdagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida hamda BMTning Jeneva va Nyu-Yorkdagi maydonlarida taqdim etish tashabbusini ilgari surgan edi. Bugun Parijda o‘tkazilayotgan konferensiya ushbu keng ko‘lamli tashabbusni amalga oshirish yo‘lidagi muhim qadamdir», — dedi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori doktor Firdavs Abduxoliqov.
Konferensiya ishtirokchilariga YUNЕSKO Bosh konferensiyasining 43-sessiyasi Prezidenti Hongker M. Talxa janoblari hamda YUNЕSKO Ijroiya kengashi raisi doktor Nosir bin Hamad al-Hinzob tabrik so‘zlari bilan murojaat qildi.
«Bugun bizni asrlar davomida xalqlar o‘rtasidagi muloqotga asos bo‘lib xizmat qilgan umumiy ma’naviy va madaniy meros birlashtirib turibdi. Aynan o‘zaro anglashuv va hamkorlik ruhi YUNЕSKO faoliyatining asosini tashkil etadi. Birlashgan Millatlar Tashkilotida Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan xalqaro tashabbusning davomi bo‘lgan bunday muhim tadbirni tashkil etgani uchun O‘zbekiston Hukumati va YUNЕSKOga samimiy minnatdorlik bildiraman», — ta’kidladi Hongker M. Talxa.
Shuningdek, konferensiya ishtirokchilariga O‘zbekistonning YUNЕSKOdagi Doimiy vakili, Favqulodda va Muxtor Elchi Kamol Muxtorov hamda YUNЕSKO Bosh direktorining tabiiy fanlar bo‘yicha o‘rinbosari, professor Deniz Pires de Karvalyu murojaat qildi.
Konferensiyaning markaziy voqeasi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi taqdimoti bo‘ldi. Unda xalqaro hamjamiyatga Markazning o‘ziga xos konsepsiyasi, keng ko‘lamli ilmiy va muzey ishlari natijalari, shuningdek, faoliyatining asosiy yo‘nalishlari taqdim etildi.
Markaz ekspozitsiyasi bugungi O‘zbekiston hududidagi sivilizatsiyalar tarixining uch ming yildan ziyod davrini — qadimgi madaniyatlardan tortib, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrlari orqali Yangi O‘zbekistongacha bo‘lgan tarixiy jarayonlarni qamrab oladi. Noyob qo‘lyozmalarni asrash, tarixiy artefaktlarni o‘rganish, zamonaviy raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektdan foydalanishga qaratilgan loyihalar ishtirokchilarda alohida qiziqish uyg‘otdi.
Konferensiyaga Parijga maxsus tashrif buyurib, tadbirda ishtirok etgan va ma’ruzalar qilgan nufuzli xalqaro ilmiy hamda madaniy tashkilotlar rahbarlarining ishtiroki alohida ahamiyat bag‘ishladi. Ular orasida Oksford islom tadqiqotlari markazi direktori doktor Farhan Nizomiy, Islom tarixi, san’ati va madaniyatini tadqiq etish markazi (IRCICA) Bosh direktori professor Maxmud Erol Qilich, «Al-Furqon» Islom merosi jamg‘armasi ijrochi direktori Sali Shahsivari, Milan universiteti dizayni professori Mario Taddei, Islom hamkorlik tashkilotining YUNЕSKOdagi vakili doktor Salima Dalibey, Jeneva Diplomatik doirasi prezidenti Robert Blum, shuningdek, Fransiyada Temuriylar tarixi va san’atini o‘rganish assotsiatsiyasi prezidenti Frederik Bressan bor.
Oksford islom tadqiqotlari markazi direktori Farhan Nizomiy Markaziy Osiyoning madaniy boyligini alohida ta’kidladi:
«O‘zbekistonning tarixiy ko‘chalari bo‘ylab yurar ekanmiz, biz shunchaki go‘zal binolar va qadimiy yodgorliklarni emas, balki yuksak va jo‘shqin madaniyat, ijod, yaqin aloqalar hamda madaniy almashinuvning guvohlarini ham ko‘ramiz».
ISESCO bosh direktori doktor Salim Al-Malik maxsus ma’ruza bilan ishtirok etdi:
Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro maydonda, xususan YUNЕSKOda taqdim etilishi juda muhim. O‘zbekistonga borib, markazni ko‘rish imkoniga ega bo‘lmagan insonlar, hech bo‘lmaganda uni YUNЕSKOda ko‘rishlari mumkin. Bu orqali Islom sivilizatsiyasining tinchlik, ilm-fan va madaniyat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasi namoyon etilmoqda. Shuningdek, Islom sivilizatsiyasini doimiy qo‘llab-quvvatlab kelayotgan O‘zbekiston Prezidenti, janob oliylari Shavkat Mirziyoyevga o‘z minnatdorchiligimni bildirmoqchiman.
Fransiyada Temuriylar tarixi va san’atini o‘rganish assotsiatsiyasi prezidenti Frederik Bressan Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro ahamiyatini yuqori baholadi:
«O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan barpo etilgan Islom sivilizatsiyasi markazi bugun Markaziy Osiyodagi, ehtimol, butun dunyodagi eng yirik madaniy va muzey majmualaridan biri hisoblanadi. U uzoq vaqt davomida yetarlicha ma’lum bo‘lmagan islomiy ilmiy va madaniy merosning beqiyos boyligini ochib berish, uni keng targ‘ib etishga xizmat qilishi ko‘zda tutilgan».
Konferensiyaning ilmiy dasturi Markaziy Osiyoning ma’naviy va intellektual merosi, Islom sivilizatsiyasi markazining ilm-fan va madaniyat sohasidagi xalqaro platforma sifatidagi o‘rni, shuningdek, Movarounnahr buyuk allomalarining jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotiga qo‘shgan hissasiga bag‘ishlangan uchta tematik sessiyani qamrab oldi.
Ilmiy dasturda O‘zbekistonning yetakchi ilmiy va davlat muassasalari vakillarining chiqishlari alohida o‘rin egalladi. Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Komiljon Shermuhamedov, O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi raisi birinchi o‘rinbosari, professor Davronbek Mahsudov, Islom sivilizatsiyasi markazi bosh ilmiy xodimi, professor Zohidullo Munavvarov, Islom sivilizatsiyasi markazi ilmiy kotibi Rustam Jabborov, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi vakili Nodira Mustafayeva ma’ruzalar bilan ishtirok etdilar.
Ma’ruzalar Markaziy Osiyoning tarixiy-madaniy merosini o‘rganish va asrash, qo‘shma ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish, akademik almashinuvlarni yo‘lga qo‘yish, tarixiy manbalarni raqamlashtirish va xalqaro hamkorlikni mustahkamlash masalalariga bag‘ishlandi. Ishtirokchilar yetakchi xorijiy ilmiy va madaniy muassasalar bilan yangi hamkorlik loyihalarini amalga oshirish istiqbollariga alohida e’tibor qaratdilar.
Xalqaro konferensiyaning yorqin yakuni YUNЕSKO Bosh qarorgohida o‘tkazilgan tantanali qabul bo‘ldi. Unda yuqori martabali mehmonlar, diplomatlar, olimlar va xalqaro tashkilotlar vakillari jam bo‘ldi. Kechaga YUNЕSKO Bosh direktori Xolid al-Ananiyning ishtiroki alohida ahamiyat bag‘ishladi. U mehmonlarni shaxsan qutlab, o‘tkazilgan tadbirning yuksak xalqaro maqomiga urg‘u berdi.
Kechki dastur doirasida Islom sivilizatsiyasi markazining ilmiy, madaniy va ma’rifiy loyihalari taqdimoti bo‘lib o‘tdi. Tantanali qabul ishtirokchilarga kasbiy muloqotni davom ettirish, fikr va g‘oyalar almashish, shuningdek, qo‘shma tashabbuslarni amalga oshirish istiqbollarini muhokama qilish imkonini berdi.
Parij konferensiyasi g‘oyasi ilk bor Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2017 yilda BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida ilgari surilgan Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro faoliyatida yangi bosqichni boshlab berdi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati