Milliy ma’naviyatimiz quyoshi hazrat Alisher Navoiy badiiy-estetik tafakkurning cho‘qqisi hisoblangan “Xamsa” asarining birinchi dostoni “Hayratu-l-abror”da mana bunday yozgan edilar:
Kimki jahon ahlida inson erur,
Balki nishoni anga iymon erur.
Darhaqiqat, ko‘pming yillik tariximiz nainki shaxs kamoloti, balki jamiyat taraqqiyotining ham asoslaridan biri iymon-e’tiqod ekanidan dalolat beradi. So‘nggi yillar davomida mamlakatimizda shaxsan muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev rahnamoligida diniy-ma’rifiy sohaga alohida e’tibor qaratilayotgani sababi ham shunda.
Imom Buxoriy va Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi kabi ma’rifat maskanlari tashkil etilgani, oliy diniy ta’lim beruvchi muassasalar soni ko‘payib, Buxoroda Mir Arab oliy madrasasi va Samarqandda Hadis oliy maktabi ish boshlagani, kalom, tasavvuf, fiqh, tafsir singari islomiy ilmlarni o‘rganadigan ilmiy maktablar ochilgani bu boradagi islohotlar ko‘lami nechog‘lik katta miqyosga ko‘tarilganini ko‘rsatadi. “Vaqf” jamg‘armasi faoliyatining yo‘lga qo‘yilishi diniy-ma’rifiy soha rivojida beqiyos ahamiyatga ega bo‘ldi. Mamlakatimizdan haj ibodatiga boradiganlar soni tobora oshib borayotgani, umra ziyoratiga borish imkoniyati quvonarli darajada kengaygani... Bu sohada amalga oshirilayotgan, ahamiyati behad katta bo‘lgan ishlarni sanab adog‘iga yetish qiyin.
Kuni kecha xalqimiz yaqin tariximizda kuzatilmagan bir xushxabarning guvohi bo‘ldi. O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Usmonxon Temirxon o‘g‘li Samarqandiy davlatimiz rahbari Farmoniga ko‘ra “El-yurt hurmati” ordeni bilan mukofotlandi. Haqiqatan, diniy soha rahbarining davlat mukofoti bilan taqdirlanishi mamlakatimizda olib borilayotgan islohotlarning yangi yuksalish bosqichiga ko‘tarilayotgani isbotidir.
“Temur tuzuklari”da hazrat Sohibqiron Amir Temur mana bunday yozgan edi: “...sayyidlar, ulamo, mashoyix, oqilu donolar, muhaddislar, tarixchilarni sara, e’tiborli odamlar hisoblab, izzatu hurmatlarini o‘rniga qo‘ydim”.
Jamiyatda islomiy ma’rifatni yuksaltirish ishiga katta hissa qo‘shib kelayotgan muftiy Usmonxon Temirxon o‘g‘li Samarqandiyga ko‘rsatilgan yuksak e’tibor bugungi kunda mamlakatimizda buyuk Sohibqiron Amir Temur boshqaruvi an’analari munosib darajada davom ettirilayotgani isbotidir. Zero, olimlarga ko‘rsatilgan ehtirom Vatan va millat, ma’rifat va diyonat rivojiga ko‘rsatilgan ehtiromdir.
Muftiy Usmonxon Temirxon o‘g‘li Samarqandiy hazratlari nafaqat yurtimiz va Markaziy Osiyo mintaqasida, balki dunyo miqyosida e’tirof etilgan ulamolardan biri, Islom olami uyushmasi ta’sis majlisi hamda Butunjahon ulamolar kengashi a’zosidir. “Dunyoning eng nufuzli 500 musulmoni” ro‘yxatidan munosib o‘rin egallagani O‘zbekiston xalqi uchun iftixor sanaladi. Muftiy hazrat qalamiga mansub “Tafsiri Irfon” tufayli ona yurtimizdan yetishib chiqqan ulug‘ mufassirlar adadi yana bittaga ko‘paydi. “Imom Buxoriy – muhaddislar sultoni”, “Oilada farzand tarbiyasi” kabi sara asarlari jamiyat ma’naviyatini yuksaltirish ishiga qo‘shilgan munosib hissa deyilsa, mubolag‘a bo‘lmas.
Muftiy Usmonxon Temirxon o‘g‘li Samarqandiy hazratlariga mustahkam sog‘lik, jamiyat ma’naviyatini yuksaltirish, diniy-milliy qadriyatlarimizni asrab-avaylash hamda rivojlantirishdek ezgu va savobli faoliyatlarida g‘ayrat-shijoat hamda yangidan-yangi muvaffaqiyatlar tilaymiz.
Nurboy JABBOROV,
Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti
universiteti kafedra mudiri,
professor, filologiya fanlari doktori,
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom
instituti professori
2026 yil 13 aprel kuni O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga “Largest museum of Islamic civilisation” — dunyodagi eng yirik islom sivilizatsiyasi muzeyi nominatsiyasi bo‘yicha Gennesning Rekordlar kitobi rasmiy rekordi berildi.
Tantanali taqdirlash marosimida Gennesning Rekordlar kitobi tashkilotining rasmiy vakili — sudya Sheyda Subasi ishtirok etib, Markaz barcha belgilangan xalqaro mezon va standartlarga to‘liq javob berishini tasdiqladi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi — bu keng qamrovli ilmiy-ma’rifiy va muzey majmuasi bo‘lib, u O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi bilan amalga oshirilgan yirik strategik megaloyiha hisoblanadi. Mazkur Markaz “Yangi O‘zbekiston”ning o‘ziga xos platformasi sifatida ilm-fan salohiyati, boy madaniy meros va zamonaviy texnologiyalarni yagona makonda uyg‘unlashtirishga qaratilgan.
Loyiha davlat rahbarining mamlakatning yangi gumanitar qiyofasini shakllantirish, milliy o‘zlikni mustahkamlash va O‘zbekistonni jahon miqyosida islom sivilizatsiyasining muhim markazlaridan biri sifatida ilgari surishga qaratilgan uzoq muddatli strategiyasini aks ettiradi.
Bugungi kunda Markaz mintaqaning eng ko‘p tashrif buyuriladigan ilmiy-madaniy maskanlaridan biriga aylangan bo‘lib, har kuni o‘rtacha 5 000 nafarga yaqin tashrifchi qabul qilmoqda. Bu esa uning aholi va xorijiy mehmonlar orasida katta qiziqish uyg‘otayotganini ko‘rsatadi.
Markaz ilk kunlardanoq yangi turdagi ilmiy-madaniy va ma’rifiy majmua sifatida konsepsiya qilingan. Unda tarixiy meros va zamonaviy multimedia texnologiyalari uyg‘unlashgan holda taqdim etilgan. Ekspozitsiya “Sivilizatsiyalar, Shaxslar, Kashfiyotlar” tamoyili asosida tuzilgan bo‘lib, mintaqaning eng qadimgi davrlaridan tortib, ilm-fan yuksalishi va zamonaviy bosqichigacha bo‘lgan taraqqiyot izchil yoritib beriladi.
Markaz tuzilmasida Qur’oni karim zali alohida o‘rin tutadi. Unda Usmon Mus'hafi deb nomlanuvchi eng qadimiy qo‘lyozmalardan biri namoyish etilgan bo‘lib, u YUNЕSKOning “Jahon xotirasi” reyestriga kiritilgan. Bu noyob asar nafaqat islom sivilizatsiyasining beqiyos yodgorligi, balki ilmiy-tadqiqot va ma’rifiy faoliyatni birlashtiruvchi muhim ma’naviy markaz sifatida ham katta ahamiyatga ega.
Markaz konsepsiyasining o‘ziga xosligi uni muzey, ilmiy tadqiqot infratuzilmasi va ta’lim muhitini birlashtirgan ilk namunaga aylantirib, jahon muzeychilik amaliyotida yangi bosqichni belgilamoqda.
Ushbu rekordga erishish ko‘p oylik tizimli ish natijasi bo‘lib, muzey parametrlarini tasdiqlash, to‘liq hujjatlar tayyorlash va mustaqil xalqaro ekspertlar ishtirokida ko‘p bosqichli verifikatsiya jarayonlarini o‘z ichiga oldi.
Muzey kolleksiyasini shakllantirishda arxeologiya, numizmatika, to‘qimachilik va qo‘lyozmalar sohasidagi yetakchi xalqaro mutaxassislar ishtirok etdi. Bu esa ekspozitsiyaning yuqori ilmiy va muzey darajasini ta’minladi.
Gennesning Rekordlar kitobi unvonining berilishi nafaqat Markaz ko‘lamining e’tirofi, balki ushbu loyihani amalga oshirishda ishtirok etgan yuzlab olimlar, mutaxassislar va ekspertlar mehnatiga berilgan yuksak bahodir.
Sudya Sheyda Subasi Markaz faoliyatini yuqori baholab, quyidagilarni ta’kidladi:
-O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi tarixiy merosni zamonaviy muzey texnologiyalari bilan uyg‘unlashtirishning noyob namunasidir. Loyihaning ko‘lami, konseptual yaxlitligi va amalga oshirish darajasi Gennesning Rekordlar kitobi mezonlariga to‘liq javob beradi. Bu shunchaki eng yirik muzey emas — balki madaniyatlar muloqoti va bilimlarni kelajak avlodlarga yetkazish uchun zamonaviy platforma hisoblanadi.
Ushbu rekord O‘zbekistonning islom ilmi, madaniyati va ma’rifatining muhim tarixiy markazlaridan biri ekanini yana bir bor tasdiqlaydi. Shu bilan birga, mamlakatning sivilizatsiyalar muloqoti, bag‘rikenglik va madaniy xilma-xillik tamoyillariga asoslangan zamonaviy xalqaro maydon sifatidagi nufuzini mustahkamlaydi.
Gennesning Rekordlar kitobi maqomini qo‘lga kiritish Markazning dunyodagi eng yirik shunday muzey sifatidagi o‘rnini mustahkamlab, uni intellektual merosni o‘rganish, asrash va ommalashtirish bo‘yicha yetakchi xalqaro platformalardan biriga aylantiradi.
Kelgusida O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi xalqaro ilmiy-madaniy maydon sifatida yanada rivojlanib, dunyoning turli mamlakatlaridan olim va mutaxassislarni birlashtiradi hamda “Yangi O‘zbekiston”ning gumanitar tashabbuslarini global miqyosda ilgari surishda muhim drayver bo‘lib xizmat qiladi.
t.me/islommarkazi