Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ro‘za to‘suvchidir, sizlardan kimdir ro‘zador bo‘lsa – so‘kmasin, shovqin-suron, baqir-chaqir qilmasin. Agar kimdir u bilan so‘kishmoqchi yoki urishmoqchi bo‘lsa, u: “Men ro‘zadorman”, desin. Jonim izmida bo‘lgan Zotga qasamki, albatta, ro‘zadorning og‘zidan chiqadigan hid Allohning nazdida mushkning hididan ko‘ra xushbo‘yroqdir. Alloh taolo: “Ro‘za men uchun, uning mukofotini O‘zim beraman. Banda taomini, ichimligini va shahvatini men uchun tark qildi”, deb marhamat qilgan. Bitta yaxshilikka o‘n barobar oshiriladi”, dedilar” (Imom Buxoriy, Imom Muslim, Imom Termiziy, Imom Dorimiy, Imom Abu Dovud va Imom Nasoiy rivoyati).
Sharh: “Ro‘za to‘suvchidir”. Hadisning arab tilidagi matnida ushbu o‘rinda “الصيام جنة” “as siyomu junnatun” deyilgan. Bu yerda arab tilidagi “junnatun” so‘zi to‘suvchi degan ma’noni anglatadi. Ushbu so‘z har qanday to‘sadigan narsaga nisbatan ishlatiladi. Ro‘za ham to‘suvchidir, u insonni yomon ishlardan va turli gunohlardan saqlab do‘zaxdan to‘sadi. Chunki ro‘za shahvatlardan tiyilishdir, do‘zax esa shahvatlar bilan o‘ralgan.
Ibn Asir roziyallohu anhu: “junnatun” so‘zining ma’nosi – ro‘za ro‘zadorni shahvat va shunga o‘xshash aziyat beradigan narsalardan himoya qilib turadi degan ma’noni bildiradi”, deydi.
Imom Iyoz roziyallohu anhu aytadi: “Ro‘za insonni gunohdan, do‘zaxdan saqlaydi”. Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Jannat insonga yoqmaydigan amallar bilan o‘ralgan. Do‘zax esa shahvatlar bilan o‘ralgan” dedilar (Imom Dorimiy, Imom Termiziy rivoyati).
Ya’ni, jannatga kirish oson emas, yoqmaydigan narsalardan murod bu –musibat va ibodatlardagi qiyinchiliklarga sabru bardoshli bo‘lish va gunohlardan tiyilishdir.
Usmon ibn Abul Os aytadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning: “Sizning jangdagi qalqoningiz kabi, ro‘za sizning qalqoningizdir” deganlarini eshitdim (Imom Ibn Moja, Imom Nasoiy rivoyati).
“Sizlardan kimdir ro‘zador bo‘lsa – so‘kmasin, shovqin-suron, baqir-chaqir qilmasin. Agar kimdir u bilan so‘kishmoqchi yoqi urishmoqchi bo‘lsa, u: “Men ro‘zadorman”, desin”. Bu jumlalarda g‘oyat yuksak odob-axloq haqida so‘z bormoqda. Ro‘zador odam turli xildagi behuda, fahsh, uyatsiz va nomaqbul so‘zlardan o‘zini tiyishi lozim. G‘azablanmasligi, shovqin-suron qilmasligi, halim, shirin so‘zli bo‘lishi kerak. Agar u bilan boshqalar janjallashmoqchi yoki so‘kishmoqchi bo‘lsa, u vazminlik ila ro‘zadorligini ma’lum qiladi. Janjaltalab kishiga ro‘zaning hurmatidan beodoblikni tark qilishini eslatsin va o‘zi ham bunday ishlardan tiyilsin.
“Jonim izmida bo‘lgan Zotga qasamki, albatta ro‘zadorning og‘zidan chiqadigan hid Allohning nazdida mushkning hididan ko‘ra xushbo‘yroqdir”. Hadisning arab tilidagi matnida ushbu yoqimsiz hidni “خلوف”, “xaluf” deb atalgan. Ma’lumki, ro‘zador insonning og‘zida ko‘p vaqt taom yemaganidan noxush hid paydo bo‘ladi. Ro‘za tufayli paydo bo‘lgan o‘sha yoqimsiz hid Alloh taolo nazdida mushku anbarning hididan-da, yoqimli ekanini Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ta’kidladilar.
“Alloh taolo: “Ro‘za men uchun. O‘zim uning mukofotini beraman, Banda taomini, ichimligini va shahvatini men uchun tark qiladi”, deb marhamat qilgan”.
Bu jumlada qudsiy hadis rivoyat qilinmoqda. Boshqa bir rivoyatda: “Alloh taolo: “Odam bolasining barcha amali o‘zi uchun, faqat ro‘za men uchun va uni mukofotini beraman”, dedi”.
Ro‘zador banda ro‘za kunlarida sabru qanoatda bardavom bo‘lib, Parvardigorining amriga bo‘ysinish uchun barcha ne’matlar: taom va ichimliklarni iste’mol qilishdan va o‘z jufti haloliga (ayoli) yaqinliq qilishdan shahvatini tiyadi.
Ro‘zadan boshqa amallarga ozgina bo‘lsa-da, riyo aralashadi, ya’ni banda bajarayotgan ibodatlarini boshqalar ham ko‘radi. Faqat ro‘za bundan mustasnodir. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Ro‘zada riyo yo‘qdir. Alloh : faqat ro‘za men uchun … degan”.
Bir insonni ro‘za ekanini boshqalar bilishi qiyindir. Shu bois Alloh taolo ro‘zaning mukofotini O‘zi berishini bildirdi.
Imom Zuhriy roziyallohu anhu aytadi: “Ro‘zadan boshqa barcha amallar inson tashqi harakatisiz bo‘lmaydi, faqat ro‘za qalbdagi niyat bilan boshqalar ko‘ziga ko‘rinmaydigan amaldir”.
Ro‘za ulug‘ ibodat. Ro‘zador kuni bo‘yi yeb-ichishdan o‘zini tiyadi. Ayniqsa, yoz fasli kelgan Ramazon oyida kunlar uzun va havo harorati issiq bo‘lishi sababli mashaqqatliroq kechadi. Shunda ham ro‘zaning hurmatidan ro‘zador o‘zini nazorat qiladi, hech kim ko‘rmaydigan joylarda ham man’ qilingan narsalardan saqlanadi. Bu bilan ro‘zadorning sabru bardoshi sinaladi.
“Bitta yaxshilikka o‘n barobar oshiriladi” boshqa rivoyatda bunday deyilgan: “...Bir yaxshilikka uning o‘n barobaridan to yetti yuz barobarigacha ko‘paytirib berilur”. Oxiratda barcha ibodatlar va yaxshiliklarga beriladigan ajru mukofotlar va savoblar miqdorining qancha berilishi aytilgan. Ammo faqat ro‘zaning oxiratdagi mukofotining miqdori qanchaligini hech kim bilmaydi, buni Alloh taoloning O‘zigina biladi.
Demak, Ramazon biz uchun katta imkoniyat oyidir. Bilib-bilmay qilgan xatoyu kamchiliklarimizni kechirishini Alloh taolodan so‘rashimiz uchun g‘animat fursatdir. Shunday ulug‘ kunlarda Alloh taolo barchamizni ulkan mukofotlarga sazovor qilsin!
“Umdatul Qori sharhi Sahihil Buxoriy” asari asosida Urgut shahar bosh imom-xatibi Shodi HAQBЕRDIYEV va “Islom nuri” gazetasi maxsus muxbiri Abduvohid O‘ROZOV tayyorladi.
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Ba’zilar Qur’oni karim oyatlari tilovati bilan muolaja qilish mumkinligi va bu Kitobda Alloh taolo va’da qilgan shifo xususiyatlari borligi haqida shubhalanib, quyidagi savollarni beradi.
Oyatlar tilovati qanday shifo bo‘lishi mumkin? Qur’oni karim tilovat qilingandagi ovoz boshqa ovozlardan qanday farq qiladi?
Albatta, bu savollar egalarini faqat ilmiy yo‘l bilan berilgan javobgina qoniqtiradi.
Qur’oni karim oyatlarining Alloh taoloning izni bilan shifo bo‘lishda va ta’sir etish quvvatida barcha narsalardan ajralib turuvchi bir necha sabablari bor. Quyida ayrimlarini sanab o‘tamiz:
1. Qur’oni karimda insonlar yozgan kitoblarda umuman topilmaydigan o‘ta nozik hamohanglik borligi.
Darhaqiqat, undagi har bir kalima va harflar aniq va mustahkam tarzda tartib topgandir. Alloh taolo aytadi:
﴿الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آَيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ﴾
"Alif, Lom, Ro. (Bu) oyatlari mustahkam (qat’iy) qilingan, so‘ngra hikmat egasi va (hamma narsadan) xabardor bo‘lmish Zot tomonidan batafsil bayon etilgan Kitobdir" (Hud surasi, 1-oyat).
Tadqiqotlardan ma’lum bo‘lishicha, ushbu tartib yetti va uning takrorlanishi ustiga qurilgan. Alloh taolo shunday marhamat qiladi:
﴿وَلَقَدْ آَتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآَنَ الْعَظِيمَ﴾
"Darhaqiqat, Biz Sizga yetti takrorlanuvchi (yetti oyatli «Fotiha» surasi)ni va ulug‘ Qur’onni ato etdik" (Hijr surasi, 87-oyat).
Jismimizdagi har bir zarrani o‘rganadigan bo‘lsak, u yetti (tabaqa) qatlamdan iborat (ilmiy isbotlangan). Bu ham Allohning izni bilan oyatlarning jismimizga shifo bo‘lib ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi. Shuning uchun ham, kishi o‘ziga yoki boshqa kishiga dam solmoqchi va duolarni o‘qimoqchi bo‘lsa yetti marta takrorlaydi.
Fotiha surasining ajablanarli jihati, اللَّه lafzidagi ا, ل va ه harflari ushbu surada 49 marta takrorlanadi. Bu son 7 ni 7 ga ko‘paytmasidan kelib chiqishi ma’lum. Yuqorida ushbu surani yetti takrorlanuvchi deb nomlanishini aytib o‘tdik. Go‘yoki, Alloh taolo 7 raqamiga ishora qilib, ushbu surani shifo quvvati yanada ziyoda bo‘lishi uchun yetti marta takrorlashga ko‘rsatma bergandek. Vallohu a’lam.
2. Qur’on oyatlari tilovati tovushlarining o‘zaro ravon va mutanosibligi.
Qur’on oyatlarini tinglaganda uning oyatlari inson so‘zi bo‘lgan har qanday she’r yoki nasrdan butkul farq qiluvchi ekanini his etiladi. Alloh taolo aytadi:
﴿وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا﴾
"va uni tartili[1] bilan (ravon) o‘qib berdik" (Furqon surasi, 32-oyat).
Ushbu ravon va mutanosiblik inson bosh miyasi faoliyatiga juda muvofiq keladi. Chunki Alloh taolo borliqdagi har bir narsalarni o‘ziga xos, tebranuvchi qilib yaratgan. Qur’oni karim tilovati inson bosh miyasi hujayralarining harakatini mo‘tadillashtiradi. Alloh taolo aytadi:
﴿فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴾
"Insonlarni o‘sha asosda yaratgan Allohning yaratuvchiligini (anglangiz!) Allohning yaratishiga o‘zgartirish yo‘q. Eng to‘g‘ri din shudir, lekin ko‘p odamlar (buni) bilmaslar" (Rum surasi, 30-oyat).
Fitrat so‘zi iymon ya’ni, Alloh taolo bandalarini iymon uzra yaratgan. Boshqa bir lug‘atda fitrat - “tug‘ma xususiyat” ma’nosida ham keladi. Agar inson ruhan tushkunlikka tushsa, yoki kasal bo‘lsa, mana shu “tug‘ma xususiyat” ya’ni uning tabiatida o‘zgarish sodir bo‘lgan hisoblanadi. Uni asl holatiga qaytarish va muvozanatini tiklashda bosh miya hujayralarini “sog‘lom” tovush to‘lqinlari bilan oziqlantirish lozim bo‘ladi. Bu borada Qur’oni karim eng afzal vasiladir. Qur’onni tilovat qilinganda tovush tebranishlari bosh miya hujayralari o‘rtasidagi muvozanatni tiklaydi. Chunki, Qur’oniy tovush to‘lqinlari tebranishida o‘ziga xos mutanosiblik bor. Alloh taolo aytadi:
﴿أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآَنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا﴾
"Qur’on (oyatlarining ma’nolari) haqida (chuqurroq) fikr yuritmaydilarmi?! Agar (u) Allohdan o‘zganing huzuridan (kelgan) bo‘lsa edi, unda ko‘pgina qarama-qarshi gaplarni topgan bo‘lur edilar" (Niso surasi, 82-oyat).
Mana, o‘n to‘rt asr o‘tayotgan bo‘lsada, ilohiy mo‘jiza – Qur’oni karim oyatlarida keltirilgan ma’lumotlarda birorta xato jumla topilgani yo‘q, topilmaydi ham. Falakiyot, koinot, hayvonot, nabotot, ilohiyot va tabiiyotga doir oyatlarning naqadar to‘g‘ri ifoda etilgani kun sayin o‘z tasdig‘ini topib kelmoqda.
Xususan, Qur’on oyatlarida, hattoki, harflarida ham bir-biriga zidlik, o‘zgaruvchanlik yo‘q. Undagi muvozanat kasalliklarga shifodir. Oddiy bir inson bemorga xushxabar aytsa, uni quvontirib, kasalligini unittiradimi? Demak, albatta, Qur’on tilovati zaif hujayralarni tetiklashtirib, bemorning immunitetini oshiradi.
3. Har bir oyatlar cheksiz ma’nolarga egaligi. Qur’on cheksiz ma’nolarga ega. Unda turli ma’nolar ichida barcha kasalliklarga muolaja bo‘luvchi ma’nolarni ham topamiz. Qur’on oyatlari insonning faqat ruhi va nafsi bilan bog‘liq kasalliklarni muolaja qilibgina qolmay, uning jismoniy kasalliklarini ham davolaydi.
Alloh taolo marhamat qiladi:
﴿لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآَنَ عَلَى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ﴾
"Agar Biz ushbu Qur’onni biror tog‘ uzra nozil qilganimizda edi, albatta, u (tog‘)ni Allohning qo‘rquvidan o‘zini xor tutgan va yorilib ketgan holida ko‘rgan bo‘lur edingiz. Biz bu misollarni odamlarga zora ular tafakkur qilsalar, deb keltirmoqdamiz" (Hashr surasi, 21-oyat).
Ya’ni Qur’oni karimning qanchalik og‘ir mas’uliyat va ibrat manbai ekani, undagi ilohiy ta’limot shunchalik ta’sir kuchiga egaki, oyatdagi “tamsil”, ya’ni tasviriy misolga ko‘ra, agar biror tog‘ga ong ato etilib, unga shu Kitob tushirilganida hatto, tog‘ ham toqat qila olmay, uning mas’uliyatidan qo‘rqib yorilib ketadigan bo‘lsa, biz aqlli insonlar nega bu muqaddas kitob va ilohiy xitobga beparvolik qilamiz, deb tafakkur qilsinlar, demoqchi vallohu a’lam.
Agar هَذَا الْقُرْآَنَ iborasidan maqsad undagi biz bilgan har bir oyat, kalima va harflar biror tog‘ga nozil qilinganda edi, u Allohning Kalomi og‘irligidan, qo‘rquvdan parchalanib mayda-mayda bo‘lib ketgan bo‘lardi. Shuning uchun, biz Qur’on nafaqat nafsiy illatlarni yo‘qotadi, balki jismoniy kasalliklarga ham shifo bo‘ladi deymiz.
4. Amaliy tajribalar. Qur’on o‘n to‘rt asrdan ziyod vaqt mobaynida bugungi kunimizgacha millionlab insonlarga shifo bo‘layotgani Allohning Kalomi barcha kasalliklarga muolaja qilishda ta’sirga ega ekaniga eng katta dalil bo‘ladi.
Qancha-qancha tuzalmas kasallikka uchrab tibbiy muolaja kor qilmay, Qur’oni karim bilan shifo topganlar bor. Bunda albatta, mo‘min kishi uning shifo ekaniga ishonishi lozim. Chunki, shifo topishda ishonch katta ahamiyatga ega. “Tabibga ishonch - yarim shifodir” deyiladi. Barcha dardlarga shifo beruvchi Alloh bo‘lsa, Unga qanday ishonmaslik mumkin?
Alloh taolo insonni yaratib, uning yashashi va harakatlanishi uchun a’zolarini go‘zal tarzda tartiblagan. Agar ushbu tartibga nuqson yetsa, inson ruhan va jismonan charchab, bosh miya hujayralarida o‘zgarish sodir bo‘ladi. Yana tabiiy holatni qaytarish uchun esa, unga Qur’on tilovati bilan ta’sir qilish lozim.
Har bir go‘dak sog‘lom fitrat uzra dunyoga keladi. Uning tanasidagi barcha hujayralar mo‘tadil muvozanatda tebranib turadi. Vaqt o‘tishi bilan atrofdagi voqealar, tanasi kirlanishi va turli kasalliklarga chalinishi uning hujayralari tartibi o‘zgarishiga salbiy ta’sir qiladi. Qur’oni karim uning tartibini asl holatiga qaytaradi.
"Islomda salomatlik" kitobidan
Muhammad Zarif Muhammad Olim o‘g‘li
[1] Tartil – bu Qur’onni dona-donalab, aniq va ravon o‘qish. Bu yerda Jabroil alayhissalomning o‘qib berishi ko‘zda tutilgan.