Alloh taolo Qur’oni Karimning Isro surasi, 36-oyatida shunday deb marhamat qilgan:
وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولـئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً
“O‘zing bilmagan narsaga ergashma! Albatta, quloq, ko‘z va dil — ana o‘shalar, mas’uldirlar”
Ushbu oyat borasida Qatoda rahimahulloh “Ko‘rmagan narsangni “ko‘rdim”, eshitmagan narsangni “eshitdim”, bilmagan narsangni “bildim” dema! Chunki, Alloh taboraka va ta’olo bularning barchasi haqida sendan qiyomat kuni so‘rovchidir” deganlar.
“O‘zing bilmagan narsaga ergashma!” oyatini Muhammad ibn Hanafiyya rahimahulloh “Bu yolg‘on guvohlik haqida” deb tafsir qilgan bo‘lsalar, Mujohid rahimahulloh “Biror kishini o‘zing bilmagan narsa bilan ayblama!” deb tafsir qilganlar.
Abdurahmon Sa’diy rahimahulloh bu oyatning tafsiri borasida bunday deganlar: “Aytgan gapi, qilgan ishi, Alloh taolo ibodat uchun bandada yaratib qo‘ygan tana a’zolarini nimalarga ishlatgani haqida so‘roqqa tutilishini bilgan banda bu savolga javob tayyorlab qo‘yishi kerak. Javob esa o‘sha tana a’zolarini faqat Alloh taoloning ibodatiga, Unga ixlos qilishga ishlatish, U Zot yoqtirmaydigan amallar va gaplardan tiyilish bilan bo‘ladi”.
“Taysiyrut Tafsiyr” kitobida bunday deyilgan: “Agar inson tana a’zolarini yaxshilik ishlarida ishlatsa, savobga erishadi. Agar yomonlikka ishlatsa, iqobga qoladi”.
Ibn Qayyim rahimahulloh bu oyatning tafsirida “Insonning saodati ushbu oyatda zikr qilingan uch a’zoning salomat, solihligida bo‘lsa, uning baxtsizligi shu uch a’zoning buzilishiga bog‘liqdir” deganlar.
Hadisi shariflarda ko‘rmagan narsasini ko‘rdim deyishning og‘ir gunohligi ta’kidlangan.
عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إياكم والظنَّ، فإنَّ الظنَّ أكذب الحديث
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Gumondan chetlaninglar, chunki gumon so‘zlarning eng yolg‘onidir!» deb marhamat qilganlar. Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyat qilganlar.
عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: مِنْ أَفْرَى الْفِرَى أَنْ يُرِيَ عَيْنَيْهِ مَا لَمْ تَرَ
Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Uydirmalarning eng yomoni – ko‘rmaganini ko‘rdim, deyishdir», dedilar».
Bu yerda tush ko‘rish nazarda tutilgan. Yolg‘ondan tush to‘qish eng katta yolg‘on va og‘ir gunohdir, chunki bu bevosita Allohga nisbatan yolg‘on to‘qish, U Zotga tuhmat qilishdir.
Bu dunyoda ko‘zimiz bilan nimalarni ko‘rdik, qulog‘imiz bilan nimalarni eshitdik, qalbimizni pokladikmi yoki gunohlar bilan qoraytirdikmi, hammasi haqida so‘ralamiz. Demak, barchamiz ibodatlarni vaqtida ado etish, Alloh taoloni doim zikr qilish, qulog‘imiz, ko‘zimiz va boshqa tana a’zolarimizni Alloh taolo rozi bo‘ladigan ishlarga ishlatish bilan oxiratdagi savollarga tayyorlanaylik!
Alloh taolo barchamizni O‘zining hidoyatidan ayirmasin va xotimamizni go‘zal qilsin!
Internet ma’lumotlari asosida Nozimjon Hoshimjon tayyorladi
Shahardagi Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozor ana shunday tarixiy-ma’naviy maskanlar sirasiga kiradi. Ularning har biri o‘z tarixi, rivoyatlari va xalq xotirasidagi o‘ziga xos o‘rniga ega.
Marg‘ilonning qadimiy ziyoratgohlaridan biri Pir Siddiq majmuasidir. Xalq orasida bu qadamjo bilan bog‘liq turli rivoyatlar avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Ziyoratgoh Pir Siddiq nomi bilan bog‘liq bo‘lib, “siddiq” so‘zi arab tilida haqgo‘y, rostgo‘y, haqiqatga sodiq inson ma’nolarini anglatadi. Shu jihatdan ziyoratgoh nomi ham xalq tasavvurida ezgulik, iymon va rostgo‘ylik kabi fazilatlar bilan uyg‘unlashib ketgan. Majmuadagi me’moriy yechimlar, ayniqsa, gumbazli inshootlar va qadimiy qabrlar Marg‘ilonning o‘tmishdagi shaharsozlik va me’morchilik an’analaridan darak beradi.
Pir Siddiq ziyoratgohi nafaqat ziyorat maskani, balki Marg‘ilonning tarixiy xotirasini o‘zida mujassam etgan qadamjolardan biri sifatida ahamiyatlidir. Marg‘ilon tarixi buyuk alloma Burhoniddin Marg‘inoniy nomi bilan chambarchas bog‘liq. XII asrda yashab ijod qilgan alloma islom huquqshunosligi, xususan, hanafiy fiqhi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan. Uning butun islom olamida mashhur bo‘lgan “Hidoya” asari asrlar davomida muhim huquqiy manba sifatida qadrlanib kelgan.
Marg‘ilonda alloma nomi bilan bog‘liq Chillaxona ham xalqning ma’naviy xotirasida alohida o‘rin tutadi. “Chillaxona” atamasi odatda insonning ma’lum muddat xilvatda qolib, tafakkur, ibodat va ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘ladigan joyini anglatadi. Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi bilan bog‘liq rivoyatlar ham allomaning ilm yo‘lidagi mashaqqatli izlanishlari va ma’naviy kamolotini tasavvur qilishga yordam beradi. Bu maskanni faqat ziyoratgoh sifatida emas, balki buyuk allomaning ilmiy-ma’naviy merosini anglashga xizmat qiluvchi tarixiy xotira joyi sifatida ham baholash mumkin.
Marg‘ilondagi yana bir o‘ziga xos maskan – Kaptarli mozor. Uning nomi bilan bog‘liq xalq rivoyatlari turlicha. Ayrim hikoyalarda bu joyda kaptarlar ko‘p bo‘lgani, shu sababli mozor “Kaptarli” deb atalgani aytiladi. Kaptar esa xalq tasavvurida tinchlik, poklik va ezgulik ramzi sifatida qabul qilinadi. Kaptarli mozor haqidagi ma’lumotlarni ilmiy jihatdan chuqur o‘rganish Marg‘ilonning mahalliy tarixini yanada boyitishga xizmat qiladi. Buning uchun arxiv hujjatlari, qadimiy xaritalar, qabrtoshlaridagi yozuvlar, vaqf hujjatlari va xalq orasida saqlanib kelayotgan og‘zaki tarix namunalarini tadqiq etish muhim. Zero, xalq xotirasida asrlar davomida saqlanib kelayotgan rivoyatlar ham tarixiy-etnografik tadqiqotlar uchun qimmatli manba bo‘lishi mumkin.
Uch qadamjo – bir tarix. Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozorni birlashtirib turgan asosiy jihat ularning Marg‘ilonning ma’naviy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rnidir. Bu qadamjolar xalqning ajdodlarga hurmat, muqaddas joylarni asrash, ezgulik va ma’rifatni qadrlash kabi an’analarini o‘zida mujassam etadi.
Ularning har biri Marg‘ilon tarixining turli qirralarini namoyon etadi: Pir Siddiq – diniy-ma’naviy merosni, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi – ilm va tafakkur an’analarini, Kaptarli mozor esa xalq xotirasi va mahalliy rivoyatlarning uzviyligini ifodalaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati