Yapon olimlari muttasil tarzda televizor tomosha qilish inson venalarining bekilib (to‘silib) qolishiga sabab bo‘lishini ma’lum qildilar.

Unga ko‘ra, bir kun davomida 2,5 – 4 soat televizor tomosha qilish inson venalarining bekilib qolishini 70%ga oshishiga olib kelishi aniqlandi.      

Bu – televizorning inson salomatligi uchun bo‘lgan zararlari. Ammo, so‘ngi paytlarda telekanallar soni oshgani sayin uning ijtimoiy zararlari va ruhiyatga salbiy ta’siri ham kuchayib bormoqda.         

Bugun televizor oddiygina tomosha qutisi emas, u turli g‘oyalar va mafkuralar targ‘ibotchisi, mahsulotlar reklamachisidir. Normal holatda fikrlaydigan inson oila davrasida unga ming hadik bilan qaraydi.

Ishdan so‘ng biror yaxshi dastur yoki film ko‘rish ilinji bilan kanallarni ko‘zdan kechira boshlaysiz. Namoyishlarning aksariyati sevgi-muhabbat (yigit va qizning bir-biriga shahvat ila ehtirosli qarashlari), bema’ni tomoshalar (ochiq-sochiq kiyingan aktyor va aktrisalarning noo‘rin harakatlari) va bachkana shoulardan iborat... Nahotki, telekanallarimiz shundan boshqa ishlarga yaramasa?.. Ayniqsa, xususiy telekanallarda namoyish etilayotgan ko‘rsatuvlardan ma’no qidirib charchaysan kishi. Eng ayanchlisi, ayni damlarda xususiy kanallar orqali efirga uzatilayotgan xorijiy dasturlardan to‘g‘ridan to‘g‘ri ko‘chirilgan g‘arb mentaliteti bilan sug‘orilgan turli xil shoular orqali xalqimizga nima bermoqchi bo‘l­yapti bu “xumparlar”?

Televideniye juda katta kuch. Ta’sir ko‘rsatish nuqtayi nazaridan uning imkoniyatlari siyosat va ilmdan ancha yuqori. Shuning uchun ham telekanallardagi namoyishlar omma orasida tez “shuhrat” qozonadi va  anchagacha muhokamalarga sabab bo‘ladi. Ko‘pchilikning e’tibor markazida turadi. Bu holat o‘z-o‘zidan insonlar dunyoqarashiga, fikrlashi va o‘y-xayollariga ta’sir ko‘rsatmay qolmaydi. Misol tariqasida, “Aldama meni”, “Xafa bo‘lish yo‘q” yoki “Yoshimni top” va boshqa turli nomdagi insonning aqli va vaqtini o‘g‘irlovchi, asabini taranglashtiruvchi ko‘rsatuvlarni olaylik. Bu bemazalarni ko‘rmagan tomoshabin qolmadi. Badiiy kengash (bor bo‘lsa agar) bu dasturlarga qaysi nuqtayi nazar bilan ruxsat bergan ekan?..

Birigina “Aldama meni” ko‘rsatuvini olaylik. Taniqli san’atkorni taklif etib, unga o‘ta shaxsiy bo‘lgan holat yoki voqe’alar haqida savol berish (nega eringizdan ajrashgansiz, nechta xushtoringiz bor, o‘sha kecha kim bilan nima bo‘ldi, falonchi aybingizni bilasizmi va boshqa shunga o‘xshash behayo savollar), agar javob bera olmasa ma’lum bir shart (sichqon, qurbaqa, suvarak, kaltakesak kabi jonivorlarni ushlash, og‘izda tishlab olish...)ni bajarishga majburlash, sog‘lom odam qiladigan ish emas. Yana bir jihat, ko‘rsatuvning mohiyatiga e’tibor qaratsangiz, asosan mehmonlarning aybu nuqsonlarini ochish, omma oldida sharmanda qilish, agar bunga ko‘nmasa inson jirkanadigan ishlarni qilishga majburlashdan iborat ekanligini anglaysiz.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam “Banda dunyoda bir bandaning aybini yashirsa, Alloh qiyomatda uning aybini yashiradi”(Imom Muslim rivoyati)

Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Kim birodarining aybini to‘ssa, Alloh taolo qiyomat kuni uning aybini to‘sadi. Kim birodarini aybini ochsa, Alloh taolo uning aybini ochadi, hatto uyini ichida bo‘lsa ham sharmanda qiladi”. (Ibn Moja rivoyati)

Ulamolar aytadi: Banda xatodan xoli emas. Bilib yo bilmasdan bir ayb ish qilsa, uni o‘zi yoki o‘zgalar oshkor qilishi joiz emas. Zero, Alloh ochmagan pardani ochmagan ma’qul. Kishi birodaridan bir ayb yo xatoni ko‘rsa, uni isloh qilishga, to‘g‘rilashga harakat qilmog‘i lozim. Bu ish qo‘lidan kelmasa, u aybni yashirishi yaxshidir.

Yuqoridagi hadislardan kelib chiqsak “Aldama meni” ko‘rsatuvining mualliflari bir insonning aybini butun dunyoga oshkor qilib, shu orqali obro‘ orttirishni niyat qilgandek. Kamiga, Dinimiz (nafaqat Dinimiz, balki aqli raso har bir inson) tomonidan qattiq qoralangan isrofgarchilikni ko‘rsatib, nodonlikning eng yuqori cho‘qqisini targ‘ib etgan holda, odamlar ongini zaharlamoqda. Isrofgarchilik orasida eng kattasi bu – vaqtni isrof qilish, behuda, Dini va dunyosi uchun foydasi bo‘lmagan ishlar bilan mashg‘ul bo‘lishdir.

Alloh taolo O‘z Kalomi Qur’oni karimda shunday marhamat qiladi:

“Batahqiq, mo‘minlar najot topdilar… Ular behuda narsalardan yuz o‘girguvchilardir” (Mo‘minun surasi, 1-3).

Albatta, vaqtni, umrni, Alloh taolo in’om etgan ne’matlarni qadrlovchi mo‘minlar najot topadi. Allohning najoti esa ikki dunyo saodatidir. Isrofdan tiyilganlar dunyo va oxiratda aziz bo‘ladi!

Xulosa. Hurmatli “ijodkor”lar, efir vaqtini to‘ldirish, tomoshabinlarni ko‘proq jalb etish, reytingda yuqori pog‘onalarda turish uchun kurashayotgan telekanal “shoumen”lari va rahbarlari: bugun xalqimiz orasida axloqsizlik, behayolik, oriyatsizlik, benomuslik, iste’molchilik kayfiyati, dangasalik va beparvolik xavfli epidemiya kabi tarqalmoqda. Mazkur holatning rivojlanishida “siz”larning ham hissalaringiz kattagina foizni tashkil etadi.

Xitob: xalqni ma’naviy inqiroz tomon boshlamang. O‘zingizni ham, tomoshabinlarni ham puch g‘oyali, behayolik va axloqsizlikka asoslangan namoyishlaringiz bilan aldamang! Hayosizlik, axloqsizlik, olamoncha madaniyatni targ‘ib etmang!

Zero, buning badali barchamiz uchun juda og‘ir bo‘ladi. Bunga tarix guvoh.

So‘zimiz so‘ngida, Alloh taolo O‘z Kalomida, uyatsiz, behayo va fahsh ishlarni qoralab, bunday jinoyatlarni targ‘ib etuvchi hamda bundan manfaat ko‘ruvchilarni qattiq ogohlantirgan ushbu oyatni keltirib o‘tmoqchimiz:  

 “Albatta, iymon keltirganlar ichida fahsh tarqalishini yaxshi ko‘radiganlarga bu dunyoyu oxiratda alamli azob bordir. Alloh biladir, sizlar bilmassizlar” (Nur surasi, 19-oyat).

O‘MI matbuot xizmati