Ramazon ro‘zasi Alloh o‘zining mo‘min bandalariga farz qilgan va savobining chegarasi bo‘lmagan ulug‘ ibodatlaridan biri. Haqiqiy iymon egalari Allohning buyruqlaridan biror hikmat yoki foida qidirmasdan, Allohning buyrug‘i deb, ado etaveradilar. Ramazon ro‘zasi ham ana shunday ado etiladigan ibodatdir. Biroq ulamolarimiz mo‘minlarning ushbu ibodatni ado etishga muhabbatlari va shijoatlari yanada oshishi uchun oyat va hadislarga asoslanib ro‘zaning hikmat va foidalarini ochib berishga uringanlar. Quyida ulardan ba’zilarini sanab o‘tamiz.
Avvalo ro‘za ne’matning shukronasiga vasiladir. Zero ro‘za nafsni yeyish, ichish va jimo’dan tiyish ila amalga oshiriladi. Mazkur narsalar eng ulug‘ ne’matlardan hisoblanadi. Ushbu narsalardan ma’lum muddat o‘zini tiyib turish, qadrini bildiradi. Chunki ne’matlar noma’lum bo‘lib, yo‘qotilganda bilinadi. Ya’ni inson o‘ziga qancha narsalar ne’mat qilib berilganini yo‘qotganda biladi. Natijada insonni ne’matlarga shukr qilishga undaydi. Chunki ne’matlarga shukr qilish vojib ekanini aql ham, shariat ham taqozo qiladi. Alloh taolo ro‘za oyatida ayni shu ma’noga ishora qilgan: “... va shukr qilishingiz uchundir[1]”.
Ikkichidan ro‘za taqvoga eng munosib vasiladir. Chunki nafs Allohning roziligidan umid qilib va alamli azobidan qo‘rqib halol narsalardan o‘zini tiyishga bo‘yinsindimi, harom narsalardan yanada o‘zini tiyishga munosib bo‘ladi. Natijada ro‘za Alloh harom qilgan narsalardan saqlanishga sabab bo‘ladi. Alloh ushbu ma’noga ro‘za oyatning oxirida ishora qilgan: “... shoyad (u sababli) taqvoli bo‘lsangiz[2]”.
Uchinchidan ro‘za inson ro‘za orqali istak xohishlariga qahr ko‘rsatib, shahvatlarini sindirishga erishadi. Chunki nafs to‘q bo‘lsa, shahvatlarni istab qoladi. Och qolsa, turli xohishlaridan o‘zini tiya oladi. Shu sababdan ham Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam uylanishga imkoni bo‘lmagan yoshlarga: “Ey yoshlar jamoasi! Sizlardan kim nikohlanishga qodir bo‘lsa uylansin. Chunki nikoh ko‘zni (haromdan) tiyuvchi va farjni (zinodan) saqlovchidir. Kim nikohlanishga qodir bo‘lmasa, ro‘zani lozim tutsin. Bu uning uchun bichilishdir[3]”, deb ko‘rsatma berganlar. Demak ro‘za ko‘plab gunohlardan saqlanishiga vosita bo‘ladi. Chunki barcha gunohlarning boshida shahvat turadi.
To‘rtinchidan ro‘za kambag‘allarga nisbatan rahm-shafqat hissini o‘yg‘otadi. Chunki ro‘zador ma’lum bir muddat ochlik alamini tortsa, doimiy holatda och azobini tortayotganlarni eslaydi. Natijada ularga nisbatan rahm-shafqatli bo‘lib, yaxshilik qilishga shoshadi. Ushbu amali Allohning huzurida go‘zal ajrlarga ega bo‘lishiga ham sabab bo‘ladi.
Beshinchidan ro‘za sababli shaytonga qahr ko‘rsatiladi. Chunki shayton insonni adashtirib yo‘ldan ozdirishda inson shahvatidan foydalanadi. Shahvat esa, ko‘p yeyish va ichish orqali kuchayadi. Shu sababdan Payg‘ambarimiz sollalohu alayhi va sallam: “Albatta, shayto Odam bolasining qon tomirida yuradi. Uning yuardigan yo‘llarini ochlik bilan toraytiringlar[4]”, deb marhamat qilganlar.
Oltinchidan ro‘za orqali inson sog‘lig‘ini tiklab olishga erishadi. Ro‘zada insonning oshqozon va hazm qilish a’zolari dam oladi. Oshqozon yaxshi hazm bo‘lmay qolgan taomlardan tozalanadi. Badan ortiqcha namlikdan xalos bo‘ladi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam: “Ro‘za tutinglar sog‘lom bo‘lasizlar[5]”, deb tavsiya qilganlar. Arab tabiblaridan Horis ibn Kalda “Oshqozon kasalliklar uyidir. Parhez barcha davoning boshidir”, degan.
Bu sanab o‘tilgan hikmatlar ro‘zaning ojiz bandalarning aqli yetgan foidalaridan mingdan, balki milliondan biri. Alloh hikmat egasi bo‘lgan zot.
Yana shuni aytishmiz mumkinki, Alloh taolo ushbu oyning sharofati bilan bandalar rizqlarini keng qiladi. Yaxshiliklarini ko‘paytirib turli adashishlardan uzoq qiladi. Chunki bu oyda jannat eshiklari ochiladi. Do‘zax eshiklari tanbalanadi. Ashaddiy jin va shaytonlar kishanlanadi. Ramazon oyi ummatning go‘yo bahori. Ibodatlar uchun mavsum. Xayrli amallar uchun musobaqa maydoni. Mo‘min uchun bu oydan afzal oy yo‘q. Ushbu oydagi solih amaldan ortig‘i yo‘q. Bu oy haqli ravishda mo‘min uchun g‘animat oyidir. Ibodatlar uchun g‘animatdir. Zero bu oyda namoz, zakot va boshqa xayrli amallarning ajrlari ko‘paytirib beriladi. Allohning huzurida nafl ibodatlar farz darajasida, farz ibodatlar esa yetmish barobarida qabul qilinadi.
“Diniy fanlar” kafedrasi
o‘qituvchisi F.Jo‘rayev.
[1] Baqara surasi 185-oyat.
[2] Baqara surasi 184-oyat.
[3] Imom Buxoriy va Muslim ibn Mas’uddan rivoyat qilganlar.
[4] Imom Buxoriy va Muslim Sofiya onamizdan rivoyat qilganlar.
[5] Abu Nu’aym “Tib” kitobida Abu Hurayradan rivoyat qilgan.
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati