MASJID ODOBLARI
Masjidga bormoqchi bo‘lgan kishi, avvalo mukammal tahorat olib, pokiza liboslarni kiyib, iloji bo‘lsa, yoqimli xushbo‘yliklardan surib borishi talab qilinadi. U yerga borganida noxush hidi bilan musulmonlarga ozor berishdan saqlanishi lozim. Misol uchun, xom piyoz, sarimsoq piyoz kabi narsalarni iste’mol qilib, masjidga borish makruhdir. Chunki odamlarga ozor beradigan noxush hidlar farishtalarga ham ozor berishi haqida Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) ogoh etganlar. Yuvilmagan, hidlanib qolgan kiyimlarda borish masjid odobiga xilof hamda musulmonlarga nisbatan hurmatsizlikdir. Alloh taolo: «Ey odam avlodi! Har bir masjid (namoz) oldidan ziynatlaringiz (pok kiyimlaringiz)ni (kiyib) olingiz!..» (A’rof, 31), deb ogohlantirdi. Demak, masjidga poklanib, ozoda liboslarni kiyib borish Rabbimizning talabidir.
Masjid tomon tasbeh, zikrlarni aytib borsa, katta ajrga ega bo‘ladi. Masjidga kirayotganda: “Parvardigorim, gunohlarimni kechir va menga rahmat eshiklaringni ochgin”, deb duo qilib, o‘ng oyoqda kirish va chap oyoqda chiqish sunnatdir (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).
Masjidga kirganda nafl namoz makruh bo‘lmagan vaqt bo‘lsa, ikki rakat tahiyyatul masjid namozini o‘qish sunnatdir. Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Sizlardan biror kishi masjidga kirsa, o‘tirmasdan oldin ikki rakat namoz o‘qisin”, dedilar (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).
Masjidlarda dunyoviy so‘zlarni so‘zlash, janjallashish, bahslashish, baland ovozda gaplashib, behuda so‘zlar bilan odamlarga ozor berish, fitna-fasod, ig‘vo qilish qat’iyan man etilgan. Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Zamon oxirlashganda ummatlarimdan bir qanchalari masjidlarga yig‘ilib, dunyo so‘zlari bilan mashg‘ul bo‘lishadi. Zinhor ular bilan o‘tirmang. Chunki ularning Allohga hojatlari yo‘qdir”, deb ogohlantirganlar (Imom Bayhaqiy rivoyati).
Shuningdek, quyidagi odoblarga rioya qilish lozim: Masjidda oldi-sotdi qilmaslik; yo‘qolgan narsani e’lon qilmaslik; odamlarning ustidan xatlab o‘tmaslik; masjidda joy talashmaslik; safda biron kishini qattiq siqib qo‘ymaslik; namoz o‘qiyotgan kishining oldidan o‘tmaslik; masjidga tuflamaslik; barmoqlarni qisirlatmaslik.
O‘MI matbuot xizmati
Pokistonning “The Diplomatic insight” portalida Pokiston tinchlik va diplomatik tadqiqotlar instituti ijrochi direktori Muhammad Asif Nur qalamiga mansub O‘zbekistonning ma’rifatparvar merosi sarlavhali maqolasi e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
“O‘zbekistonning eng katta boyligi faqat Samarqand, Buxoro va Xivaning mahobatida emas. Bu qadim yurtning eng katta boyligi insoniyatga hisoblashni, davolashni, osmon jismlarini kuzatishni, e’tiqodni anglashni, adolat bilan boshqarishni va tilga tamadduniy ohang bag‘ishlashni o‘rgatgan buyuk tafakkur sohiblarining vorisligidadir”, –deb yozgan muallif.
Muhammad Asif Nurning ta’kidlashicha, Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida bugun O‘zbekistonda muzeylar, ilmiy markazlar, ixtisoslashtirilgan maktablar, kitobxonlik dasturlari va madaniy diplomatiya orqali Uchinchi Renessansning poydevoriga tamal toshi qo‘yilyapti.
“Bu maqsad 2026 yil 17 mart kuni Toshkentda Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishi bilan yanada aniq ifoda topdi. 1 iyunga qadar markazga yarim million kishi, jumladan, 150 dan ortiq xorijiy delegatsiya tashrif buyurdi. Qariyb 2 000 nafar olim 810 ta tegishli loyihada ishtirok etdi, 1 000 dan ortiq madaniy ashyo esa xorijdan O‘zbekistonga qaytarildi. Rasmiy ma’lumotlar mamlakat xotirani ta’lim va milliy ishonchga aylantirayotganini ko‘rsatadi”, – deya qayd etilgan nashrda.
Shuningdek, maqolada 2026 yilda Samarqand yaqinidagi Imom Buxoriy majmuasi qayta qurilib, ziyoratchilar uchun ochilgani e’tiroq etilgan. Unda 10 ming kishilik masjid, muzey va ilmiy-tadqiqot muassasalari barpo etildi. Majmuaning kunlik tashrif buyuruvchilarni qabul qilish imkoniyati 65 ming kishiga yetdi va birinchi oyning o‘zida majmuaga bir milliondan ortiq odam tashrif buyurdi. Bu maskan ziyoratni bilim, tadqiqot va ma’naviy tarbiya bilan uyg‘unlashtiradi.
Muallif o‘z maqolasida Amir Temur va Temuriylar merosining O‘zbekiston tarixi va taraqqiyotida tutgan o‘rniga alohida e’tibor qaratgan.
“Temuriylar davri nafaqat O‘zbekiston, balki jahon tamaddunida ham muhim palla hisoblanadi. Amir Temur Samarqandni qudratli davlat markaziga aylantirdi va me’morchilik, ilm-fan hamda madaniyat taraqqiyotini qo‘llab-quvvatladi. 2026 yilda O‘zbekistonda Amir Temur tavalludining 690 yilligi keng nishonlanmoqda, Temuriylar tarixi davlat muzeyi qayta rekonstruksiya qilindi va aprel – Amir Temur oyi deb e’lon qilindi”, – deyiladi manbada.
Asif Nurning e’tirof etishicha, O‘zbekistonda ma’rifatparvarlik g‘oyalari hech qachon faqat qo‘lyozmalar bilan cheklanib qolmagan. U mahallada, ustoz va keksalarga hurmatda, ustoz-shogird an’analarida va mehmondo‘stlikda yashaydi. U Shashmaqom ohanglarida yangraydi, Lazgi raqsida namoyon bo‘ladi, Askiya san’atida tilga kiradi, baxshilar ijrosida hikoya qilinadi, atlas va adras matolarida o‘z ifodasini topadi. YUNЕSKO tomonidan tan olinishi bu an’analarning jahon miqyosidagi ahamiyatini tasdiqlaydi.
Muallif o‘z maqolasini “O‘zbekistonning ma’rifatparvar merosining ildizlari qadimiy – ammo uning haqiqiy manzili – kelajakdir”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati