Sayt test holatida ishlamoqda!
29 Avgust, 2026   |   16 Rabi`ul avval, 1448
search icon
Avvalgi sayt
ЎЗ РУ EN AR

Toshkent shahri
Tong
04:22
Quyosh
05:46
Peshin
12:24
Asr
17:05
Shom
19:05
Xufton
20:25
Bismillah
29 Avgust, 2026, 16 Rabi`ul avval, 1448
Avvalgi sayt
#search
 YouTube

Islom tarixi: YUNUS ALAYHISSALOM

25.11.2019   10219   8 min.
Islom tarixi: YUNUS ALAYHISSALOM

IROQDAGI AKKOD VA BOBIL DAVLATI

Ibrohim alayhissalomning qavmidan bo‘lgan sumariylarning gumrohligi va zalolati ortib bordi. Alloh taolo ularning ustidan zolim jamoalarni hukmron qildi.

Mintaqaga akkodiylar ega bo‘lib olishdi. So‘ng janubi-g‘arbiy tarafdan boshqa jamoalar kelishdi. Ular yerlik aholi ustidan g‘olib kelib, mintaqaga hukmdorlik qila boshlashdi. Ular o‘zlariga Bobil shahrini poytaxt qilib olishdi. Bu davlat gullab-yashnadi. Bobilliklar ziroat va me’morchilik ishlariga alohida ahamiyat berishdi. Ularning eng mashhur podshohlaridan birining ismi Hammurapi (mil. avv. 1792-1750 yillarda hukmronlik qilgan) edi. U «Hammurapi shariati» deb tanilgan qonunlarni joriy qildi. Mana shu qonunlar yer yuzida bashariyat tarixidagi insonlar chiqargan ilk qonunlar majmuasi bo‘ladi. Bu qonunlar odamlar ustidan hukmronlik qilish va ularga ega chiqish maqsadida chiqarilgan edi.

Hammurapining o‘limi bilan u chiqargan qonunlar ham yo‘q bo‘lib ketdi. Uning qavmi esa haykallar va yulduzlarga ibodat qilishda davom etaverdi.

Alloh subhanahu va taolo ularga boshqa qavmlarni hukmron qildi. Ularga shimol tarafdan haysiylar (xettlar) va miytoniylar, keyin oshuriylar nomli qavmlar ke­lishdi. Mazkur qavmlar ularni halokatga uchratdi.

 

IROQDAGI OSHURIYLAR DAVLATI

Oshuriylar mazkur mintaqada – Iroqning shimolida o‘z hukmlarini o‘rnatdilar. Ularning poytaxti Niynavo shahri edi. So‘ng oshuriylarning nufuzi barcha Iroq yerlariga, Shomga va Misrning ba’zi joylariga tarqaldi. Eng mashhur podshohlaridan biri Salmanasar (Shalmanasar) Sh deb ataladi (mil. avv. 858-824 yillarda hukmronlik qilgan), boshqa birining ismi esa Oshurbanibal (Ashshur-banipal) (mil. avv. 668-627 yillarda hukmronlik qilgan) edi. Ular ham butlarga ibodat qilishda devom etaverdilar. Aqllarini ishga solib, o‘zlaridan oldingilarga yetgan ofat-falokatlardan va’z-nasihat olmadilar.

 

YUNUS ALAYHISSALOM

Alloh subhanahu va taolo Iroqning Movsil viloyati yaqinidagi Niynavo degan joyga o‘z nabiysi Yunus alayhissalomni payg‘ambar qilib yubordi. Yunus alayhissalom Banu Isroilning nabiylaridandirlar. Nasablari Yusuf alayhissalomning tug‘ishgan ukalari Binyominga yetib boradi. U zot Yunus ibn Matto ismi bilan mashhurdirlar. Matto u zotning onalarining ismi bo‘lgan. Payg‘ambarlar ichida faqat Yunus va Iyso alayhissalomlar onalariga nisbat berilganlar.

O‘sha davrda Yunus alayhissalom nabiy etib yuborilgan yerlarning aholisi turli sanamlarga ibodat qilar, turfa gunoh ishlar bilan shug‘ullanishardi. Yunus alayhissalom ularni Alloh taologa iymon keltirishga, gunoh ishlarni tark etishga da’vat qildilar. Lekin ular bu da’vatni ka­bul qilishmadi, fisqu fasod ishlarida davom etishdi.

Yunus alayhissalom ma’lum muddatdan so‘ng ularni Allohning azobi nozil bo‘lishidan ogohlantirdilar. Ko‘nishmagach, achchiqlari chiqib, «Men o‘z vazifamni ado etdim, endi gunohkorlar ichida qolmasligim kerak», degan to‘xtamga keldilar. Shaharni tashlab, chiqib ketdilar. Bu ishni o‘zlaricha, shunisi to‘g‘ri degan fikrda, Allohning iznisiz qildilar. Yurib-yurib, nihoyat dengiz sohiliga yetib bordilar. Jo‘nashga shaylanib turgan bir kemaning egalaridan o‘zlarini birga olib ketishlarini so‘ragan edilar, ular rozi bo‘lishdi.

Kema dengizga chiqqanda birdan shamol turib, dovul boshlandi. To‘lqin kuchayib, kemaning g‘arq bo‘lish xavfi tug‘ildi. Kema boshqaruvchilar ham, yo‘lovchilar ham qo‘rqib, dahshatga tushishdi. To‘planib maslahat qilishdi. Ba’zilar: «Ichimizda gunohkor kishi bor, shuning uchun noqulay ahvolda qoldik», deyishdi. Maslahatdan so‘ng qur’a tashlab, qur’a kimning chekiga tushsa, o‘sha odamni qurbonlik uchun dengizga tashlab yuborishga qaror qilishdi. Qur’a qayta-qayta Yunus alayhissalomga chiqdi va u zotni dengizga tashlab yuborishdi. Alloh taoloning amri bilan u zotni ulkan baliq yutib yubordi va hazm qilmasdan, qornida olib yurdi. Shunda Yunus alayhissalom xatolarini tushunib yetdilar. Baliqning qornida yolvorib, zorlanib, Alloh taologa duo qildilar. Alloh taolo duolarini ijobat qilib, baliqqa amr qildi va u Yunus alayhissalomni ozor yetkazmasdan, ochiqlik joyga olib chiqib tashladi. Badanlari baliqning ichida oq yem bo‘lib ketgan Yunus alayhissalom behush yotib qoldilar. Alloh taolo rahm qilib, oftobdan zarar yetmasligi uchun ustilariga soya solib turuvchi serbarg oshqovoqni o‘stirib qo‘ydi. Ushbu holatda bir muddat yotib, sog‘ayib, o‘zlariga keldilar.

Alloh taolo u zotga qavmlarining oldiga borishlari uchun farmon berdi. Yunus alayhissalom ketib qolgach, azobning boshlanishi zohir bo‘lgandan so‘ng ular xatolarini tushunib, Allohga azobni qaytarishini so‘rab, yolvorib, tavba qilishgan edi. Ularning soni yuz mingdan ko‘proq edi. Yunus alayhissalom ularning huzuriga qaytib, barchalarini iymonga chaqirdilar va Alloh taolo ularni hidoyatga boshladi.

Quyidagi oyati karimada Alloh taolo Yunus alayhissalomni «ulul azm» («sabot-matonatli») payg‘ambarlar bilan bir qatorda zikr qilgan:

«Biz senga xuddi Nuh va undan keyingi nabiylarga vahiy yuborganimizdek vahiy yubordik. Biz Ibrohim, Esmoil, Is'hoq, Ya’qub va uning avlodlari, Iyso, Ayyub, Yunus, Horun va Sulaymonga vahiy yubordik. Dovudga esa Zaburni berdik» (Niso surasi, 163-oyat).

Alloh taolo Qalam surasida Yunus alayhissalomning qissalarini quyidagicha bayon qiladi:

«Robbingning hukmiga sabr qil va bir vaqtlar g‘amga to‘lgan holda nido qilgan «baliq sohibi» singari bo‘lma» (48-oyat).

«Baliq sohibi»dan murod Yunus alayhissalomdir. U zot qavmiga achchiq qilib, ularni tashlab chiqib ketganlari, kemada ketayotib, qur’aga tushganlari va dengizga otilganlari, baliq yutib yuborganda uning qornida Allohga yolvorganlari haqida salgina yuqorida ma’lumotlar oldik.

Keyingi oyatlarda Yunus alayhissalomning qissalari bayoni davom etadi.

«Agar Robbining ne’mati uni topmaganida, mazammatga qolgan holida ochiq sahro joyga tashlangan bo‘lardi. Robbi uni tanlab oldi va solih bandalaridan qildi» (49-50-oyatlar).

Ya’ni agar Yunus alayhissalomni Allohning ne’mati izlab topmaganida, u zot o‘zlarini yutib yuborgan baliq tomonidan ochiq sahroga mazammatli holda tashlangan bo‘lar edilar.

Lekin Alloh taolo u zotga rahm ko‘rsatdi. Baliq ozor yetkazmay qornidan qirg‘oqqa chiqarib qo‘ydi. Behush yotganlarida, ustlarida serbarg oshqovoq soya solib turdi. Alloh taolo u zotni O‘zining solih bandalaridan qildi.

 

Yunus alayhissalom qavmining najot topishi

Yunus alayhissalom qavmining najoti haqida Alloh taolo Yunus surasida quyidagilarni aytadi:

«Qani endi, biron qishloq iymon keltirganda, unga iymoni manfaat bersa edi. Faqat Yunus qavmi iymon keltirganlarida, ulardan dunyo hayotidagi xorlik azobini kushoyish qildik va ularni ma’lum vaqtgacha bahralantirdik» (98-oyat).

Bundan boshqa hech bir qavm boshiga ilohiy azob kelib qolganda tavba qilib, najot topmagan. Balki Fir’avnga o‘xshab oxirgi lahzada keltirgan iymoni foyda bermay, halokatga uchragan.

 

IKKINCHI BOBIL

KALDONIYLAR DAVLATI TAMADDUNI

Vaqt o‘tib mintaqada hukmronlikni kaldoniylar o‘z qo‘llariga olishdi. Ularning eng ulug‘ podshohlaridan biri Buxtanassor (Navuxodonosor) II deb ataladi (mil. zzv. 605-562 yillarda hukmronlik qilgan). U Shom yurtlarini egallab olgan edi. Buxtanassor II Quddusni vayron qildi, yahudiylarni qirg‘inbarotga uchratdi, ularning mol-mulklarini taladi va ustlaridan o‘z hukmini o‘rnatdi. U o‘sha paytdagi yahudiylarning ko‘pchiligini halok qildi, quvg‘inga uchratdi va asirga oldi. Ana shu davrda Banu Isroil yer yuzining turli taraflariga tarqalib ketdi. Ularni bir jamoasi Hijozda, boshqasi Misrda va yana boshqalari turli yerlarda joylashib qolishdi. Buxtanassor II Misrni ham bosib oldi. U qo‘l urgan eng katta ishlardan biri – mashhur Bobil minorasini bino qilish bo‘ldi.

Ushbu davlat forslar tomonidan yo‘q qilib bitirildi. Fors shohi Kurush (Kir II Buyuk) miloddan avvalgi 539 yilda mazkur davlatni bosib oldi.

 

FORS DAVLATI TAMADDUNI

Forslar asli iroqlik kishilardir. Keyinroq ular sharqqa hijrat qilishgan va Fors davlatini obod etishgan. Ular kuchli bo‘lganlaridan so‘ng kaldoniylarga qarshi yurish qilishdi. Avval aytib o‘tilganidek, Misr va Iroqni egallab olishdi. Misr forslarning hukmida Aleksandr Makedonskiy davrigacha qolib ketdi. Iroq esa forslarning hukmronligi ostida Islom fathlarigacha turdi.

 

KЕYINGI MAVZULAR:

UCHINCHI FASL.

SHOM YURTLARINING NABIYLARI VA TAMADDUNLARI:

Lut alayhissalom;

Ismoil alayhissalom;

Is'hoq alayhissalom;

Ya’qub alayhissalom;

Yusuf alayhissalom;

O‘sha davrdagi ba’zi tamaddunlar;

Kutubxona
Boshqa maqolalar
Maqolalar

O‘zbekiston xalqining 35 ta AN’ANAVIY QADRIYATI

20.08.2026   43857   6 min.
O‘zbekiston xalqining 35 ta AN’ANAVIY QADRIYATI

Bugun aziz Vatanimizning har bir farzandining yuragi hapqirib turibdi. Negaki, biz Ona-yurtimizning eng ulug‘, eng aziz ayyom – Mustaqillik bayramini, O‘zbekiston Respublikasi istiqlolini qo‘lga kiritganining 35 yillik shodiyonalarini katta tantana qilayapmiz. 

Jannatmakon yurtimiz, muqaddas Vatanimiz, dono xalqimizning diniy qadriyatlari, milliy an’analari nihoyatda bisyor, beqiyos va betakror bo‘lsa-da, qutlug‘ ayyom arafasida dorilomon kunlarga yetkazgani uchun yana va yana shukr qilish maqsadida bu yil Mustaqilligimizni 35 yilligini nishonlayotganimiz uchun faqat 35 tasinigina zikr qilmoqchimiz:

 

 

  1. Oila muqaddasligi – jamiyatning mustahkam asosi.
  2. Ota-onaga hurmat – ota-onani e’zozlash va ularning xizmatlarini qadrlash.
  3. Mehmondo‘stlik – mehmonni ochiq chehra va ochiq ko‘ngil bilan kutib olish.
  4. Mehnatsevarlik – halol mehnat va kasb-hunarni qadrlash.
  5. Kattalarga hurmat – oqsoqollar va nuroniylarni e’zozlash.
  6. Tinchliksevarlik – tinch-totuv hayotga intilish.
  7. An’analarni asrash – milliy urf-odat va udumlarni saqlash hamda davom ettirish.
  8. Ma’naviyat – yuksak axloq va milliy-diniy qadriyatlarga hurmat.
  9. Poklik – uyda, kiyimda, tanada va ko‘ngilda ozodalikka rioya qilish.
  10. Dasturxon saxovati – mehmonni saxovat va mehr bilan kutib olish.
  11. Qo‘shnichilik qadriyatlari – mahallada ahillik va o‘zaro yordam.
  12. Yordamga tayyorlik – yaqinlar va muhtojlarga muruvvat ko‘rsatish.
  13. Kamtarinlik – odobli va kamtarona hayot kechirish.
  14. Yosh avlodga g‘amxo‘rlik – farzandlar tarbiyasiga alohida e’tibor berish.
  15. Ayollarga hurmat – ona, rafiqa, opa-singillarni qadrlash.
  16. Ta’limga intilish – ilm olish va bilimni qadrlash.
  17. Or-nomus – halollik va vijdon bilan yashash.
  18. Marosimlarga rioya – milliy marosim va oilaviy udumlarni e’zozlash.
  19. So‘zga sodiqlik – va’daga vafo qilish.
  20. Matonat va sabr – qiyinchiliklarga bardosh bilan yondashish.
  21. Hunarmandchilikni qadrlash – milliy hunar va ustachilik an’analarini asrash.
  22. Tabiatga mehr – yer, suv va atrof-muhitni avaylash.
  23. Bag‘rikenglik – turli millat, din va madaniyat vakillariga hurmat bilan munosabatda bo‘lish.
  24. Odob-axloq – yuksak muomala madaniyatiga amal qilish.
  25. Milliy bayramlarni e’zozlash – Navro‘z, hayitlar va Mustaqillik bayramini qadrlash.
  26. Adolat – halollik, tenglik va qonun ustuvorligini qadrlash.
  27. Milliy musiqa va raqslar – ajdodlardan meros bo‘lgan san’atni asrash.
  28. Til va madaniyatni asrash – o‘zbek tili va milliy merosni e’zozlash.
  29. Vatanparvarlik – Vatanni sevish va uning ravnaqiga hissa qo‘shish.
  30. Millatlararo totuvlik – turli millat va elat vakillari o‘rtasida ahillikni mustahkamlash.
  31. Jamoaviylik – hamjihatlik va o‘zaro hamkorlik.
  32. Minnatdorchilik – qilingan yaxshilikni qadrlash.
  33. Ustozga hurmat – ustozlarni e’zozlash va ularning mehnatini qadrlash.
  34. Milliy kiyimlar – milliy madaniyat va odob timsoli sifatida qadrlash.
  35. Ajdodlarga hurmat – tarixiy meros va milliy ildizlarni e’zozlash.

* SIZ yana qo‘shishingiz mumkin...

*** ENG  muhimi:  yo‘qotib qo‘yishdan oldin  ularning  QADRIGA  yetish !!!

 

  1. Qur’oni karim oyati karimalari;
  2. Janobi Payg‘ambarimiz alayhissalomning muborak hadisi shariflari;
  3. dinimiz asoslari;
  4. shariatimiz ahkomlari;
  5. sharqona odoblarimiz;
  6. mazhabimiz me’yorlari;
  7. jamiyatshunoslik aloqalari;
  8. odamgarchilik munosabatlari;
  9. insoniy tuyg‘ular;
  10. ruhshunoslik sir-asrorlari;
  11. yurtimiz urf-odatlari;
  12. o‘zbekchilik qoidalari;
  13. madaniyatimiz axloqlari;
  14. insoniy aql va axloqiy normalar;
  15. dono maqollarimiz;
  16. milliy an’analarimiz;
  17. diniy qadriyatlarimiz;
  18. xalqimiz ong-tafakkuri;
  19. millatimiz mentaliteti,
  20. an’anaviy falsafasi;
  21. o‘zbek xalqining ilg‘or qadriyatlari;
  22. ulug‘larimiz hikmatlari;
  23. dono xalqimiz dunyoqarashi;
  24. musulmonchiligimiz ko‘rsatmalari

 

a s o s    v a    n ye g i z l a r i d a

 

  • ulug‘ ajdodlarimizdan davom etib kelayotgan duru gavhar rivoyatlari  va  noyob  hikmatlari,
  • buyuk  ota-bobolarimizdan  eshitib kelayotgan tillo bilan teng pand-nasihatlari  va betakror hikoyalari,
  • mehribon  ota-onalarimizdan  o‘rganib  kelayotgan gavhar o‘gitlari va  mislsiz  so‘zlari,
  • elimiz  tanigan va xalqimiz tan olgan ustozlarimizdan ta’lim olib kelayotgan zar tushunchalari va bebaho ilmlari,
  • jannatmakon  yurtimiz – muqaddas  Vatanimiz  ta’lim  maskanlarida  taralayotgan  durdan  a’lo fanlar va beqiyos bilimlar,
  • zamonaviy olimlarning bilimlari, turli soha mutaxassislarining  ajoyib  kashfiyotlari,
  • bugungi  kunda  va doim  kerak bo‘ladigan  hayotiy  masalalar, dolzarb  mavzular,  qiziqarli  ma’lumotlar  hamda xalqimiz orasida  e’tirof etilgan mezonlar
  •  
  •  

 

Bu ro‘yxatni yana ko‘plab davom ettirish mumkin... Biroq fikrimizni muxtasar qilgan holda Allohdan O‘zbekiston xalqining bunday fazilatlari yanada ko‘payishini, yurtimiz tinch, osmonimiz musaffo, xalqimizga sihat-salomatlik, oilalarimizga baxt-saodat so‘rab qolamiz. 

 

Alloh taboraka va taolo har bir xonadonga sog‘lik-salomatlik, tinchlik-xotirjamlik, ilohiy fayz-baraka, ko‘pdan-ko‘p yaxshiliklar ato etsin!

Iloho jannatmakon yurtimiz tinchligi, muqaddas Vatanimiz ravnaqi, dono xalqimiz salomatligi va farovonligi uchun, muborak dinimiz kamoloti hamda masjidu-madrasalarimizni obodligi uchun muhtaram Yurtboshimizning dono rahbarliklari ostida, hukumatimiz tomonidan oqilona olib borilayotgan xayrli, savobli ishlarni amalga oshirish maqsadida viloyatlarimiz rahbarlari hamda shahar va tuman rahbarlarining boshchiliklaridagi mehnatkash xalqimiz olib borayotgan barcha xayrli, yaxshi, savobli ishlarda Alloh taolo O‘zi madadkor bo‘lsin! Turmushimiz obod, xirmonlarimiz mo‘l, oilalarimiz mustahkam, bolalarimiz har tomonlama sog‘lom, ma’naviyatimiz yuksak bo‘lsin!

Mehribon Parvardigorimiz dono xalqimizni doimo turli xil o‘rinlarda har xil shakllarda qilayotgan yaxshi, xayrli, chiroyli, savobli ishlarini O‘z dargohi ilohiysida qabul aylasin! Iloho xalqimizga tinchlik-xotirjamlik, sihat-salomatlik, oilalarimizga fayzu ilohiy, baxt-saodat, to‘kin-sochin dasturxonlar nasib qilsin! Mehribon Parvardigorimiz O‘zi – eshitib turuvchi, ko‘rib turuvchi va bilib turuvchi Zot! Hammalarimizning dillarimizdagi niyatlarimizni, qalbimizdagi orzularimizni va barcha hojatlarimizni o‘ylaganimizdan ham afzali-ziyodasi bilan ravo qilsin!

Iloho dehqonchiliklarimizga va kasb-korlarimizga xayr-baraka berib, ishlarimizda ko‘pdan-ko‘p omadlar, muvaffaqiyatlar va behisob xursandchiliklar ato etib, ikki dunyoda ham azizu mukarram aylasin!

 

         Ibrohimjon domla INOMOV

 

 

 

Maqolalar
#logo