Bugungi kunda ilm-fan va texnika ancha taraqqiy topdi. Deyarli har kuni turli sohalarda ulkan yutuqlar qo‘lga kiritilayotganligidan ommaviy axborot vositalari, xususan, ijtimoiy tarmoqlar orqali xabardor bo‘lib turibmiz. Qayerda qanday voqea-hodisa ro‘y bersa, qisqa vaqt ichida dunyo bo‘ylab tarqalmoqda.
Albatta, bu jarayon barcha jabhalarni qamrab olganidek diniy sohani ham chetlab o‘tgani yo‘q. Biz so‘z yuritmoqchi bo‘lgan mavzu tez-tez quloqqa chalinayotgan, ayniqsa ijtimoiy tarmoqlar orqali kishilar orasida bahs-munozaralarga sabab bo‘layotgan taqlid, ya’ni Qur’oni karim va hadisi sharif turganda muayyan bir mazhabga ergashish shartmi, degan savoldir.
Islomning asl manbalari bo‘lmish Qur’oni Karim va hadisi sharifni qo‘yib imom Abu Hanifa, imom Shofe’iyga o‘xshash shaxslarga ergashish bir qarashda xatoga o‘xshab tuyulsa-da aslida insonni dunyo va oxiratda saodatga eltuvchi yo‘ldir. So‘zimizning isboti o‘laroq Qur’oni Karim, hadisi sharif va mo‘tabar ulamolarimizning bu masalaga qanday yondashganligiga bir nazar tashlaymiz.
Avvalo, taqlid haqida. Bir insonning so‘ziga, uning o‘sha masala borasida hujjati to‘g‘ri ekanini bilmasa-da, ergashish taqliddir. Ya’ni muqallid (taqlid qiluvchi) bir mujtahidga ergashayotgani to‘g‘ri ekaniga hujjati bo‘lishi mumkin, lekin mujtahidga ergashayotgan masalasining hujjatini bilmasligi mumkin.
Taqlid shari’atda joriy bo‘lgan ishlardan ekani hamda ijtihod (Qur’on va hadisdan mustaqil hukm olish)ga qodir bo‘lmagan kishilar taqilid qilishlari vojib ekaniga bir necha jihatdan dalillar bor.
Alloh taolo Nahl surasining 40-oyatida “Bilmasanglar, ahli zikrlardan so‘ranglar!” deb marhamat qilgan. Mazkur oyatning mazmunidan kelib chiqib ulamolar quyidagi fikrga ijmo’ qilganlar: “Ushbu oyat hukm va uning dalilini bilmaganlar bilganlarga ergashishlariga buyruqdir”. Usul ilmi ulamolari omi inson mujtahid olimga ergashishi vojib ekaniga mazkur oyatni asos qilib olganlar.
Rasululloh sollalohu alayhi vasallam: “Mendan keyin Abu Bakr va Umarga ergashinglar”, deganlar. (“Jome’u Termiziy”, 3204-hadis).
Ijmo’ dalili. Payg‘ambarimiz alayhissalomning as'hoblari ilm sohasida bir-birlaridan tafovut qilishar edi. Ibn Xaldunning so‘ziga ko‘ra, ularning hammalari ham fatvo ahli emas edilar. Din ularning hammalaridan olinmagan. Balki ularning orasida muftiy mujtahidlari bo‘lgan. Bular ozchilikni tashkil qilar edilar. Shuningdek, ular orasida fatvo so‘raydigan, muqallidlari bo‘lib, ular ko‘pchilikni tashkil qilar edi. Sahobalarning ichidagi fatvo beruvchilari hukmni aytish bilan kifoyalanib, ko‘pincha dalillarni zikr qilmas edilar.
Payg‘ambarimiz alayhissalom odatda islomdan xabari yo‘q joylarga faqih sahobalarni jo‘natar edilar. Ular borgan joylarida ibodat, halol-harom, oldi-sotdi kabi muomalotlar haqida fatvo berar edilar. U yerdagilar mazkur faqih sahobaga ergashar edilar. Ba’zan kitob va sunnatda dalili yo‘q yangi bir ish sodir bo‘lsa, ijtihod qilib ijtihodining ko‘rsatmasiga muvofiq mazkur yangi ishning hukmini aytar edi. Shunday paytlarda ham insonlar u kishiga ergashib ketaverar edilar.
Imomi G‘azzoliy o‘zlarining “Al-Mustasfo” kitobidagi taqlid bobida omi insonning taqlid qilishdan o‘zga chorasi yo‘q ekaniga sahobalarning ijmo’sini dalil sifatida keltirganlar. Chunki sahobalar avom halqqa fatvo berar edilar. Lekin ular avom halqning o‘zi ijtihod darajasiga yetishlarini buyurmasdilar. Bu o‘sha davr ulamolaridan ham avomlaridan ham mutavotir darajada kelgan ochiq-oydin ma’lumotdir.
Omadiy ham o‘zlarining “Al-Ihkom” nomli asarida shunday deganlar: Sahobalar va tobe’inlar davrida muxolif toifalar paydo bo‘lgunga qadar odamlar shar’iy ahkomlarni mujtahid ulamolardan so‘rar va ularga ergashar edilar. Ulamolar ham ularning savollariga zudlik bilan javob berishar, lekin dalillarni keltirib o‘tirmas edilar. Ushbu holatni sahobalar yoki tobe’inlardan birortasi inkor qilmagan. Bu esa omi inson mujtahidga ergashishi joiz ekaniga ijmo’ demakdir.
Masalaga aqliy dalil shunday: Alloma Abdulloh Daroz aytadi: Ijtihod ahlidan bo‘lmagan kishilar o‘zlarida sodir bo‘lgan hukmi kitob va sunnatda bayon qilinmagan ishlarning hukmini qanday topadilar. Agar har bir shaxs o‘zi ijtihod qilishi lozim bo‘lsa, bu mumkin bo‘lmagan ishdir. Chunki bu holatda hamma dalil izlash, hukm chiqarish ishlari bilan mashg‘ul bo‘lib, ma’ishat, kasb hunar, tijorat va ziro’at ishlari bir tarafda qolib ketadi va dunyo xarob bo‘ladi. Bu harajning nihoyasidir (cho‘qqisidir). Shuning uchun taqliddan o‘zga chora qolmadi.
Ulamolar mazkur kitob, sunnat va aqliy dalillarni ko‘rib bilganlaridan so‘ng shu qarorga keldilar: omi inson va ijtihod darajasiga yetmagan olimlar dalillarni biluvchi mujtahidgan ergashishlari lozimdir. Shuningdek, mujtahidning bergan fatvosi omi insonlar uchun huddi kitob va sunnat o‘rnidadir. Chunki Qur’oni Karim olimlarga Qur’on hujjat va dalillarini ushlashni buyurganidek, johil va omi insonlarni olimlarning fatvosini olishga buyurgan.
Ayni shu ma’noni ifoda qilish uchun Imom Shotibiy rohimahulloh: “Mujtahidlarning fatvolari Avom halq uchun huddi shar’iy dalilga tengdir”, deganlar.
Qolaversa, aynan to‘rt imomdan biriga ergashishning sababi borasida Shoh Valiyulloh Dehlaviy: “Tan olingan to‘rt mazhabdan biriga ergashish savodi a’zam (ko‘pchilik va aksariyat tashkil etgan jamoat)ga ergashishdir va ulardan chiqish savodi a’zamdan chiqishdir”, deganlar (“Aqdul jiyd fi ahkamil ijtihad va taqlid”, 1-jild 41-bet).
Sanalgan dalillardan ma’lum bo‘ladiki, mazhabga ergashish ba’zilar o‘ylagandek gumrohlik emas, balki Alloh taologa, uning rasuliga hamda ishboshi (ummat e’tirof etgan ulamolar) larga itoat etish ekan.
Shu o‘rinda yana bir narsani ta’kidlash o‘rinli. Taqlid to‘g‘ridan to‘g‘ri vojib emas, balki boshqasining sababidan vojibdir. Agar to‘g‘ridan to‘g‘ri vojib bo‘lganida mujtahidlarga ham taqlid vojib bo‘lar edi. Buni tushunishimiz uchun ba’zi misollarga murojaat qilish kerak.
Masalan, namoz to‘g‘ridan to‘g‘ri farz, shuning uchun namoz o‘qish payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga ham, sahobalarga ham, shuningdek, biz ummatlarga ham farzdir. Ayollarning namozni ado qilish uchun masjidga kelishi to‘g‘ridan to‘g‘ri emas, balki boshqasi sababidan man qilingandir. Agar to‘g‘ridan to‘g‘ri man qilinganda edi payg‘ambarimiz alayhissalom davrlarida ayollar masjidga kelmagan bo‘lardi.
Xo‘sh, mazhabga ergashishni vojibga aylantirgan boshqa sabab nima?
Ma’lumki, har bir musulmonda Qur’on va sunnatdan hukm olish iste’dodi yo‘q, shuning uchun Alloh taolo “...Agar bilmaydigan bo‘lsangiz, zikr ahllaridan so‘ranglar” (Nahl surasi 43-oyat), deb marhamat qilgan. Bu oyatdan bilamizki, taqlidning vojibligiga sabab bo‘lgan “boshqa” har bir kishida Qur’on va sunnatdan hukm olish iste’dodining yo‘qligidir. Xuddi shuningdek taqlidi shaxsiy ham to‘g‘ridan to‘g‘ri emas, balki “boshqa” ning sababidan vojibdir.
Taqlidi shaxsiyni vojibga aylantirgan “boshqa” nima?
Dinning maqsadi dindorlik, rohatlanish emas. Farazan, kishiga xohlagan vaqt xohlagan mazhabiga ergashib ketaverishi mumkin deyilsa, unda inson faqat nafsining istaklariga yurib undan bu ishga ruxsat, boshqasidan yana bir ishga ruxsat olib nafsining xohishlari ketidan yuraveradi. Uning dini faqat ruxsatlardan iborat bo‘ladi. Bu esa dinning asl maqsadiga zid bir ishdir. Kishidagi dindorlik bir mazhab va bir imomga ergashsagina mukammal va mustahkam bo‘ladi.
Mana shu sabab taqlidi shaxsiy vojibga aylandi. Ulamolar zarurat taqozo etganda o‘zi ergashgan mazhab imomining so‘zini qo‘yib boshqa mazhab imomining so‘ziga o‘tishni ham odamlardan haraj va mashaqqatni ko‘tarish uchun joiz degan bo‘salar-da, bu ham hamma uchun emas, balki faqat va faqat ulamolargagina tegishli ishdir.
Inson dunyo va oxiratda go‘zal hayotga erishishi uchun Alloh va uning rasuli yo‘lini mahkam tutmoqligi kerakdir. Bu esa o‘z-o‘zidanmas, balki payg‘ambarimiz va u zotning yo‘lidan yurgan ulamolarga ergashish bilan bo‘ladi. Alloh taolo barchalarimizni to‘g‘ri yo‘ldan adashtirmasin.
“Sayyid Muhyiddin maxdum” o‘rta maxsus
islom bilim yurti o‘qituvchisi
Abdug‘afur Niyozqulov
O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining 35 yilligi - xalqimiz tarixidagi eng muhim va qadrli sanalardan biri. 1991 yilda O‘zbekistonning mustaqil davlat sifatida dunyoga tanilishi xalqimizga o‘z taqdirini o‘zi belgilash, milliy qadriyatlarini tiklash va mamlakatni o‘z taraqqiyot yo‘lidan olib borish imkonini berdi. O‘tgan yillar davomida mamlakatimizda keng ko‘lamli o‘zgarishlar ro‘y berib, bugun Yangi O‘zbekistonni barpo etish yo‘lida izchil islohotlar olib borilmoqda.
Mustaqillik yillarida milliy va diniy qadriyatlarimizni tiklashga alohida e’tibor berildi. Ayniqsa, so‘nggi yillarda diniy-ma’rifiy sohadagi islohotlar yangi bosqichga ko‘tarildi. Fuqarolarning vijdon erkinligini ta’minlash, diniy ta’lim olish uchun shart-sharoitlar yaratish, diniy muassasalar faoliyatini rivojlantirish va jamiyatda diniy bag‘rikenglikni mustahkamlash bo‘yicha muhim ishlar amalga oshirilmoqda.
Bugun O‘zbekistonda islom dinining asl mohiyatini, uning ilm-ma’rifatga, insonparvarlikka, mehr-oqibat va tinchlikka da’vat etadigan ezgu ta’limotlarini o‘rganishga katta ahamiyat berilmoqda. Diniy ta’lim muassasalari faoliyati takomillashtirilib, diniy kadrlar tayyorlash va ularning kasbiy bilimini oshirish uchun yangi imkoniyatlar yaratilmoqda.
Yurtimizda islom dini rivojiga ulkan hissa qo‘shgan mashhur allomalarning ilmiy merosini o‘rganish ham ustuvor yo‘nalishlardan biriga aylandi. Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Burhoniddin Marg‘inoniy kabi buyuk allomalar asarlarini chuqur o‘rganish, ularning ilmiy merosini yosh avlodga yetkazish va xalqaro miqyosda keng targ‘ib etish bo‘yicha ko‘plab chora-tadbirlar amalga oshirilayotir. Bu ishlar xalqimizning milliy g‘ururini yuksaltirish bilan birga, yoshlarni ilm-fanga, ma’naviy kamolotga intilishga qiziqtiradi.
Diniy sohadagi islohotlarning yana bir muhim yo‘nalishi - diniy bag‘rikenglik va konfessiyalararo totuvlikni ta’minlashdir. O‘zbekiston ko‘p millatli va ko‘p konfessiyali davlat sifatida turli din vakillarining totuv va osoyishta hayot kechirishi uchun zarur sharoitlarni yaratmoqda. O‘zaro hurmat, sabr-toqat va totuvlik - yurtimiz tinchligi va barqarorligining muhim kafolatlaridir.
Bugungi global axborot almashinuvi davrida yosh avlodni diniy radikalizm, ekstremizm va boshqa yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilish masalasi ham dolzarb ahamiyatga ega. Shu munosabat bilan mamlakatimizda "Jaholatga qarshi ma’rifat" tamoyili asosida keng ko‘lamli ma’rifiy ishlar olib borilmoqda. Yoshlarga diniy bilimlarni to‘g‘ri va ilmiy asosda o‘rgatish, ularda milliy qadriyatlarga hurmat, Vatanga muhabbat va boshqa xalqlarga hurmat tuyg‘ularini shakllantirish - bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir.
Mustaqillikning 35 yilligi - bu bosib o‘tgan yo‘limizga nazar tashlab, erishgan yutuqlarimizni baholab, kelajakka yangi maqsadlar bilan qadam tashlaydigan qutlug‘ sanadir. Mustaqilligimiz tufayli bugungi kunga kelib yurtimizda 2160 dan ziyod masjid, 14 ta islom ta’lim muassasasi (4 ta oliy va 10 ta o‘rta maxsus) va 5 ta ilmiy-tadqiqot markazi faoliyat ko‘rsatmoqda. Shuningdek, O‘zbekistonning 18 yoshdan yuqori bo‘lgan fuqarolari uchun Qur’oni karimni sifatli o‘qishni o‘rgatadigan o‘ttizta o‘quv kurslari ochildi. Ushbu kurslarda 100 mingdan ziyod fuqarolarimiz ta’lim olmoqda. Yana bu yil ochilgan Toshkentdagi "Islom sivilizatsiyasi markazi," Samarqanddagi "Imom Buxoriy majmuasi" nafaqat O‘zbekiston musulmonlari, balki butun ummat uchun katta ne’mat bo‘ldi. Joriy yil 2026 yil Ramazon oyida xayriya tadbirlarini o‘tkazish uchun 1 trillion so‘mdan ortiq mablag‘ ajratildi. Buning sababidan necha ming xonadonga quvonch kirib bordi. Yana "Muborak Qurbon hayiti" munosabati bilan xayriya tadbirlarini o‘tkazish uchun yana qaror chiqarilib, 700 milliard so‘mga yaqin mablag‘ ajratildi.
Diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan bunday islohotlar jamiyatning ma’naviy jihatdan rivojlanishiga, milliy va diniy qadriyatlarimizning saqlanishiga hamda yosh avlodning yetuk inson bo‘lib shakllanishiga samarali xizmat qilmoqda.
Mustaqillik - xalqimizga o‘z tili, tarixi, madaniyati, milliy va diniy qadriyatlarini erkin o‘rganish va rivojlantirish uchun berilgan buyuk imkoniyat. Shu bois mustaqillikni qadrlash, yurtimizdagi tinchlik va asrash, islohotlarni qo‘llab-quvvatlash va Vatan taraqqiyotiga o‘z hissamizni qo‘shish - barchamizning umumiy burchimizdir.
Mustaqilligimizning 35 yilligi xalqimizga yangi zafarlar, tinchlik, farovonlik va ma’naviy yuksalish olib kelsin! Yangi O‘zbekiston taraqqiyoti, xalqimiz birligi va yurtimizdagi tinchlik abadiy davom etsin!
Barchangizga O‘zbekiston Respublikasi Davlat Mustaqillik bayrami bilan tabriklaymiz!
Bahromiddin Razov,
Qoraqalpog‘iston musulmonlari qoziyoti qozisi
"Erkin Qoraqalpog‘iston" gazetasi 2026 yil 90-sonidan olingan
***
G‘ӘRЕZSIZLIK – DINIY-MӘRIPIY RAO‘AJLANЫO‘ HӘM MӘNAO‘IY JЕTILISIO‘DIҢ PUNDAMЕNTI
Өzbekstan Respublikasi mәmleketlik g‘әrezsizliginiң 35 jillig‘i – xalqimizdiң tariyxindag‘i yeң әhmiyetli hәm qәdirli sәnelerdiң biri. 1991-jili Өzbekstanniң g‘әrezsiz mәmleket bolip dүnyag‘a tanilio‘i xalqimizg‘a өz tag‘dirin өzi belgileo‘, milliy qәdiriyatlarin qayta tikleo‘ hәm mәmleketti өz rao‘ajlanio‘ joli menen alip bario‘ imkaniyatin berdi. Өtken jillar dao‘aminda mәmleketimizde keң kөlemli өzgerisler jүzege asip, bүgin Jaңa Өzbekstandi qurio‘ jolinda izbe-iz reformalar alip barilip atir.
G‘әrezsizlik jillarinda milliy hәm diniy qәdiriyatlarimizdi qayta tikleo‘ge ayriqsha itibar berildi. Әsirese, soңg‘i jillarda diniy-mәripiy tarao‘dag‘i reformalar jaңa basqishqa kөterildi. Puqaralardiң hүjdan yerkinligin tәmiyinleo‘, diniy bilim alio‘ ushin shәrayatlar jaratio‘, diniy mәkemelerdiң xizmetin rao‘ajlandirio‘ hәm jәmiyette diniy keңpeyillikti bekkemleo‘ boyinsha әhmiyetli jumislar әmelge asirilip atir.
Bүgin Өzbekstanda islam dininiң haqiyqiy mәnisin, oniң ilim-bilimge, adamgershilikke, mehir-aqibetke hәm tinishliqqa shaqiratug‘in iygi tәlimatlarin үyrenio‘ge үlken әhmiyet berilip atir. Diniy bilim berio‘ mәkemeleriniң xizmeti jetilistirilip, diniy kadrlardi tayarlao‘ hәm olardiң kәsiplik bilimin arttirio‘ ushin jaңa imkaniyatlar jaratilip atir.
Yelimizde islam dininiң rao‘ajlanio‘ina үlken үles qosqan ataqli alimlardiң ilimiy miyrasin үyrenio‘ de basli bag‘darlardiң birine aylandi. Imam Buxariy, Imam Termiziy, Imam Maturidiy, Burhaniddin Marg‘inaniy siyaqli ulli alimlardiң shig‘armalarin tereң үyrenio‘, olardiң ilimiy miyrasin jas әo‘ladqa jetkerio‘ hәm xaliq araliq dәrejede keңnen tanitio‘ boyinsha kөplegen ilajlar әmelge asirilip atir. Bul jumislar xalqimizdiң milliy maqtanishin arttirio‘ menen birge, jaslardi ilim-bilimge hәm mәnao‘iy kәmilikke umtilio‘g‘a qiziqtiradi.
Diniy tarao‘dag‘i reformalardiң jәne bir әhmiyetli bag‘dari – diniy keңpeyillik hәm konfessiyalar araliq tatio‘liqti tәmiyinleo‘ bolip tabiladi. Өzbekstan kөp milletli hәm kөp konfessiyali mәmleket sipatinda tүrli din o‘әkilleriniң tatio‘ hәm tinish turmis keshirio‘i ushin zәrүrli sharayatlardi jaratip atir. Өz-ara hүrmet, sabirliliq hәm tatio‘liq – yelimizdiң tinishlig‘i hәm turaqlilig‘iniң әhmiyetli kepillikleri bolip tabiladi.
Bүgingi global xabar almasio‘ dәo‘irinde jas әo‘ladti diniy radikalizm, ekstremizm hәm basqa da jat ideyalardiң tәsirinen qorg‘ao‘ mәselesi de ayriqsha әhmiyetke iye. Usig‘an baylanisli mәmleketimizde «Jәhәlatqa qarsi mәrifat» prinsipi tiykarinda keң kөlemli ag‘artio‘shiliq jumislari alip barilip atir. Jaslarg‘a diniy bilimlerdi duris hәm ilimiy tiykarda үyretio‘, olarda milliy qәdiriyatlarg‘a hүrmet, O‘atang‘a sүyispenshilik hәm basqa xaliqlarg‘a hүrmet sezimlerin qәliplestirio‘ – bүgingi kүnniң әhmiyetli o‘aziypalarinan biri.
G‘әrezsizliktiң 35 jillig‘i – bul өtken jolimizg‘a kөz juo‘irtip, jetiskenliklerimizdi bahalap, keleshekke jaңa maqsetler menen qәdem taslaytug‘in qutli sәne bolip tabiladi. G‘әrezsizligimiz sebepli bүgingi kүnge kelip yelimizde 2160tan aslam meshit, 14 islam tәlim orinlari (4 joqari hәm 10 orta arnao‘li) hәm 5 ilimiy-izzertleo‘ oraylari jumis alip barip atir. Jәne Өzbekstanniң 18 jastan joqari bolg‘an puqaralari ushin Qurani kәriymdi sapali oqio‘di үyretetug‘in otiz oqio‘ kurslari ashildi. Bul kurslarda 100 miңnan aslam puqaralarimiz tәlim alip atir. Jәne biyil ashilg‘an Tashkenttegi «Islam sivilizatsiya orayi», Samarqanddag‘i «Imam Buxariy kompleksi» tek g‘ana Өzbekstan musilmanlari ushin yemes, pүtkil үmmet ushin үlken ne’mat boldi. Biyilg‘i 2026-jilg‘i Ramazan ayinda qayirxomliq ilajlarin өtkerio‘ ushin 1 trillion artiq qarji ajiratildi. Buniң sebebinen neshshe miң shaңaraqqa quo‘anish kirip bardi. Jәne «Mүbәrek Qurban hayiti» mүnәsibeti menen qayirxomliq ilәjlarin өtkerio‘ ushin jәne qarar shig‘arildi hәm 700 milliard so‘mg‘a jaqin qarji ajiratildi.
Diniy-mәripiy tarao‘da әmelge asirilip atirg‘an bunday reformalar jәmiyettiң mәnao‘iy tәrepten rao‘ajlanio‘ina, milliy hәm diniy qәdiriyatlarimizdiң saqlanio‘ina hәm jas әo‘ladtiң jetik insan bolip qәliplesio‘ine nәtiyjeli xizmet yetip atir.
G‘әrezsizlik — xalqimizg‘a өz tilin, tariyxin, mәdeniyatin, milliy hәm diniy qәdiriyatlarin yerkin үyrenio‘ hәm rao‘ajlandirio‘ ushin berilgen ulli mүmkinshilik. Sol sebepli g‘әrezsizlikti qәdirleo‘, yelimizdegi tinishliq hәm tatio‘liqti saqlao‘, reformalardi qollap-quo‘atlao‘ hәm O‘atan rao‘ajlanio‘ina өz үlesimizdi qosio‘ — bәrshemizdiң birgeliktegi o‘aziypamiz.
G‘әrezsizligimizdiң 35 jillig‘i xalqimizg‘a jaңa jeңisler, tinishliq, pәrao‘anliq hәm mәnao‘iy ilgerileo‘ alip kelsin! Jaңa Өzbekstanniң rao‘ajlanio‘i, xalqimizdiң birligi hәm yelimizdegi tinishliq mәңgi dao‘am yetsin!
Bәrshege Өzbekstan Respublikasi Mәmleketlik G‘әrezsizlik bayrami menen qutli-mүbәrek bolg‘ay…
Baxramaddin Razov, Qaraqalpaqstan musilmanlari qaziyati qazisi