Sayt test holatida ishlamoqda!
08 Avgust, 2026   |   25 Safar, 1448

Toshkent shahri
Tong
03:53
Quyosh
05:25
Peshin
12:34
Asr
17:27
Shom
19:37
Xufton
21:06
Bismillah
08 Avgust, 2026, 25 Safar, 1448

Mavlid tabrigi va uni nishonlashning hukmi

11.11.2019   4021   7 min.
Mavlid tabrigi va uni nishonlashning hukmi

Yangi darsimizni boshlashdan oldin sizlarni va o‘zimni yana bir bora Alloh taolo ehtirom ko‘rsatib bizlarga bergan Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning mavlid oyi xotirasi bilan muborakbod etaman.
Alloh azza va jalladan ushbu muborak xotirani arab va islom olamiga Rasululloh istaganlaridek nishonlashi uchun ilhom berishini so‘rayman. Ushbu mavlid xotirasini musulmonlar orasida kengayib borayotgan fitna va qiyinchiliklarni tugatishda harakatga keltiruvchi kuchga aylantirishini Allohdan tilayman.
Afsuslar bo‘lsinki, bizlar Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning: “Mendan keyin bir-biringizning bo‘yniga uradigan adashgan kofir bo‘lib ketmanglar” – degan so‘zlarini unutib qo‘ydik yoki o‘zimizni unutganga soldik.
Bundan tashqari har yili Rasulullohning mavlidlari munosabati bilan bo‘ladigan yig‘ilishlarning qonuniyligi atrofida ayrim kishilar qo‘zg‘aydigan nizo va tortishuvlar ham yuzaga chiqdi. O‘zlaringiz bilganingizdek bu yerda Rasulullohning mavlid xotirasini nishonlab xursandchilik qilishni shari’at qonunchiligida yo‘q deb biladigan va bunda qat’iy turadigan kishilar bor. Ular o‘zlarining ixtiloflari bilan ko‘pchilik jamoat orasida u yer, bu yerlardagi turli yig‘inlarda kishilar bilan tortishib yuradilar. Menga ham ushbu masala haqiqda juda ko‘p savol beradilar. Men bu haqida yana bir bor qaytarib aytishim lozimki, avvalo ushbu tortishuvlar har yili qayta-qayta takrorlanaveradi. Ushbu savolni berayotganlar mavlidning haqiqiy mazmun va mohiyatini tushunish uchun savol bermaydilar balki, uning o‘zi haqida savol tashlaydilar. Ya’ni ushbu do‘stlarimiz Rasulullohning mavlid xotirasini nishonlab xursandchilik qilishni shari’at qonunchiligida yo‘q, deydilar.

Faraz qilaylik agar osmondan Qur’on oyatlari nozil bo‘ladigan bo‘lsa va Rasululloh sollallohu alayhi va sallam yana qaytadan kelib ularga: “Bu narsa shari’at qonunchiligida bor” – desalar. Ular; “Bu narsa shari’atda yo‘q” – degan gaplarida qat’iy turadilar. Bu tortishuvlarning oqibati davom etaveradi.
Ushbu do‘stlarimizga nisbatan bizning tutadigan eng afzal yo‘limiz ushbu tortishuv qoldig‘ini to‘xtatib ularning mujtahid ekaniga qanoat qilamiz va ularning mavlid xotirasini nishonlab xursandchilik qilmaslik kerak degan fikrlarini o‘zlariga qo‘yib beramiz. Bizlar ham mujtahidlarmiz va biz bu ishni shari’at qonunchiligida bor deb bilamiz. Shunda bu muammo tugaydi.

Qancha-qancha ixtilofli ish va masalalar bor. Ushbu masalalar haqida bir guruh mujtahidar ijtihod qilib, bu masalaning hukmi bunday bo‘ladi – degan. Yana boshqa bir guruh mujtahidlari ham ijtihod qilib uning yechimini bayon qilganlar. Bu mujtahidlar u mujtahidlarni taqdirlagan, ular ham o‘z navbatida bularni mukofatlagan. Agar ushbu do‘stlarimiz ham bobolarimiz va o‘tgan ulamolarimiz kabi odobni ushlasalar biz ham tinch rohat olamiz. Lekin ular har safar muammo va mushkulliklar keltirib chiqarishda qat’iyat ko‘rsatmoqdalar. Nihoyasi yo‘q tortishuvlarni yuzaga keltirmoqdalar. Bu holat bizlarni ushbu tortishuv vaqtida ularga ozuqa oladigan ashyolar va kerakli ma’lumotlar berishimizni majbur qiladi.

Biz Rasulullohning mavlid xotirasini nishonlab xursandchilik qilishni shari’at qonunchiligida bor deb aytamiz. Bu xursandchilik taqiqlangan harom ishlardan holi bo‘lish sharti bilan durust bo‘ladi deymiz.

Bu xursandchilik Rasulullohning shamoyil va siyratlarini eslashdan hamda sayyidimiz Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning muhabbatini kuchaytiradigan omillarni yuzaga chiqarishdan iborat bo‘lishi lozim. Agar bu kabi majlisda taqilangan ishlar bo‘lmasa biz uni shari’at qonunchiligida bor deb aytamiz. Uning dalili Nabiy sollallohu alayhi va sallamning sayyidimiz Muso alayhis-salomni Firavndan najot topganlarini nishonlaganlaridir. U zot Alloh azza va jalla Musoni Firavndan qutqargan kunni bilgandan keyin ushbu kunni xotirlab nishonladilar. Bu Muharram oyining to‘qqizinchi kunidir. Rasululloh sahobalarga bu kunning ro‘zasini tutishni buyurdilar. Ro‘za tutmaganlarni ham kunning qolgan qismida taom yemay o‘zlarini saqlab turishlariga amr qildi. Bu ish shu kunni nishonlash uchun bo‘lgan edi. Rasululloh yahudiylarning ham bu kunda ro‘za tutishlarini bilgach:
”Biz Musoga ulardan ko‘ra haqliroqmiz”- dedilar.

Endi bizlarni Rasulullohga ergashgan holimizda Musoning Firavndan qutilganini nishonlab xursandchilik qilishimiz joiz bo‘lganidan keyin Alloh taolo olamlarga rahmat qilib yuborgan sayyidimiz Muhammad alayhis-salomning mavlidlarini nishonlab xursandchilik qilishimiz nima uchun joyiz bo‘lmas ekan. Bu so‘zlar imom Muslim va boshqalarning sahihlarida turibdi.
Yana boshqa bir dalil, Nabiy sollallohu alayhi va sallam dushanba kuni ro‘za tutar edilar. Buning sababi haqida u kishidan so‘ralganda: “Bu men tug‘ilgan kundir” — deb javob berganlari sahih Buxoriy va boshqa kitoblarda kelgan.
Ya’ni Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning o‘zlari ham tug‘ilgan kunlari xotirasini nishonlab ro‘za tutganlar.

Ho‘b, Rasulullohning tug‘ilgan kunini nishonlab xursandchilik qilish joyiz bo‘lsa, endi biz bu xursandchilikni qanday ifoda etamiz? Biz bu quvonchni bizni Allohga yaqinlashtiradigan har qanday vosita bilan ifoda etamiz.
Rasulullohning hayotlarini eshitish uchun to‘planish zikr emasmi?! Albatta bu zikr turlarining eng ulug‘idir.
Rasulullohni maqtash va u zotning ko‘plab sifatlarini bayon qilish uchun yig‘ilish Allohga yaqinlashtiruvchi qurbat emasmi?!

Ushbu kunda musulmonlarning quvvatini ziyoda qilishni, Allohga yaqin bo‘lishni hamda Rasululloh bilan bo‘lgan bitimimizni yangidan mustahkam bo‘lishini so‘rab duo qilish uchun jamlanish Allohga yaqinlashtiruvchi qurbat emasmi?!
Biz qanday xursandchilik qilamiz? Ana shu tarzda xursandchilik qilamiz.
Yana bir marta qaytarib aytaman, bu majlis taqiqlangan harom ishlardan holi bo‘lishi kerak.

Ayrim shaxarlarda mavlid sababidan erkak ayollar aralashib bir joyda jamlanishlarini aytishdi. Yo‘q, bu esa mumkin emas. Biz bu kabi nishonlashni aytayotganimiz yo‘q. Haromni harom deyiladi. Biz Rasulullohning mavlid xotirasini nishonlab xursandchilik qilish deganda bizni Allohga yaqinlashtiradigan amallar bilan nishonlashni aytayabmiz. Ayrim do‘stlarimiz Rasululloh bu ishni qilmaganlar-ku demoqchi bo‘ladilar. Ya’ni u zot tug‘ilgan kunlarida sahobalarni bir joyda yoki masjidda yig‘ib jamalamaganlar va sahobalardan birini nashid aytishga ham buyurmaganlar, deydilar. Ha ular shunday deydilar.

Ho‘b, ushbu savolning javobi nima? Javob quyidagicha, hamma ulamolar bir ovozdan qabul qilgan usuliy va fiqhiy qoida bor. Ushbu qoidani sizlar ham yodlab olinglar do‘stlarim. Mustafo sollallohu alayhi vasallamning biror amalni qilmaganliklari o‘sha narsaning harom ekaniga dalil bo‘lmaydi. Bu qoida hammaga ma’lum va mashhurdir.

Muhammad Sa’id Ramazon Butiy

 

Toshkent shahar “Ko‘kcha oqtepa” jome masjidi imom-xatibi

Abdulloh G‘ulomov tarjimasi

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari

06.08.2026   7844   7 min.
Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari

Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!

Bugungi tahlikali dunyoda xalqimiz, ayniqsa, yoshlarga islom mohiyatini to‘g‘ri tushuntirib berish, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish har qachongidan dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, yurtimizda diniy ta’lim sifatini yanada oshirish bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.

Shavkat MIRZIYOЕV,

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
 

Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ilk magistrlari tahsilni tamomladi


Donishmandlarning “Agar sizning rejangiz bir yillik bo‘lsa — sholi eking. O‘n yillik bo‘lsa — daraxt o‘tqazing. Agar bir asrlik bo‘lsa — farzandlaringizga ta’lim-tarbiya bering” degan hikmatli gapi bor.


Jamiyat ravnaqiga, Vatan taraqqiyotiga, xalq farovonligiga ta’lim-tarbiyachalik xizmat qiladigan boshqa biror fenomen bo‘lmasa kerak. Har bir davrning o‘ziga yarasha sarmoyadorlari, tujjorlari bo‘lgan. Lekin ularning nomlari tarix sahifalarida juda kam uchraydi, ayrimlari izsiz yo‘q bo‘lib ketgan. Lekin umrini sivilizatsiya­lar taraqqiyotiga bag‘ishlagan mutafakkirlar, qomusiy allomalar, ma’rifat chirog‘i ostida elini buyuk orzular, nurafshon kunlar sari yetaklagan millat oydinlari, ulamolarning nomlari asrlar osha barhayotdir.


Prezidentimiz lavozimiga saylanishi bilanoq barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ham ulkan islohotlarni boshlab berdi. Bu borada davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi “Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni muhim huquqiy asos bo‘ldi. Ushbu hujjatda qator ustuvor yo‘nalishlar, xususan, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti va boshqa diniy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyatini yaxshilash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, diniy ta’lim muassasalari huzurida fuqarolarga Qur’oni karimni o‘rgatish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish belgilangan.

 

Son emas, sifat muhim

 

Ilm dargohining ulug‘vorligi uning binolari yoki talabalari soni bilan emas, balki u yerdan yetishib chiqadigan ilmli, odobli, Vatani va millatiga sidqidildan xizmat qiladigan yetuk va salohiyatli kadrlar bilan o‘lchanadi. Yuzlab uchqunlar birgina quyoshning ziyosini to‘sa olmagani singari chinakam qadr-qiymat sonda emas, sifatdadir. Yangi O‘zbekistonda oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari faoliyatida ham asosiy mezon ta’lim sifati, ilmiy salohiyat, ma’naviy tarbiya va jamiyatga munosib xizmat qiladigan mutaxassislarni voyaga yetkazishda.


Mustaqillikning dastlabki chorak asrida O‘zbekis­ton musulmonlari idorasi tizimida 9 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi va Toshkent islom instituti faoliyat yuritgan bo‘lsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017 yilda Buxoro shahrida Mir Arab oliy mad­rasasi, 2018 yilda Samarqand viloyatida Hadis ilmi maktabi, 2020 yilda Termiz shahrida Imom Termiziy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, 2024 yilda Imom Termiziy nomidagi islom instituti tashkil etildi.


Bugungi kunda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 4 ta oliy, 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi (shundan ikkitasi ayol-qizlarga ixtisoslashgan) faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularda tahsil olayotgan ikki yarim mingdan ziyod talabaga 500 ga yaqin professor-o‘qituvchi saboq berib kelmoqda.


Diniy soha xodimlarining asosiy qismini tashkil etadigan imom-xatiblarning bilim va malakalarini yanada oshirish, o‘rta maxsus diniy ma’lumotga ega imom-xatiblarni oliy diniy ma’lumotli kadrlar bilan almashtirish maqsadida 2019 yilda Toshkent islom ins­titutida modul ta’lim tizimi joriy qilindi. Mazkur ta’lim tizimida 5 yillik mehnat stajiga ega bo‘lgan imom-xatiblar tanlov asosida o‘qishga qabul qilinib, ishdan ajralmagan holda 3 yil davomida tahsil oladi. Bugungi kunga qadar bu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha 600 dan ziyod imom-xatib oliy ma’lumotga ega bo‘ldi.


Prezidentimizning 2023 yil iyun oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida bergan topshirig‘i ijrosi yuzasidan 2024-2025 o‘quv yilida ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash, tor yo‘nalishlar bo‘yicha yetuk kadrlarni tayyorlash maqsadida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida magistratura mutaxassisligi tashkil etilgan edi.


Joriy yilda ilk 10 bitiruvchi “Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti” va “Hadis ilmlari” yo‘nalishi bo‘yicha magistratura mutaxassisligini muvaffaqiyatli tamomladi. Yaqinda O‘zbekiston musulmonlari idorasining katta majlislar zalida magistrlarga tantanali ravishda diplom topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi.


Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, vazirlik va idoralar vakillari, taniqli ulamolar, imom-xatiblar, soha faxriylari, pedagog-o‘qituvchi va talabalar hamda OAV vakillari ishtirok etdi.


Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov ilk bitiruvchilarni samimiy qutlab, tegishli pul mukofoti sertifikatlarini har bir magistrga tantanali ravishda topshirdi. Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bitiruvchilarni o‘qishini muvaffaqiyatli tamomlagani bilan muborakbod etib, katta tarixiy voqea bo‘lganini alohida ta’kidladi. Muftiy hazratlari ilk magistrlarning oylik ish haqiga O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildi. Bitiruvchi magistrlar O‘zbekiston musulmonlari idorasining markaziy apparati, Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalariga ishga taqsimot qilindi.

 

Tarix takrorlanib turadi

 

O‘zbekiston qadimdan buyuk allomalar, ulug‘ mutafakkirlar yurti sifatida e’zozlanadi, qadrlanadi. Tarixda yurtimiz allomalari butun dunyoga ustozlik qilgan, jahon ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.


2024 yil 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom — tinchlik va ezgulik dini” mavzusida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ishtirok etgan Shayx Muhammad Avvoma hafizahulloh Yurtingizning har qadamida ulug‘ allomalarning xoki bor. Bu zamin ilm va ulamolar yurtidir. Endi sizlarning vazifangiz ana shu buyuk meros­ni qayta tiriltirish va dunyoga tanitishdir”, degan edi. Haqiqatan, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida butun dunyo O‘zbekistonga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiylarga qanday talpingan bo‘lsa, bugun ham Uchinchi Renessans poydevori qo‘yilayotgan yurtimizga dunyo afkor ommasining qiziqishi tobora ortib boryapti.


Xalqimizda “Tarix takrorlanib turadi”, “Oqqan daryo oqaveradi” kabi ajoyib maqollar, naqllar bor. Chindan ham IX-XII hamda XIV-XV asrlarda yuksak aqlu zakovati, teran tafakkuri, boy ma’naviy-ma’rifiy salohiyati bilan butun dunyoni zabt etgan buyuk ajdodlarimiz singari bugun yangi O‘zbekistonda tahsil olayotgan yoshlar ham bobolarimizning munosib izdoshi sifatida tarixni takrorlashga astoydil kirishgan. Ular orasida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti magistratura yo‘nalishini tamomlagan o‘n nafar iqtidorli bitiruvchi ham bor. Ularni O‘zbekistonning yetuk mutaxassislari, Prezident kadrlari deya baralla ayta olamiz. Kelgusidagi faoliyatlariga Alloh taolodan ulkan muvaffaqiyatlar tilaymiz.

 

Salohiddin ShЕRXONOV,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i

"Yangi O‘zbekiston" gazetasining 2026 yil 6 avgust sonidan

Maqolalar