بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيم

So‘zboshi

Butun olamlarning Parvardigori Alloh taologa hamdu sanolar bo‘lsin! Faqat Alloh taolo hamdu sanolarga loyiqdir. Payg‘ambarlarning so‘nggisi Hazrati Muhammadga, sollallohu alayhi vasallam, u zotning pok oilalariga, barcha sahobalariga salovot va salomlar bo‘lsin.

Pok va behojat Parvardigorga muhtoj, hanafiy mazhabiga mansub Abul-Ixlos Hasan al-Vafoiy Shurunbiloliy aytadi: ba’zi do‘stlarim – Alloh menga va ularga lutfu karami bilan muomala qilsin – mendan ibodatlar haqida xossatan, fiqh ilmi bilan yangi shug‘ullana boshlaganlar uchun katta kitoblarda tarqoq holda berilgan masalalarni sodda, ixcham shaklda to‘plab boshlang‘ich bir kitob yozishimni so‘raydilar. Alloh taolodan yordam so‘rab, savob umidida mazkur talablarni qabul qildim va amalga oshirdim. Ushbu kitobga faqatgina tanlash vakolatiga ega bo‘lgan olimlar to‘g‘ri deb qat’iy qaror qilgan masalalarni jamladim. Uzundan-uzun, ortiqacha tafsilotlarga kirishmadim. Bu kitobni “Nurul izoh va najotul arvoq” deb nomladim. Parvardigorimdan bu kitobni bandalariga foydali qilishini va bu foyda qiyomatgacha davomli bo‘lishini so‘rayman.

Abul Ixlos Hasan

Al-VAFOIY SHURUNBILOLIY

* * *

Butun olamlarning Parvardigori Alloh taologa hamdu sanolar bo‘lsin! Hamdu sano faqat Alloh taologa maxsusdir. Taqvodorlarning eng sharaflisi Hazrati Payg‘ambarimizga va u zotning oila a’zolariga, sahobalari hamda qiyomatgacha u zotning yo‘llaridan borganlarga salovot va salomlar bo‘lsin.

“Nurul izoh va najotul arvoq”, ibodatlar haqidagi uzun kitoblarda berilgan tarqoq masalalarni fiqh ilmi bilan yangi shug‘ullana boshlaganlar uchun sodda va ixcham shaklda bir joyga to‘plagan risoladir. Bu hajmi jihatidan kichik, ammo ko‘p to‘g‘ri hukmlarni qamrab olgan juda foydali kitobdir.

Ushbu kitob juda sodda, ochiq jumlalar bilan yozilgan, bo‘lsa-da, yangi boshlovchilarga maqsad va ma’nilarni tushunishni yanada osonlashtiruvchi izoh talab qilinar edi.

Alloh taolo meni man shu maqsad va ehtiyojlarga javob bera oladigan, juda ham foydali, hajmi kichik bo‘lishiga qaramay, qamrab olgan masalalari jihatidan kattagina sharh yozishga muvaffaq qildi. Unga “Al-Miftoh sharhu Nurul izoh” deb nom berdim. Kitob yanada foydali bo‘lsin deb unga haj va zakot haqida yozgan “Manohatul fattoh” nomli risolamni ham ilova qildim. Shu tufayli endi o‘quvchilar va ilm talabida bo‘lganlar bracha ibodatlarga oid masalalarni bir muqova ichida topishlari mumkin. Parvardigordan ushbu kitobni mo‘minlarga foydali qilishini so‘raymanyu u duolarni qabul qiluvchi va umidlarni ro‘yobga chiqaruvchi Zotdir.

Abu Zayd SHIBLIY

FIQHNING TA’RIFI

"Fiqh" so‘zining lug‘aviy ma’nosi «idrok etmoq», «anglamoq», «tushunib yetmoq»dir. Istilohda esa bu so‘z, ochiq dalillar bilan buyurilgan amallar, ya’ni bevosita e’tiqodga tegishli bo‘lmagan namoz, ro‘za, zakot kabi masalalarga oid shar’iy hukmlarni o‘rganish ilmini anglatadi.

*** Foydalari:

— Alloh taoloning rizoligiga mos amallarni to‘g‘ri ado etishni o‘rgatadi;

— dunyoda baxtli, saodatli bo‘lish, jaholat jarligidan bilim cho‘qqisiga yuksalish yo‘lini ko‘rsatadi;

— insonlarga foydali va zararli bo‘lgan narsalarni bayon qilish imkoniyatini beradi;

—  oxiratda esa, do‘zaxdan saqlanib, jannatdagi abadiy ne’matlarga yetishuvimizga sabab bo‘ladi.

*** Shar’iy hukmlarning qismlari ***

Shar’iy hukmlar quyidagi qismlarga ajratilgan:

*** 1.Farz ***

Farz qat’iy, ochiq shar’iy dalil bilan bajarilishi amr etilgan amaldir. Besh vaqt namoz, ro‘za, zakot kabi.

Farzning hukmi

Farzni inkor qilgan kishi kofir bo‘ladi. Ishonib, amal qilmagan kishi fosiq bo‘lib, Alloh taolo tomonidan belgilangan jazoga loyiq bo‘ladi.

Farz ham ikki qismdir: farzi ayn va farzi kifoya.

a) Farzi ayn mukallaf har bir kishi bajarishi shart bo‘lgan farzdir. Besh vaqt namoz, ro‘za, zakot kabi.

Mukallaf har bir kishi bu amallarni shaxsan o‘zi baja­rishi zarur. Bir qism odamlarning farzi aynni bajarishi boshqalar zimmasidan bu mas’uliyatni soqit kilmaydi.

b) Farzi kifoya ba’zi musulmonlar bajarishi bilan boshqalar zimmasidan tushadigan farzdir. Masalan, janoza namozini o‘qshp kabi.

Farzi kifoyani hech kim ado etmasa, barcha gunohkor bo‘ladi.

*** 2. Vojib ***

Ochiq bo‘lmagan shar’iy dalillar bilan bajarilishi ta’kidlangan amal (Ramazon va Qurbon hayiti namozlari, namozda (zam suradan avval) Fotiha surasini o‘qish kabi).

Hukmi

Bajarilishi lozim (vojib) bo‘lib, uni inkor etgan kishi kofir bo‘lmaydi. Vojibni bajargan kishi savob oladi. Tark qilgan kishi esa, jazoga loyiq bo‘ladi.

*** 3. Sunnat ***

Sunnat ikki qismga bo‘linadi:

a) Sunnati muakkada: Payg‘ambarimizning, sollallohu alayhi va sallam, har doim bajarib, juda kam holatlarda tark kilgan sunnatlaridir. Tahoratda og‘izni suv bilan chayish kabi.

b) Sunnati g‘ayri muakkada: Payg‘ambarimizning, sollallohu alayhi va sallam, ba’zan bajarib, ba’zan tark kil­gan sunnatlaridir.

Hukmi

Sunnit amalni bajargan kishi savobga erishadi. Uni tark qilish karih va zararlidir.

*** 4. Harom ***

Qatiy, ochiq shar’iy dalillar bilan bajarilishi taqiqlangan amal. Zino, o‘g‘rilik qilmoq kabi.

Hukmi

Harom shipi qilgan kishi do‘zax azobiga giriftor bo‘ladi. Tark qilgan kishi esa, Allohning amriga itoat qilgani uchun savobga erishadi, haromni inkor qilgan odam kofir bo‘ladi.

*** 5. Karohati tahrimiya ***

Ochiq bo‘lmagan dalillar bilan bajarilishi taqiqlangan amal. Boshqa kishining savdo-sotig‘iga daxl qilib, u olmoqchi bo‘lgan molni olish yoki boshqa kishi sovchi qo‘ygan qiz yoki ayolning qo‘lini, u voz kechmasidan oldin so‘rash kabi.

Hukmi

Buni qilgan odam harom ishni bajargan kabi azobga duchor bo‘ladi. Lekin inkor qilgan kishi kofir bulmaydi.

*** 6. Karohati tanzihiya ***

Ochiq bo‘lmagan shar’iy dalillar bilan bajarilishi taqiqlangan amallar.

Hukmi

Bu amalni bajargan kishiga hech qanday jazo va dashnom berilmaydi. Lekin yaxshi va fazilatli amallarning aksini qilgan bo‘ladi.

*** 7. Muboh ***

Qilish yoki qilmaslikda insonlar erkin bo‘lgan amal.

Hukmi

Bajarilgan paytda savob ham, tark etilgan paytda jazo ham berilmaydi.

KЕYINGI MAVZULAR:

TAHORAT  KITOBI:

Suvlarning turlari;

Suv tabiiy holatining o‘zgarish me’yori qanday?

Surning (ichilgan suvdan qolgani) hukmlari;

Idishlar va kiyimlarning tozasini tanlash;

Quduqlar va ularni tozalash;

Istinjo;

Istinjoning hukmi;

Istinjo qilish tartibi;

Istinjoda qo‘llash makruh bo‘lgan narsalar;

Hojatxona odobi;