Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida 2018 yil 27 noyabr kuni “Aqoid va fiqhiy fanlar” kafedrasi o‘qituvchisi Jo‘raboyev Habibulloh domlaning 201-guruhga fiqh fanidan “Sahv sajdasi” mavzuida ochiq darsi bo‘lib o‘tdi.
Jo‘raboyev Habibulloh domla ochiq darsda yangi mavzuni Burhoniddin Marg‘inoniy rahimahullohning “al-Hidoya” asari va uning mo‘tabar sharhlari asosida yoritib berdi. Shu bilan birga mavzuga oid har bir fiqhiy masalani aqliy va naqliy dalillar bilan tushuntirib o‘tdi. O‘qituvchi ochiq darsda pedagogik usullar va ko‘rgazmali qurollardan unumli foydalanib, darsni samarali tashkil etdi.
Ma’lumki ibodatlar, xususan musulmon kishi zimmasidagi eng buyuk ibodat namozning ham o‘z farz, vojib, sunnat va mustahablari bor. Ularning barchasiga amal qilgan holda namozni ado etish namozxonga ulkan ajrlarni taqdim etadi. Biroq ushbu amallardan birontasini tark qilish o‘z darajasiga qarab turli hukmlarni keltirib chiqaradi. Masalan namozning farzlaridan biri qasdan yoki unutib tark etilsa, ushbu namozni qayta o‘qish farz, sunnat tark etilganda namozni qayta o‘qish sunnat hisoblanadi. Vojibni tark qilish esa bu ikkisidan biroz farq qiladi. Chunki vojib qasdan tark etilsa, namozni qayta o‘qish vojibdir. Lekin namozdagi vojib amallardan biri unutib qoldirilsa yoki tark etilsa, namozning oxirida sajdai sahv qilish vojib bo‘ladi. Quyida ushbu sajda haqidagi ba’zi ma’lumotlarni keltirib o‘tiladi.
“Sahv” so‘zi lug‘atda “unutish” ma’nosini anglatadi. Namozda ma’lum bir amallar unitilsa, undan hosil bo‘lgan nuqsonni sahv sajdasi qilish bilan to‘g‘rilab olish imkoni bor. Bu ham islom yengillik dini ekani hamda Alloh taolo musulmonlarga mehribonligining yorqin dalili hisoblanadi.
Namozda xato qilgan odam uni yana qaytarib o‘qib o‘tirmay ikki marta ortiqcha sajda qilib qo‘yish bilan uni to‘g‘rilash va tuzatish imkoni bo‘ladi.
Abu Hurayra (r.a) dan rivoyat qilinadi. “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam: “Birortangiz turib namoz o‘qiy boshlasa, albatta, shayton kelib uni adashtira boshlaydi, hattoki u qancha namoz o‘qiganini bilmay qoladi. Biringizda qachon shunday holat ro‘y bersa, o‘tirgan holida ikki marta sajda qilsin” dedilar. Hanafiy mazhabi ulamolari mana shu rivoyatdagi “sajda qilish”, degan amr e’tiboridan sahv sajdasini qilish vojib deganlar.
Ulamolarimiz yana qo‘yidagilarni aytadilar: Sajdai sahv lozim bo‘lganda uni qilmagan namozxon gunohkor bo‘ladi. Ammo namozi botil bo‘lmaydi. Sajdai sahv imomga ham, yolg‘iz namoz o‘qiyotgan insonga ham vojib bo‘ladi. Lekin imomga iqtido qilib namoz o‘qiyotgan inson xatoga yo‘l qo‘ysa, unga sajdai sahv vojib bo‘lmaydi. Chunki u o‘zicha sajdai sahv qilsa, imom qilmagan ishni qilgan hisoblanadi. Bu esa o‘z imomiga xilof qilishdir.
Agar imom sahvga yo‘l qo‘ysa, unga iqtido qilgan shaxs ham ham, iqtidoni qachon boshlaganidan qat’i nazar, unga qo‘shilib sajdai sahv qiladi. Agar ushbu o‘rinda imom sajdai sahv qilmasa, muqtadiy ham qilmaydi.
Mavzuga doir ba’zi fiqhiy masalalar:
Sahv sajdasi soqit bo‘ladigan hollar:






“Aqoid va fiqhiy fanlar” kafedrasi katta o‘qituvchisi
Ya. Razzaqov
Bugun aziz Vatanimizning har bir farzandining yuragi hapqirib turibdi. Negaki, biz Ona-yurtimizning eng ulug‘, eng aziz ayyom – Mustaqillik bayramini, O‘zbekiston Respublikasi istiqlolini qo‘lga kiritganining 35 yillik shodiyonalarini katta tantana qilayapmiz.
Jannatmakon yurtimiz, muqaddas Vatanimiz, dono xalqimizning diniy qadriyatlari, milliy an’analari nihoyatda bisyor, beqiyos va betakror bo‘lsa-da, qutlug‘ ayyom arafasida dorilomon kunlarga yetkazgani uchun yana va yana shukr qilish maqsadida bu yil Mustaqilligimizni 35 yilligini nishonlayotganimiz uchun faqat 35 tasinigina zikr qilmoqchimiz:
* SIZ yana qo‘shishingiz mumkin...
*** ENG muhimi: yo‘qotib qo‘yishdan oldin ularning QADRIGA yetish !!!
a s o s v a n ye g i z l a r i d a
Bu ro‘yxatni yana ko‘plab davom ettirish mumkin... Biroq fikrimizni muxtasar qilgan holda Allohdan O‘zbekiston xalqining bunday fazilatlari yanada ko‘payishini, yurtimiz tinch, osmonimiz musaffo, xalqimizga sihat-salomatlik, oilalarimizga baxt-saodat so‘rab qolamiz.
Alloh taboraka va taolo har bir xonadonga sog‘lik-salomatlik, tinchlik-xotirjamlik, ilohiy fayz-baraka, ko‘pdan-ko‘p yaxshiliklar ato etsin!
Iloho jannatmakon yurtimiz tinchligi, muqaddas Vatanimiz ravnaqi, dono xalqimiz salomatligi va farovonligi uchun, muborak dinimiz kamoloti hamda masjidu-madrasalarimizni obodligi uchun muhtaram Yurtboshimizning dono rahbarliklari ostida, hukumatimiz tomonidan oqilona olib borilayotgan xayrli, savobli ishlarni amalga oshirish maqsadida viloyatlarimiz rahbarlari hamda shahar va tuman rahbarlarining boshchiliklaridagi mehnatkash xalqimiz olib borayotgan barcha xayrli, yaxshi, savobli ishlarda Alloh taolo O‘zi madadkor bo‘lsin! Turmushimiz obod, xirmonlarimiz mo‘l, oilalarimiz mustahkam, bolalarimiz har tomonlama sog‘lom, ma’naviyatimiz yuksak bo‘lsin!
Mehribon Parvardigorimiz dono xalqimizni doimo turli xil o‘rinlarda har xil shakllarda qilayotgan yaxshi, xayrli, chiroyli, savobli ishlarini O‘z dargohi ilohiysida qabul aylasin! Iloho xalqimizga tinchlik-xotirjamlik, sihat-salomatlik, oilalarimizga fayzu ilohiy, baxt-saodat, to‘kin-sochin dasturxonlar nasib qilsin! Mehribon Parvardigorimiz O‘zi – eshitib turuvchi, ko‘rib turuvchi va bilib turuvchi Zot! Hammalarimizning dillarimizdagi niyatlarimizni, qalbimizdagi orzularimizni va barcha hojatlarimizni o‘ylaganimizdan ham afzali-ziyodasi bilan ravo qilsin!
Iloho dehqonchiliklarimizga va kasb-korlarimizga xayr-baraka berib, ishlarimizda ko‘pdan-ko‘p omadlar, muvaffaqiyatlar va behisob xursandchiliklar ato etib, ikki dunyoda ham azizu mukarram aylasin!
Ibrohimjon domla INOMOV