Ma’lumki, qon turli mikroblar ko‘payishi uchun qulay muhitdir. Shuningdek, qonda hech qanday ozuqaviy modda mavjud bo‘lmay, hazm bo‘lishi qiyin narsadir. Chunki, qondagi proteinlar juda zaharli moddalar bilan aralash holatda bo‘ladi. Hatto qonning ozginasi insonning oshqozoniga tushsa, dahol qayt qilish jarayoni boshlanadi. Mabodo qonni iste’mol qilinadigan bo‘lsa, u hazm bo‘lmay, qora modda ko‘rinishidan tashqariga chiqadi.
Qonni ichish yoki pishirish yo‘li bilan iste’mol qiluvchilar o‘z tanalariga katta zararni qabul qilayotgan bo‘ladilar. Chunki, qon mikroblar omboridir. Qon iste’moliga o‘rgangan kishilar mikroblar, juda zaharli moddalardan tashqari, tanada karbonat angidrid gazi ortib ketishi sababli ham halok bo‘lishlari ehtimoli katta. Qonni iste’mol qilish o‘zini o‘zi halokatga tashlashdir.
Robbimiz subhanahu va taolo bizga qonni, shu jumladan, oqizilgan qonni harom qilgan. Alloh taolo Qur’oni Karimda shunday deb marhamat qilgan:
قُل لاَّ أَجِدُ فِي مَا أُوْحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلاَّ أَن يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَماً مَّسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
“Menga vahiy qilingan narsada taomlanuvchi uchun harom qilingan narsani topmayapman. Magar o‘limtik yoki oqizilgan qon yoki to‘ng‘iz go‘shti bo‘lsa, albatta, u iflos, haromdir. Yohud fosiqlik ila Allohdan o‘zganing nomiga so‘yilgan bo‘lsa (haromdir). Bas, kishi muztar bo‘lib, maza talab qiluvchi va tajovuzkor bo‘lmagan holida (iste’mol qilsa). Albatta, Robbing mag‘firat qilguvchi va rahmli zotdir”, deb ayt”. (Ya’ni, siz harom deb atagan narsalarning birortasini ham Alloh harom qilgani yo‘q. Bu narsalarni siz o‘zingizcha harom deb yuribsiz. Alloh taolo menga vahiy yuborib, nima halol, nima harom ekanini bayon qildi.) (An’om surasi, 145-oyat).
Bu oyatdagi مَّسْفُوحاً (masfuhan) kalimasida qonning ushbu qismi mikroblar uyasi ekaniga ishora bor. Ma’lumki, tanada qonni tozalovchi a’zolar bor. Bular buyrak va o‘pkadir. Buyrak qonni zaharli moddalardan, o‘pka esa zaharli gazlardan tozalaydi. Lekin hayvon o‘lsa, bu a’zolar ishdan to‘xtagani uchun tanadagi qon mikroblar manbaiga aylanadi. Shu bois hayvonni so‘yilganda, uning tanasidagi mikroblarga to‘la qon oqizib yuboriladi. Ha, jonliqni Islom hukmlariga muvofiq so‘yish uning go‘shti zarar emas, foyda, ozuqa manbaiga aylanishiga sabab bo‘ladi.
Bugun esa g‘arb mamlakatlarida mikroblar kashf etilanidan so‘ng qon va o‘limtik go‘shti iste’molini ta’qiqlash bo‘yicha qonunlar chiqarilgan. Ular qonda va o‘lgan hayvon tanasida mikroblar ko‘p bo‘lishini bilib qoldilar. Lekin Alloh subhanahu va taolo bundan 1400 yil oldin so‘yilayotgan hayvon tanasidan oqib chiqayotgan qonni va o‘limtik go‘shtini yeyishni harom qilgan.
Qassoblarning pichog‘ida minglab mikroblar bo‘ladi. Ushbu mikroblar hayvonni so‘yish paytida qoniga tegishi bilanoq ko‘paya boshlaydi. Har yarim soatda bir necha barobarga ko‘payib ketadi. Uch soat deganda mingta mikrob yuz minglab mikroblarga ortadi. Bu ma’lumotlarni o‘qigach, Robbimiz azza va jalla O‘zining ulug‘ Kitobida bizga qonni va o‘lgan hayvon go‘shti iste’molini harom qilganining hikmatini anglab yetamiz.
Biz Qur’oni Karimni o‘qiyotganimizda, u Robbimizning Kalomi ekanini anglashimiz kerak. U Zot Qur’oni Karimda shunday marhamat qilgan:
وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ
“O‘ta xabardor zotdek hech kim senga xabar bera olmas” (Fotir surasi, 14-oyat).
Olamlar Robbining ko‘rsatmasidan to‘g‘ri ko‘rsatma yo‘q!
Alloh taoloning amriga bo‘ysunmaydigan kishilar go‘shtni qoni bilan iste’mol qiladilar. Shu maqsadda ular hayvonni so‘ymay, elektr toki berib o‘ldiradilar. Ana shundan keyin o‘lgan hayvonni maydalaydilar. Bu holatda esa hayvonning qoni go‘shtiga urib ketadi. Keyin mikroblar ombori bo‘lishga ulgurgan o‘sha go‘shtni pishirib yeydilar.
Agar siz baxt-saodat va salomatlikni istasangiz, Xoliq taoloning ko‘rsatmalariga amal qilib yashang!
Mo‘min-musulmon odam yaxshi tushunib olishi kerakki, Din ahkomlari inson hurriyatini cheklash uchun emas, balki uning salomatligi garovidir. Agar siz simyog‘ochga yopishtirib qo‘yilgan “Hayot uchun xavfli” degan yozuvni ko‘rsangiz, mas’ul kishilar o‘sha qog‘ozni sizning hurriyatingizni cheklash uchun yopishtirgan deb o‘ylaysizmi yoki salomatligingizni o‘ylab yopishtirganlarmi?! Albatta, o‘sha yozuvli qog‘oz insonlarni xavfdan ogoh etish uchun yopishtirilgani sir emas.
Biz dinimizni chuqur anglashimiz kerak.
Robbimiz azza va jallaning chegaralari bor. U Zot Qur’oni Karimda shunday deb marhamat qilgan:
تِلْكَ حُدُودُ اللّهِ فَلاَ تَعْتَدُوهَا وَمَن يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّهِ فَأُوْلَـئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ
“Ushbular Allohning chegaralaridir. Bas, ulardan tajovuz qilmang. Va kim Allohning chegaralarida tajovuz qilsa, bas, o‘shalar, ana o‘shalar, zolimlardir” (Baqara surasi, 229-oyat).
Yuqori kuchlanishli elektr toki atrofida magnit maydon hosil bo‘ladi. Elektr toki urishidan saqlanish uchun o‘sha magnit maydonga ham yaqinlashmaslik kerak.
Gunohlar insonni halok qiladigan narsa ekan, demak, unga olib boradigan yo‘llarga ham yaqinlashmaslik kerak.
Alloh taolo Qur’oni Karimda shunday deb marhamat qilgan:
تِلْكَ حُدُودُ اللّهِ فَلاَ تَقْرَبُوهَا
“Bular Allohning chegaralaridir, unga yaqinlashmang” (Baqara surasi, 187-oyat).
Gunohga olib boradigan yo‘llari bor ishlarga yaqin yo‘lamaslik, unday yo‘llardan, vositalardan uzoqroq yurishimiz kerak.
Alloh taolo yana bir oyatda bunday deb marhamat qilgan:
وَلاَ تَقْرَبُواْ الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاء سَبِيلاً
“Va zinoga yaqinlashmanglar. Albatta, u fohisha ish va yomon yo‘ldir”. (Oyatda “zino qilmanglar” emas, balki “zinoga yaqinlashmanglar” deyilmoqda. Bu degani, zino qilmanglar, degandan ko‘ra qattiqroqdir. Mo‘min-musulmon odam zino qilish tugul, uning yaqiniga ham yo‘lamasligi kerak. Zinoga olib boruvchi narsalardan ham uzoqda bo‘lishi lozim.) (Isro surasi, 32-oyatlar).
Ma’lumki, zino bir necha bosqichlardan iborat. Nomahram bilan tanishish, gaplashish, uchrashish, ushlash, o‘pish, uyiga borish va oxirida farj zinosi yuz beradi. Demak, mo‘min-musulmon odam zinoga olib boradigan barcha bosqichlarga yaqinlashmasligi kerak.
Shunday qilib, Alloh taoloning barcha chegaralari insonning, uning naslining salomatligi uchundir. Agar siz bu chegaralarga yaqin kelmasangiz, Alloh taoloni roziligiga erishasiz va o‘zingizning salomatligingizni saqlashga harakat qilgan bo‘lasiz. Agar siz Alloh taoloning toatida bo‘lsangiz, Uning zimmasi, omonligi ostida bo‘lasiz.
Alloh taolo Qur’oni Karimda shunday marhamat qilgan:
وَأَنزَلَ اللّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكَانَ فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكَ عَظِيماً
“Alloh senga kitobni va hikmatni tushirdi hamda bilmagan narsangni bildirdi. Va senga Allohning fazli ulug‘ bo‘ldi” (Niso surasi, 113-oyat).
Payg‘ambariga va u kishi orqali barcha bandalariga bilmagan narsalarini ta’lim bergan, ularga foydali narsalarni halol qilib, zararli narsalarni harom qilgan Alloh taologa beadad hamdu sanolar va shukrlar bo‘lsin!
Doktor Muhammad Rotib Nabulsiy hafizahullohning
“Qur’on va Sunnatdagi ilmiy mo‘jizalar ensiklopediyasi”
kitobi va internet ma’lumotlari asosida
Nozimjon Hoshimjon tayyorladi
Shri-Lankaning “Solombo Times” nashrida “O‘zbekistonda Yangi uyg‘onish davri: kelajak texnologiyalari yordamida buyuk o‘tmishni qayta tiklash” sarlavhali tahliliy maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Shri-Lankalik taniqli jurnalist Fazan Navaz tomonidan yozilgan ushbu materialda so‘nggi o‘n yilda O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Yangi O‘zbekistonni bunyod etish, “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirishga qaratilgan islohotlar va ularning samarali natijalari xususida so‘z yuritilgan.
Muallifning yozishicha, Markaziy Osiyo markazida sokin, ammo ulkan ahamiyatga ega inqilob yuz bermoqda. Bu kurash qurol-yarog‘ bilan emas, balki qo‘lyozmalar, muzeylar va mikrochiplar yordamida amalga oshirilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida O‘zbekiston Samarqand va Buxoro kabi shaharlar jahon ilm-fani, she’riyati va falsafasining yetakchi markazlari bo‘lgan O‘rta asrlardagi “Oltin asr” shon-shuhratini qayta tiklashga intilmoqda.
Bu jarayonning o‘ziga xos jihati shundaki, O‘zbekiston ming yildan ziyod tarixga ega madaniy merosni asrash, qayta tiklash va keng ommaga yetkazish uchun sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan faol foydalanmoqda.
Nashrda O‘zbekistonning boy madaniy va tarixiy merosi hamda uni saqlash bo‘yicha islohotlarga to‘xtalib o‘tilgan. Qayd etilganidek, bu zamin insoniyat tarixidagi eng buyuk allomalarga beshik bo‘lgan. Astronom va davlat arbobi Mirzo Ulug‘bek Samarqandda yulduzlarni hayratlanarli darajada aniq kuzatish imkonini bergan rasadxona barpo etgan. Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi olimlari esa Yevropada Renessans boshlanishidan ancha avval matematika va tibbiyot sohalarida yuksak yutuqlarga erishgan edi.
O‘zbekiston yetakchisi bu tarixiy merosni tez-tez tilga olib, Mirzo Ulug‘bekni nafaqat buyuk olim, balki ilm-fanni eng yuksak qadriyat deb bilgan davlat arbobi sifatida ta’riflaydi. Davlat rahbari bugungi yangilanish jarayonini “Uchinchi Renessans” deb atab, uni O‘zbekistonning ilmu ma’rifat va madaniyat markazi sifatidagi mavqeini qayta tiklashga qaratilgan umummilliy loyiha sifatida baholaydi. Tarixchilar ta’biri bilan aytganda – bu atama mintaqada avval mavjud bo‘lgan ikki buyuk yuksalish davridan keyingi navbatdagi uyg‘onish bosqichini anglatadi.
Muallifning fikricha, O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini amalga oshirish shunchaki gap emas, balki davlat siyosatiga aylangan.
“Bu ulkan maqsadning eng yorqin ramzi joriy yil Toshkentda qad rostlagan Islom sivilizatsiyasi markazidir. 2026 yil mart oyida 40 mamlakatdan tashrif buyurgan 1500 dan ortiq mutaxassis ishtirokida qurib bitkazilgan mazkur markaz o‘z bag‘rida islom olamining eng noyob yodgorliklaridan biri – VII asrga mansub Usmon Mus'hafini saqlaydi. Shuningdek, bu yerda ilmiy laboratoriyalar, restavratsiya ustaxonalari va arxivlar faoliyat yuritadi. Markaz allaqachon dunyodagi eng chiroyli yangi muzeylardan biri sifatida e’tirof etilgan”, – deya qayd etgan jurnalist.
Materialda ta’kidlanishicha, O‘zbekiston yondashuvining boshqalardan ajratib turadigan muhim jihati – bu sun’iy intellektdan iqtisodiy taraqqiyot vositasi sifatidagina emas, balki madaniy merosni muhofaza qilish vositasi sifatida ham foydalayotganidadir.
Sun’iy intellekt turizm sohasini ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bu tashabbus 2026 yilda mamlakatga 12 million sayyohni jalb qilish rejasining bir qismi hisoblanadi.
Fazan Navaz o‘z maqolasini “Uchinchi Renessans” o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlarga to‘liq erishadimi-yo‘qmi, buni vaqt ko‘rsatadi. Biroq bugunning o‘zidayoq O‘zbekiston qanday yo‘ldan odimlab borayotgani aniq ko‘rinib turibdi”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati