Hammamiz parvonani yaxshi bilamiz. Bu jonivor nedir ilinj va umid bilan tunda shu’laga yoki chiroqqa o‘zini urgani-urgan, halok bo‘lishini yo biladi, yo bilmaydi. Chunki unda aql yo‘q-da... Ongi bo‘lganida o‘zini halokatga tashlarmidi?! Unga ergashgan boshqa jonivorlarning ham tong otgach chiroqqa urilib halok bo‘lganini ko‘rganmiz.
Xuddi shunday holat 10 sentyabr kuni kuzatildi: kech tushishi bilan ayrim ijtimoiy tarmoqlar, internet saytlari nedir ilinj va umidda (!) soxta xabarlar tarqatdi. Tarqatilgan asossiz xabarlarning sarlavhalari turli-tuman bo‘lsa-da, biroq mazmun bir xil: emishki, “O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasida bo‘lib o‘tayotgan yig‘ilishda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Usmonxon Alimov lavozimidan ozod etilibdi”...
Katta shov-shuvga sabab bo‘lgan bunday soxta, yolg‘on, bo‘hton, tuhmat xabarlarni tarqatayotgan kishilarni, hech shubhasiz, xalqimizning, millatimizning, dinimizning (!) dushmanlari, yolg‘onchilar deya olamiz. Modomiki, ular shu zaminda yashab, mamlakatning qonunlariga ham bo‘ysunmayaptimi, demak, ular davlatning ham dushmanidir.
So‘z isboti bilan go‘zal. Tabiiyki, mo‘min kishi, avvalo, kalomlarning eng ulug‘i – Qur’oni karimga murojaat qiladi. Kalomullohda: «Ey mo‘minlar! Agar sizlarga biror fosiq kimsa xabar keltirsa, sizlar (haqiqiy ahvolni) bilmagan holingizda biror qavmga aziyat yetkazib qo‘yib, (keyin) qilgan ishlaringizga pushaymon bo‘lmasligingiz uchun (u xabarni) aniqlab (tekshirib) ko‘ringiz!», deb marhamat qilingan (Hujurot surasi, 6-oyat).
Mufassirlar oyati karimani sharhlab, keltirilgan har qanday xabarga ishonavermaslikni, agar fosiq kishi (fosiq “fisq” so‘zidan olingan bo‘lib, lug‘atda “qobiqni teshib chiqish” ma’nosini anglatadi. Shar’iy istilohda esa Alloh taoloning toatidan chiqib, ma’siyatlarni yashirmay, uyalmasdan, ochiq-oydin qiladigan odamga “fosiq” deyiladi) biror gap olib kelsa, uni yaxshilab tekshirib ko‘rish zarurligini ta’kidlashadi.
Hadisi shariflarda: “Eshitgan narsasini gapiraverish kishining yolg‘onchiligiga kifoya qiladi”(Imom Muslim rivoyati), “Musulmon shunday kishiki, uning na qo‘lidan, na tilidan musulmonlar ozor ko‘rmaydi”(Imom Buxoriy rivoyati), “Birovga zarar berish ham, zarar ko‘rish ham yo‘q”(Imom Bayhaqiy rivoyati)deyilgan.
Xo‘sh, shu kuni tarqatilgan soxta xabarlardan kimga nima naf? Nima maqsadda shunday qilindi? Oyati karimaga ko‘ra, xabar tekshirilib ko‘rildimi? Hadisi sharifga binoan eshitgan narsasini aniqlashtirmasdan turib, saytga qo‘yib yuborgan kishi yolg‘onchi, musulmon birodariga ziyon-zahmat yetkazgan, uni obro‘sizlantirgan bo‘lib qolmadimi?! Yoki shu ishni qaysi oyati karimaga, hadisi sharifga, xalqimiz, butun islom olami e’tirof etgan ulamolardan qay birining so‘ziga binoan bajardi?!!
Vaholanki, yolg‘on xabarni tarqatgan manbani kuzatsangiz, unda berib borilayotgan maqolalar oyati karimalardan, hadisi shariflardan, ulug‘larning hikmatli so‘zlaridan iborat bo‘lib, ularning bu ishlari odamlarga go‘yo “din uchun jon kuydirayotgan”dek tuyuladi. Payg‘ambarimiz Rasululloh sallallohu alayhi vasallam yolg‘onchi odam jannatga kirmasligi xususida ko‘p marotaba bizlarni ogohlantirganlar.
Endi, xolisanlillah (!), o‘zbekcha aytganda, Xudo uchun (!), do‘ppini yechib, Xudoga qarab, tafakkur qilib ko‘raylik... So‘nggi ikki yarim yil mobaynida mamlakatimizda barcha sohalar qatori diniy yo‘nalishda ham amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qilsak. Avvalo, gapni muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning 2017 yil sentyabr oyida Birlashgan Millatlar Tashkilotining (!) 72-sessiyasidagi tarixiy nutqida savodsizlik va jaholatga barham berish; diniy erkinlik; dindorlarning huquqini himoya qilish; ularning kamsitilishiga yo‘l qo‘ymaslik choralari kabi o‘ta muhim va dolzarb masalalarni kun tartibiga qo‘ydi.
Bu nutq Islom olami yetakchilari tomonidan iliq kutib olindi. Turkiya Prezidenti Rajab Toyyip Erdo‘g‘an BMT minbaridan turib, Islom dini qadriyatlari haqida so‘zlash katta jasorat ekanini e’tirof etdi.
Shu bilan birga, yurtimizda «Jaholatga qarshi – ma’rifat» shiori ostida amalga oshirilayotgan ishlarni nafaqat Islom olami, balki butun dunyo ekspertlari, siyosatchilar, tahlilchilar yuksak e’tirof etishmoqda.
Bular shunchaki balandparvoz gaplar emas, balki ayni haqiqatdir! “Isboti qani” deysizmi? Marhamat, unda quloq tuting: so‘nggi uch yilda birgina diniy sohadagi o‘zgarishlarni olaylik:
O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi tashkil etildi;
Islom sivilizatsiyasi markazi barpo etilyapti;
“Vaqf” xayriya jamoat fondi faoliyati yo‘lga qo‘yildi;
Samarqandda Hadis ilmi oliy maktabi faoliyat boshladi;
Buxoroda tasavvuf, Qarshida aqida ilmi, Marg‘ilonda fiqh, Samarqandda kalom ilmi maktablari ochildi;
Buxoroda Mir Arab oliy madrasasi ta’sis etildi;
2019-2020 o‘quv yili uchun Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida modul tizim asosida 120 nafar o‘rta maxsus ma’lumotga ega imom-xatiblar sirtqi bo‘limga o‘qishga qabul qilindi va hokazolar.
O‘quvchini zeriktirib qo‘ymaslik maqsadida yurtimizda yangidan barpo etilib, foydalanishga topshirilayotgan jome masjidlar, majmualar, Ramazon oyida mingga yaqin masjidda Qur’oni karim xatm qilinayotgani, taroveh namozlarida Kalomullohni tilovat qilayotgan qorilar aynan o‘zimizning qorako‘zlar ekani, diyorimizdagi madrasalarda tahsil olgani haqida to‘xtalib o‘tirmadik.
Aqli raso insonmiz, oq-qorani ajrata olamiz. Yuqorida sanab o‘tilgan ishlar o‘z-o‘zidan amalga oshmayotganini, bularning zamirida qanchadan-qancha mehnat, beqiyos mashaqqat borligini, kunni tunga, tunni tongga ulab, izlanib, tafakkur qilib, o‘ylab, Yurtboshimiz ta’biri bilan aytganda, insonlarning dardu tashvishlarini o‘ylab yashash odamiylikning eng oliy mezoni ekanini o‘ziga dasturilamal qilib olgan olijanob shaxslarning xizmati katta ekanini yaxshi anglaymiz.
Dono xalqimiz “Yaxshiga qilsang yaxshilik – ham aytadi, ham qaytadi. Yomonga qilsang yaxshilik – na aytadi, na qaytadi” deydi. Jannatmakon yurtimiz tinchligi, dono xalqimiz farovonligi, pok dinimiz ravnaqi uchun qilinayotgan ishlarga javob qaytarish shumi? Janob Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi va sallam bilib aytgan ekanlar-da Imom Termiziy va Imom Ahmad rivoyatlarida: “Odamlardan bo‘lgan yaxshilikka minnatdorchilik bildiraolmagan inson Xudoga ham shukr qilaolmaydi” deb. Eng taajjublanarli joyi shuki – bundaylar yana din to‘g‘risida boshqalardan “ko‘proooq” qayg‘urib, boshqalardan “ko‘proooq” g‘am chekadilar. Go‘yo faqat ulargina musulmonlar, go‘yo faqat ulargina dindorlar!..
Shunday vaziyatda muqaddas dinimizga sidqidildan xizmat qilayotgan muhtaram insonni obro‘sizlantirishga harakat qilish, yolg‘on va soxta xabarlar tarqatib, xalqning tinch-totuv hayotiga rahna solish, mo‘min-musulmonlar orasiga fitna suqish orqali kimning tegirmoniga suv quyyapsiz?!
Vaholanki, Ibn Umar raziyallohu anhumodan rivoyat qilingan hadisda Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi va sallam minbarga chiqib, baland ovozda bunday dedilar: «Ey, tilida musulmon bo‘lib, imon qalbiga singmagan jamoa! Musulmonlarga aziyat yetkazmang, ularni ayblamang! Ularning ayblarini qidiravermang! Zero, kim musulmon birodarining ayb-nuqsonlarini surishtirib, oshkor etsa, qiyomat kuni Alloh ham uning aybini oshkor qiladi. Alloh kimning aybini oshkor etsa, uyida bo‘lsa ham, uni odamlar oldida sharmanda qiladi».
Xalqimiz juda oriyatli. Biror ish qilmoqchi bo‘lsak, avvalo, yoshi ulug‘ insonlarning, hayot dorilfununini tamomlagan kayvonilarning oldidan o‘tamiz, ularning duolarini, maslahatlarini olib, yo‘l-yo‘riqlariga qat’iy rioya qilamiz. Nega? Chunki shu tartibda boshlangan ishning oqibati xayrli bo‘lishi hayotiy tajribada ko‘p bor sinalgan.
Ayrim saytlarda asossiz xabar tarqatgan kimsalarni yosh, g‘o‘r, deyish mumkin. Lekin ularning ham rahbari, boshlig‘i bor-ku. Jilla qursa, ular ham qaysidir masjidda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisining ortidan namoz o‘qigani chiqar, hech bo‘lmasa, muftiyning fatvosiga ko‘ra ish qilgandir, u zot muallifligida chop etilgan risolalar, kitoblarni o‘qib o‘rgangandir?! Nahotki, uyalmasa, or qilmasa? Hayo qilmasa?..
Hadisi shariflarda: “Alloh taolo bir bandaning (e’tiborini) yo‘qotishni istasa, undan hayoni olib qo‘yadi”, “Har dinning mukammal axloqi bor. Islomning axloqi – hayodir” (Imom Ibn Moja rivoyatlari).
Ba’zan noshukrligimizga borib, oldimizda, yonginamizda oqayotgan suvning qadrini bilmaymiz. Bu azim daryodan boshqalar foydalanishadi. Shu bilan birga, uning manfaati mo‘lligini e’tirof ham etishadi. Iordaniya Qirolligi strategik islom tadqiqotlar markazi har yili jahonning eng nufuzli musulmonlarining yangi 500 talik ro‘yxati e’lon qiladi. Ana shu ro‘yxatdan qatorasiga o‘rin olib kelayotgan muftiy hazratlari haqida tarqalgan yolg‘on xabarlar nafaqat yurtimiz mo‘min-musulmonlari sha’niga, balki davlatimiz, muqaddas dinimiz (!) sha’niga yarashmaydigan ish bo‘ldi.
Kitoblarimizda “Muftiy – hukmlarni yetkazishda Rasululloh sallallohu alayhi vasallamga o‘rinbosar va U Zotning merosxo‘ri hisoblanadi. Shu bois u Rasululloh nomlaridan gapiradi” deyilgan. “Men, alxamdulillah, musulmonman” degan odamga yarasharmikan shunday ish?
... Xayriyat hech qancha vaqt o‘tmay, haqiqat qaror topib, botil zoye bo‘ldi: muftiy hazratlari haqida tarqalgan xabarlar asossiz, soxta, yolg‘on ekani fosh bo‘ldi. Lekin dil yarasining bitishi qiyin kechyapti.
Qur’oni karim oyatlariga ham, Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi va sallamning hadisi shariflariga ham, shariatimiz hukmlariga-yu ulamolarimiz fatvolariga ham, davlatimiz konunlariga-yu sharqona odoblarimizga ham, jamiyatshunoslik aloqalariga-yu odamgarchilik munosabatlariga ham, insoniy tuyg‘ularga-yu ruhshunoslik sir-asrorlariga ham, yurtimiz urf-odatlariga-yu o‘zbekchilik qoidalariga ham, madaniyatimiz axloqlariga-yu insoniy aqlga ham, axloqiy normaga-yu dono maqollarimizga ham, milliy an’analarimizga-yu diniy qadriyatlarimizga ham, xalqimiz ongiga-yu Islom dinimiz tushunchalariga ham zid bo‘lgan ushbu harakatlarni qanday tushunish mumkin ekan???
Maqsadimiz – birovni yomonotliqqa chiqarish emas, balki atrof-javonibga teranroq nigoh bilan boqib, har bir ishni muqaddas dinimiz (!) ko‘rsatmalari asosida amalga oshirish zarur ekanini eslatish xolos.
Iloho o‘zlarimizni ham, farzand-zurriyotlarimizni ham Mehribon Parvardigorimiz buyurgan, janob Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi va sallam tavsiya etgan, o‘tmishda o‘tganlarimizni ruhlari shod bo‘ladigan, xalqimiz xursand bo‘ladigan, ota-onalarimiz rozi bo‘ladigan yo‘llardan yurishimizni nasib etsin!
Ibrohimjon Inomov, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi o‘rinbosari
Alhamdulillah, ne’matlar ichra yashayapmiz. Deyarli ko‘pchilik insonlar bolalar tarbiyasi masalasida bir xil o‘yda: farzandlarim ilmli, solih, yetuk insonlardan ayniqsa “qori” bo‘lsa deb orzu qilishadi. Bu orzusiga hamma har xil qadam tashlaydi. Insonlar uch toifaga bo‘linadi bu borada:
1. Alloh taoloning aytganlarini bajarishlikda jiddu jahd qilgan, ilm yo‘liga tushgan, izlanish, go‘zal ta’lim-tarbiyali bo‘lishga intilib, farzandlarini ham shu yo‘lga yetaklaydi;
2. O‘zi Allohning aytganlarini qilmaydi-yu ammo farzandlarini ilm olib, kamolga yetishi uchun mol-dunyosini ayamaydi;
3. O‘zi ham Alloh taoloni aytganlarini bajarishlikda amal qilmaydi, farzandlarini ham bunga chaqirmaydi.
Siz yuqoridagilarni qaysi biriga kirasiz? Albatta, uch toifadan biri sizniki. Bularni qisqacha ochiqlab o‘rganib chiqamiz.
Birinchisi – maqtalgan, dunyo va oxirat saodati xaridori, Alloh taoloning Jamoli va Jannatidan umidvor mo‘min odamning hayot yo‘li. Ular mana shu yo‘lda bardavom bo‘lishlari uchun Alloh taoloning O‘zi o‘rgatgan duolar ila munojotda bo‘ladi. Qur’oni karimda shunday marhamat qilinadi: “Parvardigorim, meni va zurriyotimdan (bo‘lgan bolalarimni) namozni to‘kis ado etuvchi qilgin. Parvardigoro, duoimni qabul ayla” (Ibrohim surasi, 40-oyat).
Farzand ko‘z o‘ngida ota yoki onaning go‘zal amallar bilan band bo‘lishi unga eng ta’siri ko‘p bo‘lgan jihatlardan biridir. Avvalo bolaga Alloh va Rasulini tanitish, nima uchun yaratilganligimizni tushuntirish hamda buyruq va qaytariqlarni yaxshilab o‘rgatish zarur. Shariat amallarini ota-ona o‘zi yaxshilab anglab, farzandiga singdirishi shart. Zero, Alloh taolo solih amal qilgan bandalariga abadiy Jannatni va’da qilgan. Bu haqda Qur’oni karimning bir nechta suralarida bashoratlar berilgan.
Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “Albatta, iymon keltirib, yaxshi amallar qilgan va Rabbilariga bo‘ysunganlar ana o‘shalar jannat ahlidir. Ular u yerda abadiy qolurlar” (Hud surasi 23-oyat).
Alloh taoloni aytganini qilgan bandalarga dunyoda ham tirikchiligida kenglik beradi. Yaxshi amallarning mukofoti nafaqat oxiratda balki bu dunyoda ham berilishi aytilgan. Qur’oni karimda Alloh taolo mo‘min va mo‘minalarga xushxabar aytgan:
“Erkakmi yo ayolmi – kimda-kim mo‘min bo‘lgan holida biron yaxshi amal qilsa, bas, Biz unga pokiza hayot ato eturmiz...” (Nahl surasi, 97-oyat).
Ikkinchisi – Har bir ota-ota farzandini kamolini ko‘rishni xohlaydi. Bilingki, o‘zingiz Allohning chaqirig‘iga “labbay” demas ekansiz ular ham sizlarning chaqirig‘ingizga ijobiy javob qaytarmaydi. Ular uchun sarflagan pullaringiz havoda titilgan jun kabi har qayoqqa beiz ketib qoladi. Bola birinchi ta’lim tarbiyani ota-onasidan yoki birisidan oladi. Albatta, oila boshlig‘i bo‘lgan ota pul topishga, oilani ta’minlashga mas’ul. Ona esa uy ishlari, bola tarbiyasiga ko‘proq mas’uldir. Agar ular o‘z vazifalarini bajarmas ekan, tizim ishdan chiqadi. Ulardagi vazifalarni bir-biriga almashtirib qo‘yilsa, ham bu chora bo‘lolmaydi. Bu holatda ota-ona bir-birlarini qo‘llab-quvvatlab, so‘zlari bir joydan chiqishi kerak. Aksincha farzandlar oldida er ayolining xatolarini muhokama qilib, jirkib, haqoratlab tursa, bu narsa bola ruhiyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bolaning ilmlarni o‘zlashtirolmasligiga oilaviy muhit ham katta ta’sir ko‘rsatadi. Biz farzandlarimizdan kutayotgan yutuqlarni hali ham kutib o‘tirganimizning sababi behudaliklarning hayotimizda ortishi. Ko‘p kuzatuvlarimiz natijasi shuni tasdiqlaydiki, bola tarbiyasidagi oqsoqliklarning ilk sababchisi telefondir. Ota-ona farzandlari ko‘z o‘ngida bebaho vaqtlarini soatlab telefon ilovalariga baxshida etishmoqda. Kattalarning har bir harakatidan ulgu andoza olish farzandga hech bir qiyinchiliksiz singadi.
Men to‘satdan bir jarayonni kuzatib hayratlandim. Befarzand ota-onalar muolajalari ichida onani homiladorlikka tayyorlash jarayoni bo‘larkan. Bunda ota-onaning butun tahlillari ko‘zdan kechirilib, unga dori darmon muolajalari boshlanilib, bu jarayon 3-4 bosqichda olib borilar ekan. Qarang, ota-ona bo‘lish uchun qanday jiddiy urinishlar. Homiladorlikdan oldin ona jismining o‘ta qattiq nazoratga olinishi. Bu albatta, kerakli hol. Ammo bunga onaning ruhiy holati ham jismini tayyor bo‘lishidanda muhim omillardandir. Farzandli bo‘lishdan ilgari ruhan ham jismonan tayyor bo‘ladigan bo‘lsak, bola dunyoga kelgach, bizning mas’uliyatimiz yana ortsa ortadiki kamaymaydi. Xalqimizda shunday maqol bor: “Nima eksang, shuni o‘rasan”.
Alloh taolo Qur’oni karimda mo‘minlarning qaysi fazilatga ega bo‘lganlari najot topishligi, kimlar Firdavs jannatiga voris bo‘lib o‘sha yerda mangu qolishlarini aytgan oyati karimada bir jihat alohida ta’kidlangan: “Ular behuda (so‘z va amallardan) yuz o‘giruvchilardir” (Mo‘minun surasi, 3-oyat).
Bandlarimizdagi ikkinchi toifani ochiqlashga qaytsak, xo‘p o‘zi amal qilmagan holda bolaga sarmoya tikkan ota-otalar umuman natijasiz qolishining asosiy sabablarini o‘rganib olsak. Pul hamma narsani hal qiladi degan o‘y xato. Qattiq (kontrol) va tergash kerak bolaga. Bolani vaqtini to‘g‘ri taqsimlash birinchi galdagi masaladir. Uyqu rejimi, dars qilish soatlari, ko‘chada o‘ynab kelish uchun belgilangan vaqtlar onaning kuzatuvidan chetda qolmasligi kerak. Bola tungi soat 01-02 da uxlasa, darsni xayolini parishon holda bajarsa, ko‘chada 4-5 soatlab o‘ynasa, qorni ochgani uchungina uyga kirsa, onaga gap qaytarganda ota bunga e’tiroz bildirmasa, yosh bo‘lishiga qaramasdan onani mensimasa va bunga ota yo‘l qo‘yib bersa, boladan qanday ijobiy narsa kutish mumkin? Hech narsa!!!
Ota-ona farzandlarga namuna bo‘lmasligining zarari ularga so‘z bilan ta’sir o‘tkazish qiyinlashadi. Masalan namoz o‘qish, halol rizq topish, gunohlardan tiyilishga amal qilmasa, farzandlar ham buni oddiy hol deb qabul qiladi. Mabodo o‘sha amallarga buyursangiz, “Otam-onam aytganlarini o‘zlari qilmaydiku” deb o‘ylaydi.
Farzandlarni qalbi va ruhiyati daraxtga o‘xshaydi. Iymon, Allohga taqvo uning ildizidir. Agar ota-ona bu ildizlarni sug‘orishga e’tibor bermasa, ya’ni diniy tarbiya bilan shug‘ullanmasa bu daraxt zaif o‘sadi va turli gunohlar shamolida tezgina sinib ketishi mumkin.
Alloh taolo Qur’oni karimda: “Ey iymon keltirganlar! O‘zingizni va ahli ayolingizni yoqilg‘isi odamlar va toshlardan bo‘lgan do‘zahdan saqlang. Uning ustida qo‘pol va darg‘azab farishtalar bo‘lib, ular Allohning buyruqlariga isyon qilmaslar va buyurilgan ishni bajaradilar” (Tahrim surasi, 6-oyat). Bu oyat ota-onalarga o‘z oilasini do‘zaxdan saqlashga bo‘lgan mas’uliyatini eslatadi.
Yaxshi niyatda unga ilm o‘rgatdingiz, tili kalimalarni aytib beradiyu, axloqdan asar ham yo‘q. Qur’oni karimni yoddan aytib beradiyu, ota-ona haqlarini rioyasini qilmaydi. Atrofdagilarga badxulqligi bilan doim aziyat beraveradi. Xulq ilmdan ustun turadi. Xulksiz ilmdan faqat zalolatga botish, gunohlarga sho‘ng‘ish bor. Farzandni avvalo go‘zal xulqli “inson” qilib tarbiyalashimiz kerak. Undan keyingina ilm bilan zeb beramiz.
Uchinchi – toifadagi odamlarning o‘zlari ham farzandlari ham oxir oqibatlari nima bo‘lishi hammamizga ayon. Barcha amallari bu dunyoning o‘zida qolib ketadi.
Alloh taolo aytadi: “Kim Mening zikrimdan yuz o‘girsa, albatta, uning uchun tang hayot bo‘lur. Va qiyomat kuni uni ko‘r holida tiriltiramiz. U “Rabbim, nimaga meni ko‘r qilib tiriltirding. Axir men ko‘ruvchi edim-ku”, degan edi. (Alloh) aytdi: “Shunday. Senga mo‘jizalarimiz kelganida ularni unutding, bugun sen ham ana shunday unutilasan” (Toha surasi, 124–125–126-oyatlar).
Ortiqcha izohlarga hojat yo‘q. Alloh bu toifaga tushib qolishdan, zurriyotlarimizdan ham shundaylar chiqishidan O‘zi asrasin. Barchalarimizni O‘zi go‘zal isloh qilsin.
Aziza RAHMATOVA
Samarqand tumani bosh otinoyisi