O`zbekiston musulmonlari idorasi

O‘rgimchak uyasi haqida bilasizmi?

14.02.2019 9953 9 min.

Alloh taolo Qur’oni Karimda shunday degan:

مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاء كَمَثَلِ الْعَنكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنكَبُوتِ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

“Allohni qo‘yib, o‘zga do‘stlar tutganlarning misoli o‘ziga uy tutgan o‘rgimchakka o‘xshaydi. Holbuki, eng zaif uy o‘rgimchakning uyasidir. Koshki bilsalar edi”. (Allohdan o‘zganing yo‘lini tutganlar, uning uyidan o‘zga uyda yashashni ixtiyor qilganlar o‘zlarining o‘rgimchak uyasida yashashni ixtiyor qilayotganlarini koshki bilsalar edi. Ularning tuzgan tuzumlari xuddi o‘rgimchak uyasiga o‘xshab, o‘ta nimjon ekanini bilsalar edi. Takabburliklari ila Alloh qurib bergan ulug‘vor qasrni inkor etib, o‘rgimchak uyasida yashashni ixtiyor qilayotganlarini bilsalar edi. Bu haqiqatni biladilarmi, bilmaydilarmi — ularga farqi yo‘q.) (Ankabut surasi, 41-oyat).

Alloh taolo bu oyatda O‘zidan boshqalarni do‘st tutib, ulardan yordam so‘rab, boshqalarga sig‘inib, Unga shirk keltirganlarga o‘rgimchak uyasini zarbulmasal qilib keltirmoqda.

O‘rgimchak inining zaifligi nimada ko‘rinadi?

O‘rgimchak in qurib, o‘sha inida yashaydi, uni himoya qiladi. Ammo ushbu in uni issiq-sovuqdan, yomg‘ir-qordan va birorta dushmandan himoya qilolmaydi.

O‘rgimchak uyasi haqida bir necha ilmiy haqiqatlar bor.

Erkak o‘rgimchak uya qura olmaydi. Uyani faqat urg‘ochi o‘rgimchak to‘qiydi. Uning qornida ip yigiruv a’zosi bo‘lib, bunday a’zo erkak o‘rgimchaklarda yo‘q.

Urg‘ochi o‘rgimchak voyaga yetib, ko‘payish payti yaqinlashganda, in to‘qishni boshlaydi. Ushbu in erkak o‘rgimchakni o‘ziga jalb etish vositasi hisoblanadi. U o‘z uyasini o‘ta sezuvchan bo‘lishi uchun geometrik shaklda, rejali tarzda, katakli qilib to‘qiydi. Natijada bunday uya tashqaridagi biror harakatni darhol sezadigan, tovush tebranishlari ta’sirida titraydigan bo‘ladi. Uyasini to‘qish jarayonida unga yopishqoq yelim modda qo‘shib yuboradi. Bu esa uyaning yonidan uchib o‘tayotgan biror hasharotning unga yopishib qolishiga va chiqib keta olmasligiga xizmat qiladi. Ha, bu uya o‘ljalar uchun kishan vazifasini o‘taydi. Bir chetda kuzatib turgan urg‘ochi o‘rgimchak uyasiga ilingan o‘lja oldiga keladi-da, uni paqqos tushiradi.

Urg‘ochi o‘rgimchak erkagidan urug‘lanib, juftlashish bosqichi yakunlangach, juftiga hujum qilib, uni o‘ldirib, paqqos tushiradi-da, keyin uzoqroq va tinchroq joyga ketadi. Bunday hujum o‘rgimchaklar hayotida doim sodir bo‘ladi. Chunki tuxumlarning pishib-yetilishida erkak o‘rgimchak to‘qimalarining o‘rni juda muhimdir.

Uyaning zaifligi faqat hissiy bo‘lib qolmay, balki ma’naviy, ijtimoiy tomondan ham zaifdir. Zero, ushbu uya erkak o‘rgimchak uchun omonlik maskani bo‘lib ko‘rinadi. Ammo uning halok bo‘lishi shu uyada sodir bo‘ladi. Uning uchun bu uy chinakam omonlik va xavfsizlik maskani bo‘la olmaydi.

Ha, bu uy dunyodagi eng zaif uydir. Barcha jonzotlar mustahkam, pishiq uylar quradi. Ammo o‘rgimchak shamol, yomg‘ir va biroz ta’sir natijasida buzilib ketadigan uy quradi.

Suvda yashaydigan o‘rkimchaklar suvning sathida havo pufakchasini hosil qilib, o‘shaning ichiga in quradi. Bunday uy arzimagan ta’sir sababli buzilib ketadi.

Ba’zida o‘rgimchaklar yangi ipak ishlab chiqarish uchun o‘z uyasini yeydi. Ona o‘rgimchak juftini, bolalarini, hatto aka-uka, ota-onasini ham yeydi. Ularning hayoti mana shunday tarzda kechib, ijtimoy jipslik yo‘q.

O‘rgimchaklarning boshqa hasharotlardan farqi shuki, ular yolg‘iz yashaydi. Ularda jamoa bo‘lib yashash shakllanmagan. O‘rgimchaklarda chumoli, asalari kabi o‘zaro hamkorlik, bir-biriga yordam berish, qabilasi, oilasi uchun o‘zini qurbon qilish degan tushunchalar yo‘q.

Yer yuzida 37 000 turdagi o‘rgimchak bor. Ammo olimlar haligacha ularning ipiga o‘xshash ip ishlab chiqara olmayaptilar. O‘rgimchak kuchli muhandislarni ham hayratda qoldiradigan shaklda uy quradi.

O‘rgimchaklar uzoqni ko‘ra olmaydi. Ular nari borsa bir necha santimetrni ko‘rishi mumkin. Ammo mohir ovchidir. O‘rgimchaklar yirtqich va ko‘pi zaharli hasharot bo‘lib, yaqiniga kelgan hasharotga zahrini sochib, ovlaydi.

O‘rgimchaklar orasida “qora beva” degan turi bor. Erkagi bilan qo‘shilgandan keyin darhol uni yeb qo‘yib, o‘zi beva qolgani uchun shunday nom bilan atalgan. Bu o‘rgimchak dunyodagi eng zaharli turlaridan bo‘lib, rahm-shafqat nimaligini bilmaydi.

Yuqorida o‘rgimchak tanasida ip ishlab chiqaradigan a’zosi borligini aytgandik. Mazkur ip o‘rgimchak tanasidagi maxsus oqsillar orqali ishlab chiqariladi. Ip tashqariga chiqayotgan paytda suyuq bo‘ladi, havo bilan to‘qnashgach, qattiqlashadi. Uyasini to‘qishdan oldin xuddi arxitektorlarga o‘xshab, avval uning chizmasini chizib chiqadi, aniqrog‘i, oldin to‘rning chetlarini to‘qiydi.

O‘rgimchak ipining qalinligi 0.004-0.001 mm (ya’ni millimetrning mingdan bir va mingdan to‘rt ulushicha) bo‘lib, inson soch tolasidan 10-30 martagacha ingichka ekan. Buni tasavvur qilish uchun tikuvchilikda ishlatiladigan oddiy ip bilan yo‘g‘on arqonni solishtirib ko‘ring. Shuningdek, o‘rgimchak ipi paxtadan ancha yengildir.

Tayyor bo‘lgan o‘rgimchak to‘ri o‘ziga nisbatan juda uzun bo‘ladi. uning bo‘yiga nisbatan to‘qigan uyasining uzunligini solishtiradigan bo‘lsak, o‘rtacha 1.70 sm bo‘lgan odam 150 metr balandlikdagi uyni qurishi bilan tengdir. Agar inson 150 metrli uy qurmoqchi bo‘lsa, unga bir necha yillab vaqt sarflaydi. O‘rgimchak esa o‘z inini bir soatdan ko‘proq vaqtda to‘qiydi.

Soha mutaxassislarining aytishicha, o‘rgimchak ipi dunyodagi eng pishiq va mustahkam ip bo‘lib, agar ushbu ipni diametri 60 millimetrli qilib ishlab chiqarilsa, u ustma-ust taxlangan 150 ta mashinani ko‘tara oladi.

Harbiy sohada ishlatiladigan zirhli himoya nimchalari (bronejiletlar) o‘ta pishiq modda bo‘lgan kevlardan olinadi. Bu modda −196°C past haroratga qadar o‘zining kuch va elastikligini saqlab turadi. Shuningdek, bu modda 150°C issiq haroratda quvvati pasayishni boshlaydi. 160°C darajada 500 soat ichida uning kuchi 10-20 foizga kamayadi. 250°C darajada kevlar 70 soat mobaynida kuchining 50 foizini yo‘qotadi. Harorat 430—480 °C bo‘lganda esa, parchalanadi.

Ammo o‘rgimchak ipi po‘latdan besh marta, ushbu kevlardan o‘n marta pishiqroq va chidamliroqdir. Undan tayyorlangan zirhli himoya nimachasi – bronejilet ancha yengil va o‘ta chidamli bo‘ladi.

Hozirgi paytda katta-katta maydonlarda o‘rgimchak boqilib, ularning ipini olish yo‘lga qo‘yilgan.

Shuningdek, o‘rgimchak ipi aviasozlikda ham keng qo‘llaniladi.

Shunga qaramay u mana shu pishiq ipdan o‘ta zaif uy quradi. Ha, uyning o‘zi kichik bir ta’sirga ham dosh berolmaydigan darajada zaif, ammo unga ishlatilgan ip o‘ta pishiq va mustahkamdir.

Yuqoridagi oyatni yana bir bor keltirsak:

Alloh taolo bu oyatda “o‘ziga uy tutgan” ma’nosini ifoda qiluvchi اتَّخَذَتْ (ittaxozat) fe’lini ayol jinsi (jenskiy rod) siyg‘asida keltirgan. Faqat urg‘ochi o‘rgimchaklar in qurishini, erkaklarida bunday qobiliyat yo‘qligini aytib o‘tdik. Yana oyatda “eng zaif uy o‘rgimchakning uyasidir” deyilgan. Zaifligi qay darajada ekanini yuqorida aytib o‘tdik.

Endi savol: “Muhammad sollallohu alayhi vasallam 1400 yil avval o‘rgimchaklarning faqat urg‘ochisi in uya solishini, ularning uyasi dunyodagi eng zaif uya ekanligini qayerdan bilgan ekanlar?” Albatta, Alloh taolo u kishiga bu ilmiy haqiqat haqida xabar bergandir. Mazkur ilmiy haqiqatlarning 14 asr oldin Qur’oni Karimda bayon qilinishi Qur’on Allohning nozil qilgan kalomi ekaniga aniq va yaqqol dalildir!

Doktor Muhammad Rotib Nabulsiy, Abduddoim Kahel va boshqa internet ma’lumotlari asosida

Nozimjon Iminjonov tayyorladi

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Maqolalar

Payg‘ambarlik vahiy bilan namoyon bo‘ladi

10.08.2026 3904 15 min.

Rabbining elchisi ekanini tasdiqlash uchun har payg‘ambarga ham xos kitob nozil bo‘lishi shart emas

Olimlar payg‘ambarni bunday ta’riflagan: «Payg‘ambar – shariat vahiy qilingan inson». Demak, payg‘ambarlik Alloh taoloning O‘zi bandalari orasidan tanlab olgan zotga vahiy nozil qilishi orqali yuzaga chiqadi. Alohida kitob tushishi payg‘ambarlik shartlariga kirmaydi. Bunga quyidagi dalillar dalolat bo‘ladi.

1. Payg‘ambarlik xabari vahiy orqali yetkaziladi. Alloh taolo biror bandasini payg‘ambarlik yo elchilikka tanlar ekan, unga saylanganini bildirib qo‘yadi. Bu bildirish nubuvvat va risolatning asosi bo‘lgan vahiyning bir turidir. Undan keyin Alloh taolo o‘sha payg‘ambarga kitob nozil qilishi ham, qilmasligi ham mumkin.

Nubuvvat xabari ba’zan kitob tushishi bilan boshlanadi. Masalan, Muhammad sollallohu alayhi vasallamga ilk vahiy bo‘lib Alaq surasining «Yaratgan Zot bo‘lmish Parvardigoringiz nomi bilan o‘qing!» oyati nozil qilingan. Biroq payg‘ambarlik ko‘pincha kitob tushishidan boshqa yo‘llar bilan boshlangan va aksar payg‘ambarlarda shunday bo‘lgan.

2. Nubuvvatning tasdig‘i payg‘ambarning so‘zlari va u keltiradigan mo‘jizalarga bog‘liq. Alloh taolo tanlagan bandasiga payg‘ambarlik berganidan keyin odamlar orasida bu nubuvvat va risolatning haqiqiyligi faqat ikki hodisa bilan sobit bo‘ladi:

Birinchisi: Payg‘ambar o‘z ummatiga: «Alloh taolo meni sizlarga payg‘ambar va elchi qilib yubordi», deb e’lon qiladi.

Ikkinchisi: Alloh taolo ushbu da’voni tasdiqlash uchun o‘sha zot orqali mo‘jiza ko‘rsatadi.

Payg‘ambarning «Men Allohning elchisiman, Alloh meni sizlarga nabiy qilib yubordi» degan so‘zlari tilovat qilinmaydigan vahiy (ya’ni, muqaddas kitobning bir qismi) bo‘lib, payg‘ambarlikning, elchilikning, shariat va dinga oid barcha hukmlarning haqligini e’tirof etish mana shu so‘zning tasdig‘iga tayanadi.

3. Kitobning ilohiyligi g‘ayri matluv (tilovat qilinmaydigan) vahiy bilan tasdiqlanadi: Alloh taolo biror elchisiga kitob nozil qilganida, u payg‘ambarga tushishi hamono «Allohning huzuridan tushgan kitob» bo‘lib qolmaydi, ya’ni odamlar buni birdan bila qolmaydi. Bu kalom Alloh taoloning huzuridan tushganini sobit qilish elchining «Bu kitob Alloh taoloning huzuridan nozil qilingandir» degan so‘zlari orqali amalga oshadi.

Demak, rasullarning bu guvohligi Alloh taolo ularga bildirgan tilovat qilinmaydigan vahiydir. Kitob ko‘rinishidagi tilovat qilinadigan vahiyning haqligi mana shu tilovat qilinmaydigan vahiy ustiga bino bo‘ladi.

4. Agar payg‘ambarlik faqat kitob tushishi bilan amalga oshadi, deb hisoblansa, unda o‘ziga kitob nozil qilinmagan barcha haq payg‘ambarlarning nubuvvati botil bo‘lib qolgan bo‘lardi. Shuningdek, bunday payg‘ambar minglab mo‘jizalar ko‘rsatib, rostgo‘yligiga minglab dalillar keltirsa ham, hech kim unga imon keltirishga majbur bo‘lmas va bu gunoh sanalmas edi.

Vaholanki, Alloh taolo alohida kitob tushirmasdan minglab payg‘ambarlar yuborgani barchaga ma’lum va ijmo’ qilingan (barcha ulamolar bir ovozdan tasdiqlagan, haq deb ittifoq qilgan) haqiqatdir. Alloh u zotlarga yo tilovat qilinmaydigan vahiy orqali bildirilgan hukmlarga amal qilishni, yo o‘zidan oldingi payg‘ambarlarning kitobiga muvofiq ish tutishni buyurgan. Masalan, Muso alayhissalomdan keyin Bani Isroilga yuborilgan payg‘ambarlar Tavrotga amal qilinishiga mas’ul edi. Alloh taolo Iso alayhissalom haqida bunday deydi: «Iso ibn Maryam: «Ey Bani Isroil, albatta, men o‘zimdan oldin kelgan Tavrotni tasdiqlovchi va mendan keyin keluvchi Ahmad ismli Rasulning bashoratini beruvchi, Alloh sizlarga yuborgan Payg‘ambarman», deganini eslang. (Ahmad) ularga haq bilan kelgan vaqtda esa, “bu ochiq-oydin sehrdir” dedilar» [Sof surasi, 6-oyat].

Iso alayhissalomga ham Bani Isroilning boshqa payg‘ambarlari kabi Tavrot hukmlariga amal qilish buyurilgan edi. Payg‘ambarlarga kitob tushmagan bo‘lsa-da, ularni yolg‘onchiga chiqargan qavmlarni Alloh taolo turli azoblarga mubtalo qildi va bu jazolarning bir qismini Qur’oni karimda bayon etib ham o‘tdi.

5. Kitoblar va sahifalar faqatgina ba’zi payg‘ambarlar va nabiylarga nozil qilingani, ularning aksariyatiga esa hech qanday kitob ham, sahifa ham tushmagani ijmo’ qilingan haqiqatdir. Ularga faqat vahiyning o‘zi – kitobsiz, sahifasiz – nozil qilingan. Shu bilan payg‘ambarligi mukammal, nubuvvati sobit bo‘lgach, ular yuborilgan qavmlar uchun hujjat-dalil tayyor holatga kelgan va endi odamlar imon keltirish va ergashishga majbur bo‘lgan.

6. Mana Bu qissa Shuaro, Naml, Qasas, Toha va Noziot suralarida bayon qilingan bo‘lib, voqealar Muso alayhissalomga Tavrot nozil qilinishidan oldin yuz bergan. Alloh taolo ushbu qissada Musoning bir qibtiyni (qibtiylar – qadimgi Mirs xalqi) o‘ldirib qo‘ygani sababli Fir’avn va uning qavmidan qochib, Misrdan chiqib ketganini, Madyan tomon yo‘l olganini va u yerdagi solih kishining qiziga uylanganini zikr qiladi. Keyin u ahli ayoli bilan Misrga qaytayotganda Tur tog‘i tomonida bir olovni ko‘rib qoladi. Alloh taolo aytadi: «Bas, u(olov)ga kelganida, nido qilindi: «Ey Muso! Albatta, Men O‘zim sening Rabbingdirman. Kavushlaringni yech. Chunki sen muqaddas Tuvo vodiysidasan. Men seni ixtiyor qilib oldim. Vahiy qilinadigan narsaga quloq os. Albatta, Men, O‘zim, Allohdirman. Mendan o‘zga iloh yo‘q. Bas, Menga ibodat qil va meni zikr etish uchun namozni to‘kis ado et» [Toha surasi, 11-14-oyatlar].

Alloh azza va jalla unga payg‘ambar ekanini xabar qildi va unga vahiy qilinayotgan narsaga quloq tutishni, ibodat qilish va namozni ado etishni buyurdi. So‘ng Haq taolo ikki mo‘jiza bo‘lishi uchun unga qo‘lidagi asoni tashlashni, keyin esa qo‘lini qo‘yniga qo‘yishni buyurdi. Shundan keyin buyuk Zot unga Fir’avn huzuriga borishni amr etdi: «Biz senga buyuk mo‘jizalarimizni ko‘rsatish uchun (shunday qildik). Fir’avnga bor, albatta u tug‘yonga ketdi», dedi». [Toha surasi, 23-24-oyatlar].

So‘ngra Alloh taolo Muso alayhissalom bilan Fir’avn o‘rtasida nimalar bo‘lganini zikr qiladi.

Demak, Fir’avnga Muso alayhissalomning da’vati yetib borishi va bu da’vatga ulkan mo‘jizalar hamroh bo‘lishi bilan hukmdor uchun hujjat qoyim bo‘lgan edi. Vaholanki, u paytda Muso alayhissalomga hali Tavrot nozil qilinmagandi. Chunki, Tavrot u zot Bani Isroil bilan birga Misrdan chiqib ketgani va Fir’avn g‘arq qilinganidan keyin nozil bo‘lgan. Bu Qasas surasidagi oyatlarda bayon etilgan.

Shunday qilib, hujjat vahiy nozil bo‘lganidan keyin da’vatning yetib borishi va unga mo‘jizalar hamrohlik qilishi bilan qoyim bo‘ladi. Faqat kitob bilangina qoyim bo‘lganida edi, Fir’avn uchun hujjat kuchga kirmagan va Alloh taolo tomonidan unga va qavmiga dalilsiz azob berilgan bo‘lar edi. bu esa, Al-Adl bo‘lgan Allohning sifatiga umuman to‘g‘ri kelmaydi.

Yuqorida zikr qilganlardan kelib chiqib aytish mumkinki, vahiylarning hammasi ham tilovat qilinadigan emas, balki ba’zida kitobsiz va sahifasiz ham bo‘lishi mumkin. Payg‘ambarlikning yuzaga chiqishi va sobit bo‘lishida asosiy mezon – vahiyning nozil bo‘lishi. Kitob esa Alloh taolo elchilari orasidan saralab olgan zotlarga xoslab berilgan vahiydir.

7. Payg‘ambarlik kitob tushishi bilan emas, balki vahiy nozil bo‘lishi bilan amalga oshishiga va vahiylarning hammasi ham tilovat qilinadigan emasligiga dalolat bo‘ladigan jihatlardan yana biri – Alloh taoloning biror kitobi borligi ma’lum bo‘lmagan va Alloh taolo kitob ato etmagan payg‘ambarlari bilan so‘zlashganidir. Biz bu so‘zlashuvlarni Haq taolo so‘nggi Kitobida zikr qilgani tufayli bilganmiz. Quyida Qur’oni Karimda Alloh taoloning kitob nozil qilinmagan payg‘ambarlari bilan so‘zlashgani haqida hikoya qilingan voqealardan namunalar keltiramiz.

1. Odam alayhissalom bilan. Alloh taolo aytadi: “Va: “Ey Odam, sen o‘z jufting ila jannatda maskan top. Unda nimani xohlasalaringiz, yenglar, osh bo‘lsin, faqat mana bu daraxtga yaqin kelmanglar, bas, u holda zolimlardan bo‘lasizlar”, dedik” [Baqara surasi, 35-oyat].

Haq taolo dedi: “Rabbi ularga nido qilib: «Sizlarni ana o‘sha daraxtdan qaytargan emasmidim va, albatta, shayton ikkovingizga ochiq-oydin dushmandir, demaganmidim?!» dedi» [A’rof surasi, 22-oyat].

Bu voqealar ular Yerga tushirilishidan oldin, jannatda bo‘lganida yuz bergan.

Ular Yerga tushirilganidan keyin Alloh taolo bunday degan: “Odam o‘z Rabbidan so‘zlarni qabul qilib oldi, keyin U Zot uning tavbasini qabul qildi. Albatta, U tavbani qabul qiluvchi va rahmli Zotdir” [Baqara surasi, 37-oyat].

Bu ham Odam alayhissalomga biror kitob nozil qilinmasdan oldin bo‘lgan ishlar sirasidandir.

2. Nuh alayhissalom bilan. Haq taolo Nuh alayhissalom bilan uning qavmi o‘rtasida kechgan voqealarni zikr qilganidan keyin bunday deydi: “Va Nuhga: «Qavming orasidan avval imon keltirganlardan boshqa hech kim imon keltirmas va ularning qilmishlaridan qayg‘uga tushmagin. Bizning rioyatimiz va vahiyimiz ila kema yasagin hamda zulm qilganlar to‘g‘risida Menga gap ochmagin, albatta, ular g‘arq bo‘lguvchilardir», deb vahiy qilindi. U kema yasamoqda. O‘z qavmidan bo‘lgan zodagonlar qachon oldidan o‘tsalar, uni masxara qildilar. U: «Agar bizni masxara qilsangiz, biz ham xuddi siz bizni masxara qilganingizdek sizlarni masxara qilamiz. Bas, yaqinda kimga sharmanda qiluvchi azob kelishini va kimning ustiga muqim azob tushishini bilib olursiz», dedi. Toki Bizning amrimiz kelib, tannur favvora otganda: «U (kema)ga har narsadan bir juftdan va ahlingdan avval so‘z ketmaganini va imon keltirganlarni ol», dedik. U bilan birga imon keltirganlar juda oz edi. U: «Kemaga mininglar, uning yurishi ham, turishi ham Allohning ismi ila bo‘lur. Albatta, Rabbim mag‘firatli va rahmlidir», dedi. U (kema) ularni tog‘lardek to‘lqinda olib ketayotganida, Nuh bir chetda turgan o‘g‘liga: «Ey o‘g‘lim, biz bilan birga (kemaga) mingin, kofirlar bilan birga bo‘lmagin», dedi. U (o‘g‘il): «Toqqa joylashib olsam, meni suvdan saqlaydi», dedi. U esa: «Bugun Allohning amridan saqlovchi yo‘qdir. Kimga rahm qilsagina (saqlar)», dedi. Shunda ular orasini to‘lqin to‘sdi va u (o‘g‘il) g‘arq bo‘lganlardan bo‘ldi. «Ey Yer, suvingni yutgin, ey osmon, o‘zingni tutgin», deyildi. Suv quridi. Farmon bajarildi va (kema) Judiy (tog‘i)ga joylashdi. «Zolim qavmlar yo‘qolsin!» deyildi. Nuh Rabbiga nido qilib: «Rabbim, albatta, o‘g‘lim ahlimdandir, albatta, va’dang haqdir va Sen hukm qilguvchilarning eng hikmatlisisan», dedi. U Zot: «Ey Nuh, albatta u (o‘g‘il) ahlingdan emas. Albatta, u yaxshi amal emasdir. O‘zing bilmagan narsani zinhor so‘ramagin. Men senga johillardan bo‘lmasligingni nasihat qilaman», dedi. U: «Rabbim, men o‘zim bilmagan narsani Sendan so‘ramoqdan panoh tilayman. Agar meni mag‘firat qilmasang va menga rahm ko‘rsatmasang, ziyon ko‘rguvchilardan bo‘laman», dedi. «Ey Nuh, Bizdan senga va sen bilan birga bo‘lgan ummatlarga tinchlik va barakotlar ila (kemadan) tushgin. Yana bir ummatlar bo‘lur, ularni biroz huzurlantirurmiz, so‘ngra ularni bizdan bo‘ladigan alamli azob tutar», deyildi” [Hud surasi, 36-48-oyatlar].

So‘ng Alloh taolo Payg‘ambari Muhammad sollallohu alayhi vasallamga dedi: “Ana shu g‘ayb xabarlarini sizga vahiy qilmoqdamiz. Bundan oldin ularni siz ham bilmas edingiz va qavmingiz ham. Bas, sabr qiling, albatta, oqibat taqvodorlarnikidir” [Hud surasi, 49-oyat].

Xo‘sh, Alloh taoloning Nuh alahissalomga bu vahiysi va unga qaratilgan xitobi biror kitobda kelganmidi?! Yoki bu Alloh taolo unga to‘g‘ridan to‘g‘ri so‘zlagan xitob bo‘lib, u yerda o‘qiladigan hech qanday kitob bo‘lmaganmidi?!

Ushbu oyatlarning uslubi va undagi nidoning yo‘sini Alloh taoloning Nuh alayhissalomga to‘g‘ridan to‘g‘ri xitob qilganini, o‘qiydigan biror kitobni nozil etish orqali amr etmaganini ko‘rsatadi.

3. Yusuf alayhissalom bilan. U quduq tubida yotganda Alloh taolo vahiy qilib, hali akalariga ularning qilmishlari haqida xabar berajagini aytdi: “Bas, uni olib ketishgach va uni quduqning qa’riga tashlashga kelishib olishgach (uni amalga oshirdilar), (Biz) unga: «Bu ishlari to‘g‘risida ularga (kezi kelganda), albatta, xabar berursan, vaholanki, ular (Yusuf ekaningni) sezmaydilar», deb vahiy qildik.” [Yusuf surasi, 15-oyat]. Keyinchalik u Misr azizi (Bosh vaziri) bo‘lganidan keyin ularga bu haqda xabar berdi.

Xo‘sh, u quduqda bo‘lganida kelgan bu vahiy haqiqiy vahiy bo‘la turib, tilovat qilinadigan vahiymidi (muqaddas kitobning bir qismi edimi)? Yo‘q, u g‘ayri matluv vahiy edi.

Alloh taolo payg‘ambarlariga xitobni tilovat qilinadigan vahiy ko‘rinishida (kitob holida) tushirmagani borasidagi oyatlar bular bilan cheklanmaydi. Qur’oni karimda bunday oyatlar juda ko‘p bo‘lib, eslatib o‘tish maqsadida ozginasini keltirish bilan kifoyalandik, xolos.

Demak, payg‘ambarlikning asosi alohida bir kitob nozil bo‘lishiga emas, balki bevosita Alloh taoloning tanlangan bandasiga vahiy yuborishiga bog‘liqdir. Qur’oniy qissalar va tarixiy dalillar ko‘rsatganidek, vahiylar faqatgina kitob shaklidagi (tilovat qilinadigan) matnlardan iborat bo‘lmay, ko‘p hollarda payg‘ambarlarga to‘g‘ridan to‘g‘ri bildirilgan (tilovat qilinmaydigan) ilohiy xitoblar ko‘rinishida kelgan. Shu sababli insoniyatga haqiqatni yetkazish va ularga qarshi ilohiy hujjatni qoyim qilish uchun faqatgina vahiyning o‘zi yetarli bo‘lgan, kitob esa Alloh taolo O‘zi xohlagan elchilarigagina ato etgan maxsus vahiydir.

Nurmuhammad Matkarimov,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi

Hadis ilmi maktabi o‘qituvchisi,

Imom Buxoriy xalqaro ilmiy tadqiqot

markazi ilmiy xodimi

Mazkur maqolaga

.Din ishlari bo‘yicha qo‘mitaning 2026 yil 7 iyuldagi 02/2 -sonli xulosasi olingan

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati