Ro‘za tutish nafaqat yeb-ichish va nafsni jilovlash bilan, balki tilidan chiqayotgan har bir so‘zga e’tiborli bo‘lish bilan ham mukammal ado etiladi. Kishi tong qorong‘usidan to shomgacha qiynalib yeb-ichmasayu og‘zidan turli so‘kinish va yolg‘onlar chiqaversa, bu ro‘za mukammal bo‘lmaydi. Bu borada Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilingan hadisi sharifda Rasululloh (s.a.v.): “Ro‘za shahvatlardan to‘suvchidir, agar birortangiz ro‘za tutadigan bo‘lsa, noloyiq so‘zlarni aytib, johillik qilmasin, biror kishi urushib yoki so‘kishadigan bo‘lsa, men ro‘zadorman, deb ikki marta aytsin”, - dedilar. (imom Buxoriy va imom Muslim rivoyatlari). Ushbu hadisda aytilganidek, imkon boricha yomon so‘zlardan uzoq bo‘lish, mabodo biror kimsa ro‘zadorni ranjitadigan bo‘lsa, tiliga ehtiyot bo‘lishdan chalg‘itsa buning ham yechimi borligini, “men ro‘zadorman” deb aytishi kifoya ekani ta’kidlanadi.
Nabiy (s.a.v.): “Ba’zi ro‘zadrlar borki, ularga ro‘zasi uchun ochlikdan o‘zga narsa bo‘lmas. Ba’zi tunda bedor bo‘lgan borki, ularga bedorligi uchun uyqusizlikdan o‘zga narsa bo‘lmas”, dedilar. Ba’zi kishilar ro‘za tutdim, deb vaqtini bekorchi ishlarga sarf etadi, g‘iybat qiladilar, yolg‘on gapirib turli tushunmovchiliklarga sabab bo‘ladi yoki maqtanchoqligi bilan riyokorga aylanadi. Ushbu hadis odamlarni ana shunday ro‘zadorga makruh, ya’ni yomon ko‘rilgan ishlarni bajarmaslikni ogohlantiradi, aks holda qiyinchilikdan boshqasi berilmasligi ta’kidlanadi. Demak, har bir ibodatning o‘ziga kerakli qaytariqlariga qat’iy amal qilish joiz bo‘lganidek, ro‘zaning ham muhim shartlaridan biri – til ofatlaridan saqlanmoqdir.
Yolg‘on gapirish munofiqlik alomati ekani hadislarda keltiriladi. Bu illat ro‘za uchun ham o‘z ta’sirini o‘tkazmay qolmaydi. Bu borada bir hadisi sharifda: “Kim yolg‘on gapirishni va unga amal qilishni qo‘ymasa, uning taomi va sharobini tark qilmog‘iga Allohning ehtiyoji yo‘q”, deyiladi. Demak, ro‘za tutdim deb niyat qilgan, uning barcha qiyinchiliklarini sabot bilan yenggan har kishi albatta yolg‘on gapirishdan himoyalanmog‘i muhim ekan.
Ro‘zador g‘iybat, so‘kinish, bo‘hton kabi barcha illatli amallardan tiyilmasa, uning savoblari yo‘qqa chiqishi mumkin. Bu xaqda Rasululloh (s.a.v.): «... U kishi ochlikdan boshqa narsaga ega bo‘lmaydi» — deganlar. (Ibn Moja rivoyati, sahihut targ‘ib).
Aksincha, ro‘za tutgan inson yaxshi gaplarni gapirib, insonlarga ezgulik ulashsa, ko‘ngillarini olib shirinsuhan bo‘lishga intilsa, ko‘plab savoblarga erishadi. Ramazonning beqiyos imkoniyatlaridan biri duolarning ijobat etilishidir. Bebaho lahzalarni behuda ishlarga sarf etish o‘rniga xolis duo qilishning xislati son sanoqsizdir.
Bu borada Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilinadi. Rasululloh (s.a.v.): “Uch toifa kishining duosi rad etilmaydi. Ular: Ro‘zadorning og‘iz ochgunicha qilgan duosi, odil imomning duosi, mazlumning duosi”, - deganlar (Termiziy va Ibn Moja rivoyatlari)
Abdulloh ibn Os (r.a.)dan rivoyat qilingan yana bir hadisda Rasululloh (s.a.v.): “Ro‘zadorning iftor paytida qilgan duosi rad qilinmaydi”, - dedilar. (Ibn Moja va Ibn Sunniy rivoyatlari).
Manbalar asosida “Ko‘kaldosh” o‘rta maxsus islom bilim yurti mudir muovini A.G‘aniyev tayyorladi.
O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi (O‘XIA) delegatsiyasining Indoneziyaga xizmat safari amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif davomida O‘XIA vakillari ikki mamlakat o‘rtasida ta’lim, ilm-fan hamda ekstremizm va terrorizmning oldini olish sohalaridagi hamkorlikni yanada mustahkamlashga bag‘ishlangan qator uchrashuvlarda ishtirok etdi.
Xususan, Indoneziya Terrorizmga qarshi kurashish milliy agentligi (BNPT)da bo‘lib o‘tgan muzokaralarda ekstremizmga qarshi kurashda kompleks yondashuvning ahamiyati alohida ta’kidlandi.
Agentlikning xalqaro aloqalar departamenti direktori, Indoneziya Milliy politsiyasi generali Dhani Hernando bilan bo‘lib o‘tgan muloqot chog‘ida ikki mamlakatning tegishli idoralari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish, qo‘shma loyihalarni amalga oshirish hamda tajriba almashish amaliyotini yo‘lga qo‘yish masalalari muhokama qilindi.
Tadbirda O‘XIA tomonidan yurtimizning ekstremizm va terrorizmning oldini olish sohasida to‘plagan tajribasi haqida alohida to‘xtalib o‘tildi. Tomonlar o‘zaro tajriba almashish, qo‘shma tadqiqotlar va hamkorlik loyihalarini amalga oshirish yuzasidan kelishuvga erishdi.
Tashrif davomida delegatsiya a’zolari Indoneziyadagi Sahid universiteti prorektori Ani Siska bilan ham muloqot qildi. Suhbat chog‘ida professor-o‘qituvchilar va talabalar almashinuvini yo‘lga qo‘yish, onlayn ma’ruzalar tashkil etish, ilmiy tadqiqotlar va akademik mobillikni rivojlantirish bo‘yicha qo‘shma “Yo‘l xaritasi”ni ishlab chiqishga kelishib olindi.
Strategik va xalqaro tadqiqotlar markazi (CSIS) vakillari bilan o‘tkazilgan muloqotda yoshlarni radikal g‘oyalar ta’siridan himoya qilish, strategik kommunikatsiyalar, muqobil ma’rifiy narrativlarni ishlab chiqish hamda analitik tadqiqotlarni kuchaytirish masalalari muhokama qilindi. CSIS vitse-prezidenti Medilina Henditio O‘XIA olimlari va tadqiqotchilari uchun xalqaro ilmiy dasturlar, stajirovkalar va grant loyihalarida ishtirok etish imkoniyatlarini taklif qildi.
Tashrif doirasida O‘XIA huzuridagi “Ziyo” media markazi tomonidan Indoneziyaning ekstremizmga qarshi kurashish tajribasi, soha mutaxassislari bilan intervyular va maxsus reportajlar tayyorlandi. Ushbu materiallar asosida hujjatli film yaratish rejalashtirilgani ham mazkur tashrifning amaliy natijalaridan biri bo‘ldi.
Indoneziyaga amalga oshirilgan mazkur tashrif O‘zbekiston va Indoneziya o‘rtasida ta’lim, ilm-fan, xavfsizlik hamda ekstremizmning oldini olish sohalaridagi hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qildi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati