Bag‘rikenglik tushunchasini ifodalashda adolat va bardosh, e’tiqodlilik kabi muhim va asosiy sifatlarga to‘xtalib o‘tish zarur. Shu bilan birga ba’zi kishilar tomonidan qo‘llanib kelayotgan bag‘rikenglik haqidagi bir yoqlama tushunchani ham muolaja qilish lozim. Chunki bag‘rikenglik faqat bardosh ya’ni boshqa din vakillari tomonidan  amalga oshirilayotgan har qanday ishga sabr qilib toqatni mahkam etish deb, baholab ham, ta’riflab ham bo‘lmaydi. Bag‘rikenglikning asosi adolat. Shu ma’noda bag‘rikenglik tushunchasiga qo‘yidagicha ta’rif berish mumkin: Bag‘rikenglik deb, jamiyatdagi qonun – qoidalar va huquqiy normalarni jamiyat a’zolari orasidagi turli din,  millat hamda irq vakillari orasida ham birdek adolat bilan qo‘llash, bag‘rikenglik va bardosh jihatdan ushbuni qo‘shish mumkin: ularning diniy yoki ma’lum o‘zlariga xos, qonunga xilof bo‘lmagan harakat va tadbirlariga chiroyli munosabatda bo‘lib, g‘azab yoki nafratni “izhor” qilmaslik deganidir.

Ana endi o‘zimiz keltirgan ta’rif asosida bag‘rikenglik avvalo shaxsga keyin esa jamiyatga va butun davlatga keltiradigan foydalari va mamlakat taraqqiyoti yo‘lidagi manfaatlarida o‘ziga xos aloqalari haqida to‘xtalib o‘tamiz. Adolat degan tushunchani rivojlantirish va jamiyat  orasida uni tatbiq qilish borasida Alloh Qur’oni Karimda ko‘p oyatlar nozil qilgan. Ulardan biri:

 “Albatta, Alloh sizlarga omonatlarni o‘z ahliga erishtirishni va agar odamlar orasida xukm qilsangiz, adolat ili xukm qilishni amr qilur. Alloh sizlarga qanday ham yaxshi va’z qilur! Albatta Alloh eshituvchi va ko‘ruvchi Zotdir”. (Niso so‘rasi 58-oyati karima.)

Ko‘rib turganingizdek Alloh odamlar orasida qanday din yoki millat sohibi bo‘lsa ham adolat bilan hukm kilishni  va uni bosh mezon etib olishni buyurmoqda.

Adolatli jamiyatlarda rivojlanish eng yuqori cho‘qqiga chiqib olishiga tarixdan ham ko‘plab guvohlar keltirishimiz mumkin. Keling, “Tarix kitobi”ni varaqlashda birinchi bo‘lib hurmat va odob yuzasidan Allohning habibi, insoniyat muallimi Muhammad alayhissalomning  ibrat va hikmat chiroqlari bilan yoritilgan hayotlariga nazar tashlaymiz. Chunki Islom-bu adolat dini. Islomga ergashganlar xam adolat va haqiqat ummatlaridir. Buning bariga esa rasulullohning mana bu  birgina ishlari ulkan namuna bo‘la oladi.

“U zot Badr kuni sahobalarining saflarini qo‘llaridagi kichik tayoq bilan to‘g‘irlab borardilar, shunda Adiy ibn Najjor jamoasining sherigi Savod ibn Uzayyaning yonlaridan o‘tayotib, u safdan chiqib turganini ko‘rgach, to‘g‘ri turgin ey Savod!, deya qo‘llaridagi tayoqcha bilan tegib qo‘ydilar. Shunda u: “Rasullulloh, og‘ritdingiz, Alloh sizni adolat ila yuborgan, men ham endi sizdan o‘ch olayin”, dedi.  Rasullulloh: “Mayli, olaqol!”, dedilar. Savod bo‘lsa: “Menga tayoqni tekkizganingizda kuylagim yo‘q edi, degandi, Allohning payg‘ambari qorinlarini ochib berdilar-da, mana o‘chingni olgin!, dedilar. U bo‘lsa u zotning qorinlarini mahkam quchib, o‘pib oldi ...

Mana sizga Islomning o‘rnatgan adolati-yu, uning cheksiz foydalaridan bir ko‘rinish. Boshqa podshohlik va amirliklar tarixida adolatni ko‘rmoqchi bo‘lsangiz Jahongirmirzo, Amir Temur hazratlarining tuzgan saltanatlariga bir nazar tashab qo‘ying!

Bag‘rikenglikning ta’rifimizdagi ikkinchi asosi bardoshlilik haqida ham ko‘plab gapirish mumkin. Ammo... Bardoshlilik – yaxshi xislat va fazilatlardan sanaladi. Shunday ekan bardoshli kishi barcha jamiyat a’zolari tomonidan seviladi. Chunki bunday inson jizzaki bo‘lmaydi. Ichi birovning sirlari bilan to‘lib ketsa ham, uni oshkor qilmaydi. Qalbida g‘azab yoki nafratni ko‘tarib yurmaydi. Shunday bo‘lganidan keyin u jamiyat manfaatlari va taraqqiyoti yo‘lida muhabbat bilan harakat qiladi. Natijada tashqi ta’sirlarga ham o‘ziga xos munosabat bildira oladi. Hozirgi  kunda avj olgan “Xalifalik tuzish”, “Islom davlati”ni barpo qilish g‘oyasining vakillarida ayni shu jamiyat va davlatga nisbatan nafrat va g‘azab bor. Demak, bag‘rikenglikning bir qismi bo‘lgan “bardoshlilik” jamiyat a’zolarini bunday g‘oyalarga o‘ralashib qolib, davlat rivojlanishiga ulkan zarar keltirishdan saqlaydi.

Bag‘rikenglik orqali turli millat va din vakillarining orasida muhabbat uyg‘onadi. Bu esa “davlat sivilizatsiya” si uchun muhim o‘rin tutadi.

Chunki rivojlanish uchun hamma birdek harakat kilishi lozim. Agar jamiyatdagi kishilar bir – birini dini, millati sababli ajratib bir yoqadan bosh chiqarmasa, kutilgan rivojlanishni “TUSH” da ko‘rish mumkin,  xolos.

Bag‘rikenglik orqali jamiyat a’zolari sodda til bilan aytganda xalq orasida psixologik barqarorlik hamda xavfsizlikni paydo bo‘lishida “Podshohning toji” (chunki tojsiz podshohni tasavvur qilish qiyin)kabi vazifani o‘taydi.

“Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bag‘rikenglik orqali insonning immunetiti mustahkam bo‘ladi. Shu bilan birga depression holatlar sodir bo‘lishi kuzatilmaydi”, deyiladi AQSHda chop etilgan jurnallarning birida.

Xulosa shuki, bugungi diniy-ma’rifiy sohadagi islohotlar xalqimizning tarixiy-madaniy tajribasi mahsuli sifatida Harakatlar strategiyasining beshinchi ustuvor yo‘nalishidan kelib chiqib, Prezident Shavkat Mirziyoyevning turli millat va konfessiyalar o‘rtasida hamkorlik, o‘zaro hurmat va birdamlik muhitini mustahkamlash, konfessiyalar, millatlar va madaniyatlararo muloqotni qo‘llab-quvvatlash va asrash, yurtimizda tinchlik va totuvlikni ta’minlashga qaratilgan izchil va puxta o‘ylangan strategiyasi xalqaro hamjamiyat tomonidan to‘la qo‘llab-quvvatlanayotganining yaqqol dalilidir.

Tuxtayev Ilhomjon

 “Xoja Buxoriy” o‘rta maxsus islom

bilim yurti 3  kurs talabasi