O`zbekiston musulmonlari idorasi

Ramazon – tarbiya mavsumi

04.05.2020 7784 11 min.

Bismillahir rohmanir rohim. Muqaddas Islom dinimizning besh arkonidan biri bo‘lmish Ramazon ro‘zasi insoniyatni barkamollikka yetaklashda o‘ziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi. Inson ro‘zadorligi tufayli ham ruhiy, ham jismoniy poklikka erishadi, sabr qanoati yana ham ortadi va to‘rt buyuk ne’mat - moddiy, sihhiy, ma’naviy va axloqiy ne’matlar sohibiga aylanadi.

Bu qutlug‘ va barakotli oyda, inshoalloh gunohlar yuvilib, tavbalar, ixlos bilan qilingan duolar mustajob bo‘lg‘ay. Har bir ro‘zador bu oyda ruhan poklanib ezgu niyatlar qilmog‘i, axloq odobi ila boshqalarga ibrat ko‘rsatmog‘i, mehr-muruvvatli bo‘lmog‘i darkor. Toat ibodatlar, xayrli amallar, tutilayotgan ro‘zalar xolis Allohning roziligi uchun bo‘lmog‘i lozim. Shunda Parvardigor ularning evaziga ulkan ajpy savoblar ato aylashi muqarrar, inshoalloh.

Ma’lumki, har bir ibodat va amallarda bo‘lgani kabi ro‘zaning ham shartlari, farzlari va qonun-qoidalari mavjud. Tong sahardan shomgacha ro‘za tutish niyati bilan yeyish, ichishdan saqlanish ro‘zaning ado etilishi uchun zarur bo‘lgan farzlaridir. Lekin salafi solihinlar bulardan tashqari yana olti shartni ham tayin qilganlarki, bular ro‘zadorning ro‘zasini mukammal, benuqson va maqbul bo‘lishi shartlaridir.

Birinchisi - ko‘zni shariat man qilgan narsalarga qaratishdan saqlamoq. Xususan, nomahramlarga shahvat bilan qarash ham shular jumlasidandir. Alloh taolo Qur’oni karimda erkak va ayollarni o‘zlariga nomahram bo‘lgan kimsalarga qarashdan qaytargan: “(Ey, Muhammad!) Mo‘minlarga ayting, ko‘zlarini (nomahram ayollardan) quyi tutsinlar...”, “Mo‘minalarga ham ayting, ko‘zlarini (nomahram erkaklardan) quyi tutsinlar...” (Nur surasi, 30-31oyatlar). Ayniqsa, ro‘zador kishi bu narsaga katta ahamiyat berishi zarur. Aks holda ro‘zaning savobini ketkazib, mukammal bo‘lishiga putur yetkazadi. Shuningdek, noshar’iy o‘yin-kulgilar, behuda tomoshalar, ayniqsa, odob-axloqqa zid bo‘lgan ko‘rsatuv va filmlarni ko‘rishdan tiyilish lozim bo‘ladi. Payg‘ambarimiz sallollohu alayhi vasallam hadislarining birida: “Kiyomat kuni barcha ko‘zlar yig‘lab turadi. Ammo, Alloh harom qilgan narsalardan yumilgan ko‘z, Alloh yo‘lida bedor bo‘lgan ko‘z va Alloh taolodan qo‘rqib, pashshaning boshichalik yosh chiqargan ko‘z bundan mustasnodir”, - deb marhamat qilganlar.

Ikkinchisi - tilni behuda, yolg‘on, giybat va gunoh sanalmish turli xildagi gap so‘zlardan tiymoq. Demak, tilni shariat man qilgan so‘zlar uchun ishlatish ro‘zaning mukammal bo‘lishiga putur yetkazadi. Rasululloh sallallohu alayhi vasallam: “Kimki yolg‘on gapirishni va unga amal qilishni tark etmasa, uning faqat yeb ichishini tark qilishiga Alloh muhtoj emas”, - deganlar (Imom Buxoriy rivoyati). Hadislarda ikki ayol kishi birovlarni g‘iybat qilib, oxir-oqibat holdan toyib, Rasululloh sallallohu alayhi vasallamga odam yuborib og‘iz ochishga izn so‘raganlari, Rasululloh sallallohu alayhi vasallam esa ularga bir kosa berib, unga qayt qilishni buyurganlari, shunda ikkala ayol ham kosani to‘ldirib qon qusganlari va bu birovlarni g‘iybat qilganliklari sababli shunday bo‘lganligi haqidagi rivoyat ham ma’lumdir.

Uchinchisi - quloqni befoyda va bema’ni gap so‘zlarni eshitishdan saqlamoq. Zero, gapirish harom qilingan so‘zlarni eshitish ham haromdir. Alloh taolo Qur’oni karimda gapiruvchi bilan unga quloq soluvchi barobar ekanligini bayon qilib: “Alloh sizlarga Kitobda: “Allohning oyatlari inkor etilayotgani va mazax qilinayotganini eshitsangiz, to boshqa gapga o‘tmagunlaricha, ular bilan birga o‘tirmangiz!” – deb, (oyat) nozil qilgan edi. Albatta, sizlar unda (birga o‘tirganda), ular bilan (gunohda) tengsiz”, degan (Niso surasi, 140-oyat). Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam: “G‘iybat qiluvchi bilan unga quloq solib o‘tiruvchi kishi gunohda sherikdirlar”, - deb marhamat qilganlar.

To‘rtinchisi - boshqa barcha a’zolarni ham gunohdan saqlamoq. Masalan, qo‘l bilan birovga ozor berish, oyoq bilan gunoh ishga borish va hokazo. Kunduzi ro‘za tutib, iftorda harom narsalar bilan og‘iz ochish, halol taomni ham haddan ortiq ko‘p yeyish kabilar ham shular jumlasidandir.

Beshinchisi - iftorda ko‘p ovqat yemaslik va kunduzi ko‘p uxlamaslik. Solihlar ushbularni ro‘zaga shart qilishlarida ko‘p hikmat bor. Zero, Alloh taolo ro‘zani insonga ochlikni his qilib turishi uchun mashru’ qilgandir. Kunduzi bir oz och yurib, iftordan keyin ko‘p ovqat yeyish birinchidan, ro‘zaning hikmatiga zid. Ikkinchidan, oshqozonga og‘irlik qilib, oqibatda inson salomatligiga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Kunduzni uyqu bilan o‘tkazish ham ro‘zaning savobini ketkazadi. Chunki, ko‘p uxlash ham kishi umrini zoye o‘tkazishiga sabab bo‘ladi. Ramazon oyida savobli amallar bilan mashg‘ul bo‘lish o‘rniga, uni g‘aflatda o‘tkazish ham ayni nodonlikdir. Lekin, kechalarni bedor o‘tkazish niyatida kunduzi bir oz dam olsa zarari yo‘q.

Oltinchisi - iftordan keyin ro‘zasining qabul bo‘lgan, bo‘lmaganligini o‘ylab xavf (qo‘rqinch) va rajo (umid)da bo‘lmoq. Agar inson qilgan amalidan g‘ururlanib, tutgan ro‘zasidan maqtansa savobi bo‘lmaydi. Shuning uchun qilgan ibodati va tutgan ro‘zasida yo‘l qo‘ygan xato va kamchiliklari uchun istig‘for aytib, Alloh taologa yolvorib, uni O‘z dargohida qabul aylashini so‘rash lozim.

Yuqorida sanab o‘tilgan shartlarga rioya qilgan holda ado etilgan ro‘za mukammal ro‘zadir. Salafi solihlarning ro‘zalari ana shunday komil va go‘zal ro‘za edi.

Muborak Ramazon oyining avvali rahmat, o‘rtasi mag‘firat, oxiri – “itqun minanniyron”, ya’ni “do‘zaxdan ozod qilish kunlari” deb ataladi. Darhaqiqat, Allohning rahmatiga erishgan kishining gunohlari kechiriladi, gunohdan poklangan kishi esa, do‘zaxdan qutilib, jannatga doxil bo‘ladi. Qolaversa, Ramazon oyining yana bir fazilati shundan iboratki, Alloh taolo bu oyning ichiga “Qadr kechasi”ni yashirgan.

Bu muborak kechaning qadr deb nomlanishida ikki xil ma’no bor. Birinchisi, uning qadri baland, u muborak - ming oydan afzal kechadir. Ikkinchisi, bu kechada bandalarning kelasi yil qadr kechasigacha bo‘lgan taqdirlari lavhul mahfuzdan olinib, farishtalarga yozdiriladi. Bu haqda Qur’oni karimda shunday bayon qilingan: “Albatta, Biz uni (Qur’onni) muborak kechada nozil qildik. Darhaqiqat, Biz ogohlantiruvchidirmiz. U (muborak kechada) barcha hikmatli ishlar ajrim qilinur” (Duxon surasi, 3-4-oyat). Shuning uchun bu kechada, ibodat va duo bilan mashg‘ul bo‘lish alohida fazilatga ega. Rasululloh sallallohu alayhi vasallam bu haqda: “Har kim Qadr kechasida chin ixlos va imon bilan Alloh uchun bedor bo‘lib, ibodat qilsa, uning qilgan avvalgi barcha gunohlari kechiriladi”, - deb marhamat qilganlar (Muttafaqun alayh).

Ramazoni sharif Parvardigor bandalariga O‘z rahmat va barakotini nozil qiladigan oydir. Bu oyning ta’rifi va unda amalga oshirilishi lozim bo‘lgan ishlar haqida Rasululloh sallallohu alayhi vasallam bayon qilib, jumladan: “Bu xayr-ehson ulashiladigan oydir. Ramazon oyida mo‘minlarning rizqi ziyoda bo‘ladi. Kimki bu oyda ro‘zadorga iftorlik qilib bersa, uning gunohlari kechiriladi va do‘zaxdan ozod bo‘ladi. Shuningdek, unga ham ro‘zadorning savobidan hech qancha kam bo‘lmagan holda savob beriladi”, - deganlar. Shunda sahobalar: Ey, Rasululloh! Biz hammamiz ham ro‘zadorga iftorlik qilib bera olmaymiz-ku, - deyishdi. Shunda Rasululloh sallallohu alayhi vasallam ularning o‘ksik ko‘ngillarini ko‘tarib: “Alloh taolo bu savobni ro‘zadorga bir qultum sut yoki bir dona xurmo yoki bo‘lmasa bir ho‘plam suv bilan iftorlik qilib bergan kishiga ato etadi. Ammo, kimki ro‘zadorning qornini to‘ydirsa, Alloh taolo unga havzu kavsaridan bir qultum suv ichiradiki, u to jannatga kirguncha chanqoq nimaligini bilmaydi...” - deb marhamat qildilar (Imom Bayhaqiy rivoyati).

Demak, Ramazon oyi musulmonlarni xayru saxovatli bo‘lishga, bir-birlariga mehr-muruvvat ko‘rsatishga undaydigan oydir. Ibn Abbos raziyallohu anhu shunday deganlar: “Rasululloh sallallohu alayhi vasallam odamlarning eng saxiyrog‘i edilar. Ayniqsa, Ramazon oyida yanada saxiy bo‘lib ketar edilar. Tonggi sabo barchaga xush kayfiyat baxsh etgani kabi, Rasululloh sallallohu alayhi vasallamning saxovatlaridan ham barcha bahramand bo‘lar edi” (Muttafaqun alayh).

Mo‘min-musulmonlar Ramazon oyida ezgu amallarni ko‘proq qilishga oshiqishlari lozim bo‘ladi. Ezgu amallar deganda avvalo, chin ixlos e’tiqod, ibodatda bardavom bo‘lish, shuningdek, o‘zgalarga xayru saxovat ko‘rsatish va ularni sabr toqat ila ado etish tushuniladi. Ramazon oyida qilingan ezgu ishlarning savobi haqida Rasululloh sallallohu alayhi vasallam: “Kimda-kim Ramazon oyida biror-bir nafl amalni bajarsa, u farz amalni ado qilgan bilan teng bo‘ladi. Kimda kim bu oyda bir farz amalni bajarsa, yetmishga farz amalni ado qilgan bilan teng bo‘ladi”, - deganlar. Shunga ko‘ra zakot va nafl sadaqalarni Ramazon oyida ado etish juda fazilatlidir. Umar ibn Abdulaziz raziyallohu anhu: “Namoz senga jannatning yo‘lini ko‘rsatsa, ro‘za uning eshigiga olib boradi. Sadaqa esa seni ichkariga olib kiradi”, deganlar.

Alloh taolo ro‘zador kishilar uchun jannatda maxsus bir darbozani yaratib qo‘ygan bo‘lib, bu haqda Sahl ibn Sa’d raziyallohu anhu Rasululloh sallallohu alayhi vasallamdan shunday rivoyat qiladilar: “Albatta, jannatda bir darboza borki, u Rayyon deb ataladi. Qiyomat kuni undan faqat ro‘za tutganlargina kiradi, boshqa hech kim kirmaydi. “Ro‘za tutganlar qayerda?” - deyiladi. Shunda ular o‘rinlaridan turib o‘sha darbozadan jannatga kiradilar. Kirib bo‘lganlaridan so‘ng darboza yopiladi va boshqa hech kim kirolmaydi” (Muttafaqun alayh).

Ramazon ro‘zasining ahamiyati yana shundan iboratki, u tufayli biz o‘z nafsimizni tarbiya qilamiz, uni sabrga o‘rgatamiz, toat-ibodatda chiniqtiramiz. Chunki ro‘zada uchta xususiyat mavjudki, ana shu xususiyatlar tufayli ro‘zador mustahkam sabru qanoatga ega bo‘ladi. Birinchidan, ro‘za ibodatdir. To‘liq bir oy ro‘za tutish uchun kishiga katta sabr toqat kerak bo‘ladi. Ikkinchidan, ro‘zador tutgan ro‘zasi mukammal bo‘lishini istab katta-yu kichik gunohlardan o‘zini tiyishga to‘g‘ri keladi. Albatta, gunohlardan tiyilish uchun ham katta sabru qanoat talab qilinadi. Uchinchidan, ro‘za ibodati ochlik va tashnalik kabi qiyinchiliklarga sabr qilishni talab etadi. Ushbu talablarni mukammal bajargan nafs yomonliklardan yiroq, yaxshiliklar sari intiluvchan bo‘ladi, muhtojlarga mehr-muruvvat ko‘rsatishga, Alloh taologa itoat qilishga ko‘nikma hosil qiladi. Sabr haqida Hazrati Abu Hurayra raziyallohu anhu: “Kimga sabr qilish ne’mati ato qilingan bo‘lsa, u hech qachon savobdan mahrum qolmaydi. Chunki Alloh taolo Quroni karimda: “Albatta, sabr qiluvchilarga (oxiratda) mukofotlari behisob berilar”, - deb marhamat qilgan”, - deganlar.

Alloh taolo ulug‘ fazilatlarga ega bo‘lgan, rahmat va mag‘firat oyi bo‘lmish Ramazon oyini barchalarimizga muborak qilib, bu oyda qiladigan ibodatlarimizni mukammal ado etishga muyassar aylasin.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi

raisining birinchi o‘rinbosari

Homidjon ISHMATBЕKOV

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

“Natijani tadbirlar soni bilanmas, jamiyatga qo‘shilgan ijobiy ta’sir bilan baholaymiz”

05.08.2026 28898 17 min.

#Vakilliklar faoliyatidan

Bugungi kunda Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Toshkent shahri va viloyatlarda O‘zbekiston musulmonlari idorasining 14 ta hududiy vakilligi faoliyat yuritadi. Ular tasarrufida jami 2161 ta masjid bo‘lib, 3000 dan ziyod imom-xatib va imom noibi xizmat qiladi. Ushbu ruknimizda hududiy vakillar bilan turkum suhbatlarni reja qilganmiz. Shu maqsadda Qashqadaryo viloyatida bo‘ldik.

Qashqadaryo viloyati bosh imom-xatibi, “Imom Buxoriy” ordeni sohibi, Ulamolar kengashi a’zosi Rahmatullo domla USMONOV bilan suhbat

– Assalomu alaykum, domla. Suhbatimizni Siz viloyat bosh imom-xatibi sifatida ish boshlagan davrlardan boshlasak. Dastlab vakillik faoliyatini tahlil qilib, qanday og‘riqli nuqtalar, tezkorlik bilan hal etilishi kerak bo‘lgan muammolarni ko‘rgan edingiz va bugungi kunda ular qanchalik hal etilgan?..

– Va alaykum assalom va rohmatulloh. Bundan rosa 14 yil oldin – 2012 yilning iyul oyida O‘zbekiston musulmonlari idorasining Qashqadaryo viloyati vakili hamda viloyat bosh imom-xatibi sifatida faoliyat boshlaganman. O‘shanda vakillikning faoliyatini atroflicha tahlil qilib, tizimli yondashuvni talab etadigan qator vazifalarni belgilab olganmiz.

Xususan, masjidlar faoliyatini yagona tartib va talablar asosida tashkil etish, imom-xatiblar va diniy soha xodimlarining ilmiy-ma’rifiy salohiyatini yuksaltirish, ijro intizomi va hisobdorlikni kuchaytirish, aholi, ayniqsa yoshlar o‘rtasida sog‘lom diniy-ma’rifiy muhitni mustahkamlash, joylarda targ‘ibot-tashviqot ishlarini yanada samarali yo‘lga qo‘yish kabilarga alohida e’tibor qaratdik.

Bugunga kelib vakillikda 22 nafar salohiyatli, o‘z ishining mutaxassisi bo‘lgan xodim ishlamoqda. Zamonaviy moddiy-texnik ba’zamiz bor. Viloyatdagi 187 ta masjid faol ishlab turibdi.

Masjidlarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, hujjatlar yuritilishini takomillashtirish, fuqarolar murojaatlari bilan ishlash sifatini oshirish, shuningdek, vakillik tizimida mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha ishlarni samarali tashkil etish, vazifalar ijrosini muvofiqlashtirish va nazorat qilish maqsadida tegishli bo‘limlarni tashkil etish zarurati ham bor edi.

O‘tgan yillar davomida mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha aniq rejalar asosida tizimli ishlar amalga oshirildi. Natijada viloyat vakilligi hamda masjidlar faoliyati yanada takomillashtirildi. Vakillik tuzilmasida tegishli shtat birliklari joriy etilib, sohaning ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha malakali mutaxassislar ishga qabul qilindi. Bu esa faoliyatni samarali tashkil etish, vazifalar ijrosini muvofiqlashtirish, nazorat mexanizmlarini kuchaytirish hamda joylardagi ishlarni sifatli yo‘lga qo‘yish imkonini berdi.

Imom-xatiblar uchun muntazam malaka oshirish va o‘quv-seminarlar yo‘lga qo‘yildi, aholi bilan ochiq muloqotlar va ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar ko‘lami sezilarli darajada kengaydi. Yiliga «Jaholatga qarshi ma’rifat» g‘oyasini keng targ‘ib etish, ekstremizm, terrorizm, missionerlik va yot g‘oyalarga qarshi kurashish, huquqbuzarlik, jinoyatchilik, giyohvandlik, o‘z joniga qasd qilish, erta turmush va ajrimlarning oldini olish, yoshlar, mehnat migrantlari va harbiy xizmatchilar bilan manzilli ishlash, sog‘lom turmush tarzi, oila mustahkamligi, ma’naviy qadriyatlar, ijtimoiy tarmoqlardagi virtual tahdidlardan himoya, atrof-muhitni asrash hamda mahallada tinchlik va hamjihatlikni ta’minlashga qaratilgan 35 mingdan ortiq keng ko‘lamli targ‘ibot-tashviqot ishlari amalga oshiriladi.

O‘sha davrda imom-xatib va diniy soha xodimlarining ijtimoiy himoyasini kuchaytirish zarurati bor edi. Amalga oshirilgan islohotlar natijasida hamda muftiy hazratlarining tashabbuslari va bevosita boshchiliklari bilan masjidlarda faoliyat yuritayotgan imom-xatiblar va imom-noiblari oylik ish haqi bilan ta’minlandi. Bu esa ularning ijtimoiy barqarorligini mustahkamlash, o‘z xizmat vazifalarini sidqidildan va mas’uliyat bilan ado etishi uchun muhim omil bo‘lmoqda.

Ta’kidlash joizki, muhtaram Yurtboshimiz tomonidan berilayotgan imkoniyatlar natijasida viloyatimizda haj ziyorati uchun ajratiladigan kvotalar yildan-yilga oshib, fuqarolarning muqaddas ziyorat amalini ado etish imkoniyatlari kengayib bormoqda. Xususan, 2012 yilda viloyatdan bor-yo‘g‘i 150 nafar fuqaro haj ziyoratini amalga oshirgan bo‘lsa, bugungi kunda ushbu ko‘rsatkich yiliga 800 nafardan oshdi. Bu esa sohada amalga oshirilgan tashkiliy ishlar va ziyoratchilarga ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifati anchayin oshganini ko‘rsatadi.

– Viloyatdagi 180 dan ortiq jome masjidlarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ayniqsa, tarixiy va me’moriy ahamiyatga ega bo‘lgan qadimiy masjidlarni asl qiyofasini saqlagan holda ta’mirlash ishlarida vakillik mahalliy aholi va homiylar bilan aloqalarni qanday muvofiqlashtirmoqda?

– Viloyatdagi jome masjidlar moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ularning obodligi va faoliyati uchun munosib sharoit yaratish masalasi doimo e’tibor markazimizda bo‘lib kelmoqda. Bu borada ishlar tizimli, shaffof va jamoatchilik bilan hamkorlik asosida tashkil etilgan. Ayniqsa, tarixiy va me’moriy ahamiyatga ega bo‘lgan qadimiy masjidlarni ta’mirlashda ularning asl qiyofasi, milliy me’moriy uslubi va tarixiy qimmatini saqlashga alohida ahamiyat qaratiladi. Bunday obyektlarda har qanday ish tegishli mutaxassislar tavsiyalari va belgilangan talablar asosida amalga oshiriladi.

Masjidlarni obodonlashtirish va ta’mirlash ishlarida mahalliy aholi, saxovatpesha homiylar va jamoatchilikning ishtiroki muhim o‘rin tutadi. Vakillik tomonidan ushbu jarayonlar muvofiqlashtirilib, homiylik tashabbuslarining maqsadli va samarali yo‘naltirilishi ta’minlanmoqda.

Faoliyatimni boshlagan paytimda viloyatimizda 182 ta jome masjid faoliyat yuritar edi. Aytib o‘tilganidek, bugungi kunda ularning soni 187 taga yetdi. O‘tgan 14 yil davomida 58 ta masjid zamon talablariga mos ravishda qayta bunyod etildi, 100 dan ortiq masjidda esa keng ko‘lamli ta’mirlash va rekonstruksiya ishlari amalga oshirildi. Misol uchun, 2026 yilning birinchi yarim yilligida 2 ta – Chiroqchi tumanidagi "Abu Bakr Siddiq" hamda Kitob tumanidagi "Shayx Sobir" masjidlari qayta qurilib, muborak Ramazon oyida masjidning yangi binosi namozxonlarga topshirildi.

Shuningdek, namozxonlar uchun munosib va qulay sharoitlar yaratish maqsadida 70 dan ortiq tahoratxonalar to‘liq qayta qurilib, zamonaviy talablar asosida foydalanishga topshirildi.

– Keyingi yillarda vakillik tomonidan imom-xatiblar va ularning noiblari malakasini oshirish, ularning nafaqat diniy, balki dunyoviy, siyosiy-ijtimoiy bilimlarini zamon talablariga moslashtirish bo‘yicha qanday tizimli dasturlar va o‘quv seminarlari tashkil etildi?

– Imom-xatiblar va ularning noiblari malakasini oshirish, ularning zamon talablariga mos bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish Qashqadaryo vakilligi faoliyatining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi tomonidan tashkil etilayotgan malaka oshirish kurslari, o‘quv-seminarlar va qayta tayyorlash mashg‘ulotlarida imom-xatiblar va ularning noiblari muntazam ishtirok etib kelmoqda. Hozirgi kunga qadar viloyatdagi 187 nafar imom-xatib hamda 91 nafar imom noiblar O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi huzuridagi Diniy-ma’rifiy sohada malaka oshirish va qayta tayyorlash institutida hamda Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida malaka va ko‘nikmalarini oshirishdi.

Ayniqsa, imom-xatiblarning oliy diniy ma’lumotga ega bo‘lishini ta’minlash borasida tizimli ishlar amalga oshirilmoqda. 2012 yilda viloyatdagi imom-xatiblarning atigi 16 nafari oliy ma’lumotga ega bo‘lgan bo‘lsa, so‘nggi 14 yil davomida bu ko‘rsatkich keskin oshib, bugungi kunda imom-xatiblarning oliy ma’lumotlilari 90 nafardan oshdi. Hozir ham oliy ma’lumotga ega bo‘lmagan 20 nafar imom-xatib Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida modul tizimi asosida tahsil olib, o‘z bilim va salohiyatini oshirmoqda. Bu ishlar izchil davom ettirilib, yaqin istiqbolda 100 foiz oliy diniy ma’lumotli mutaxassislar sifatida shakllantirish maqsad qilingan. Zero, bugungi kunda imom-xatiblar nafaqat diniy ilm sohibi, balki keng dunyoqarashga ega, jamiyat bilan samarali muloqot qila oladigan, zamonaviy jarayonlarni to‘g‘ri anglaydigan ma’naviy-ma’rifiy yetakchi bo‘lishi zamon talabidir.

– Viloyatdagi Qur’oni karim va tajvid kurslari faoliyati haqida ham aytib o‘tsangiz...

– Qur’oni karim va tajvid kurslari faoliyati aholi orasida diniy bilimlarni faqat belgilangan tartib va malakali mutaxassislar orqali olish madaniyatini shakllantirishga xizmat qilmoqda. Bu esa o‘z navbatida norasmiy diniy ta’lim maskanlari faoliyatining oldini olish, diniy savodxonlikni oshirish va sog‘lom ma’rifiy muhitni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Viloyat vakilligi hamda Kitob tumanidagi "Xoja Buxoriy" o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi qoshida faoliyat yuritayotgan Qur’oni karim va tajvid o‘quv kurslari orqali har yili jami 1560 nafar tinglovchi Qur’on tilovati va tajvid qoidalari bo‘yicha zarur bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lmoqda. Bu esa aholi diniy savodxonligini oshirish, yosh avlodni ilmiy-ma’rifiy ruhda tarbiyalash yo‘lida muhim ahamiyat kasb etmoqda.

– Ayol-qizlar orasida diniy-ma’rifiy ishlarni yuritadigan otinoyilar faoliyatini tartibga solish, ularning diniy tushunchalarini o‘stirish, xotin-qizlar orasida yot g‘oyalar tarqalishining oldini olish borasida vakillik qanday natijalarni ko‘rsata oldi?

– Ayol-qizlar o‘rtasida diniy-ma’rifiy faoliyat olib borayotgan otinoyilarning ishini yagona tizim asosida tashkil etishga alohida e’tibor qaratilgan. Ilgari bu yo‘nalishda muayyan tajriba mavjud bo‘lgan bo‘lsa-da, faoliyatni muvofiqlashtirish, ilmiy salohiyatni muntazam oshirish va nazorat qilish mexanizmlarini yanada takomillashtirish zarurati bor edi.

Shu maqsadda har bir otinoyining bilim darajasi, faoliyat yo‘nalishi va mas’uliyat doirasi qayta ko‘rib chiqildi. Hozirgi kunda vohada faoliyat yuritayotgan jami 284 nafar otinoyining malakasini oshirish maqsadida tizimli o‘quv-seminarlar, suhbatlar va davra yig‘inlari yo‘lga qo‘yildi. Taҗribali ulamolar va mutaxassislar ishtirokida aqida, fiqh, tafsir, hadis, milliy qadriyatlar, oila mustahkamligi hamda zamonaviy axborot makonida uchrayotgan mafkuraviy tahdidlarga qarshi ma’rifiy mashg‘ulotlar tashkil etildi. Ular faoliyati monitoring qilinib, aholi bilan ishlash samaradorligi doimiy tahlil qilib borilmoqda.

Bugungi kunda bu ishlar o‘zining amaliy natijasini bermoqda. Otinoyilar mahallalarda xotin-qizlar bilan manzilli ishlash, ularning murojaatlarini o‘rganish, diniy savodxonlikni oshirish va sog‘lom ma’naviy-ma’rifiy muhitni shakllantirishda faol ishtirok etmoqda. Ayniqsa, erta nikoh va ajrimlarning hamda yot g‘oyalar va turli buzg‘unchi qarashlar ular munosib hissa qo‘shmoqda.

– Darvoqe, oilaviy ajrimlar, o‘z joniga qasd qilish yoki jinoyatchilik kabi og‘ir ijtimoiy muammolar eng ko‘p kuzatiladigan mahallalar bilan ishlashda imomlarning mas’uliyati va hisobdorligi qanday bo‘lmoqda?

– Vakillik tomonidan imom-xatiblarning mahalla faollari, xotin-qizlar va yoshlar bilan manzilli ishlash mas’uliyati yanada kuchaytirilgan. Ayniqsa, oilaviy ajrimlarning oldini olish, notinch oilalar bilan ishlash, yoshlarni turli salbiy ta’sirlardan asrash va jamiyatda sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Har oy tumanlarda sayyor yig‘ilishlar o‘tkazilib, joylardagi mavjud holatlar, dolzarb muammolar va ularning yechimlari muhokama qilib borilmoqda. Mazkur yig‘ilishlarda imom-xatiblarning mas’uliyati, mahallalar bilan hamkorligi va amalga oshirilayotgan ishlarning samaradorligi tahlil qilinadi. Xususan, o‘tgan yil yakuni bo‘yicha viloyat miqyosida imom-xatiblar tomonidan mahallalarda mingdan ortiq oila bilan manzilli ishlar olib borildi. Ular bilan o‘tkazilgan suhbatlar, ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar va tushuntirish ishlari natijasida bir qator oilaviy nizolarning oldi olinib, ajrim yoqasiga kelib qolgan oilalarni yarashtirishga erishildi.

Muhimi, imom-xatiblar ishi faqat o‘tkazilgan tadbirlar soni bilan emas, balki insonlar taqdiriga ijobiy ta’sir ko‘rsata olgan amaliy natijalari bilan baholanmoqda. Shuning uchun imomlarimiz mahallada xalq bilan yaqin muloqot qiladigan, oila, jamiyat barqarorligini ta’minlashga hissa qo‘shadigan ma’naviy-ma’rifiy rahnamo sifatida o‘z mas’uliyatini chuqur anglab, faoliyat olib bormoqda.

– Ijtimoiy tarmoqlarda da’vat ishlarini olib borish, nasafziyo.uz sayti va ijtimoiy sahifalarni yuritishda vakillik qoshida maxsus media guruh yoki zamonaviy kadrlar jamoasi shakllantirilganmi?

– Bugungi axborot asrida internet makonidagi diniy-ma’rifiy faoliyat muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Shu bois, vakillik tomonidan zamonaviy axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish, ijtimoiy tarmoqlarda aholi, ayniqsa, yoshlar bilan muloqotni kuchaytirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Bu borada vakillikda zamonaviy talablarga javob beradigan media xonasi tashkil etilib, zarur zamonaviy texnik jihozlar bilan ta’minlandi. Shuningdek, diniy-ma’rifiy kontentlarni tayyorlash, tahrir qilish va keng jamoatchilikka yetkazish yo‘nalishida faoliyat olib boruvchi malakali kadrlar jalb qilingan.

Mazkur tizim orqali o‘n bir yildan buyon faoliyat yuritib kelayotgan nasafziyo.uz veb-sayti hamda ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalar muntazam yuritilmoqda. Shuningdek, 2017 yilda tashkil etilgan Telegram kanali bugungi kunda keng auditoriyaga ega bo‘lib, aholiga tezkor va ishonchli diniy-ma’rifiy axborotlarni yetkazishda muhim axborot maydoniga aylangan.

Shuningdek, bugungi kunda viloyatimizdagi har bir masjidning Telegram, YouTube, Facebook va Instagram sahifalari hamda guruhlari faoliyat yuritib, ularning umumiy a’zolari soni 310 ming nafardan ziyodni tashkil etadi. Jumladan, birgina nasafziyo telegram kanalining 120 mingdan ortiq a’zosi bor. Shuningdek, Ular orqali aholiga dolzarb ma’naviy-ma’rifiy materiallar, diniy-ma’rifiy tavsiyalar, masjid faoliyatiga oid yangiliklar hamda e’lonlar muntazam yetkazib borilmoqda.

Albatta, raqamli makon doimiy ravishda yangilanib borayotgani sababli bu yo‘nalishdagi ishlar ham uzluksiz takomillashtirilmoqda. Asosiy maqsad — zamonaviy media imkoniyatlaridan foydalangan holda xalqimizga, ayniqsa, yosh avlodga sifatli, ishonchli va ta’sirchan diniy-ma’rifiy axborotlarni yetkazib berishda davomli izlanishdamiz.

– Vakillikning «Vaqf» xayriya jamoat fondi viloyat filiali bilan birgalikda kam ta’minlangan oilalar, yetimlar va nogironligi bor shaxslarga yordam berish borasidagi faoliyati so‘nggi yillarda qanchalik shaffoflashdi va xayriya tadbirlari ko‘lami voha miqyosida qanchalik kengaydi?

– «Vaqf» xayriya jamoat fondi viloyat filiali bilan hamkorlikda aholiga ijtimoiy ko‘mak ko‘rsatish, ehtiyojmand oilalarni qo‘llab-quvvatlash va xayrli tashabbuslarni amalga oshirish faoliyatimizning ajralmas qismi hisoblanadi.

Yordamga muhtoj oilalar, yetimlar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va ijtimoiy himoyaga muhtoj fuqarolarning holati o‘rganilib, ularga zarur ko‘maklar o‘z vaqtida yetkazib berilmoqda. Jumladan, Ramazon oyi va Qurbon hayiti arafasida davlatimiz rahbari tomonidan ajratilgan mablag‘lar belgilangan tartib asosida ehtiyojmand oilalar, yetimlar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va ijtimoiy himoyaga muhtoj fuqarolarga yetkazib berildi. Bu xayrli ishlar xalqimizga bo‘lgan e’tibor va g‘amxo‘rlikning yana bir amaliy ifodasi bo‘ldi.

Amalga oshirilayotgan har bir xayrli tashabbus manzillilik, ochiqlik va adolat tamoyillari asosida tashkil etilib, vohamizda xayriya ishlarining ko‘lami va samaradorligi yildan-yilga ortib bormoqda. Yaqinda ko‘makka muhtoj bir oilaga uy qurib berigani ham so‘zimizning bir dalilidir.

– Bu zamindan yetishib chiqqan ulug‘ zotlarning boy ilmiy merosi, qadamjolari tarixini xalqaro va respublika miqyosida targ‘ib qilish borasidagi ishlarga ham to‘xtalib o‘tsangiz...

– Bu vohadan yetishib chiqqan Abu Muin an-Nasafiy, Abu Bakr al-Kosoniy, Abu Hafs Nasafiy, Abu Hafs Keshiy, Abu Shakur as-Solimiy, Pazdaviy kabi ko‘plab allomalarning ilmiy merosi nafaqat yurtimiz, balki butun islom olami ma’naviy xazinasining ajralmas qismidir.

Vakillik faoliyati davomida ushbu boy ilmiy-ma’rifiy merosni o‘rganish, targ‘ib qilish va keng jamoatchilikka yetkazishga alohida e’tibor qaratildi. Xususan, allomalarimiz hayoti va ilmiy faoliyati, ular bilan bog‘liq tarixiy maskanlar va qadamjolarni o‘rganish, ularning ma’naviy ahamiyatini yoritish borasida ilmiy-ma’rifiy tadbirlar, davra suhbatlari va targ‘ibot ishlari amalga oshirib kelinmoqda.

Alloh taolo din ravnaqi, yurt tinchligi yo‘lida xizmat qilayotgan barcha yurtdoshlarimizni ikki dunyoda mukofotlasin!

O‘MI Matbuot va media bo‘limi mutaxassisi

Abdulatif ABDULLAYEV suhbatlashdi.