Tanamiz haqida biz bilmagan ma’lumotlar
Ushbu maqolada inson tanasidagi a’zolarning ajoyib xususiyatlari haqida so‘z yuritiladi. Ularni o‘qib, chindan ham inson hali o‘zini to‘liq o‘rgana olmaganini anglab yetasiz. Har bir rasmga mos fikrlar rasm ostida berilgan.
Ko‘zlar. Bizning ko‘zlarimiz hech qachon burgutniki singari o‘tkirroq bo‘lolmaydi. Biroq, insonning ko‘zlari shu qadar sezgirki, agar Yer butunlay tekis bo‘lsa, bizdan 48 kilometr uzoqlikdagi yonib turgan chiroqni ko‘rishimiz mumkin.
Kindik. Kindigimizda butun bir ekotizim mavjud. Biz ularni ko‘ra olmaymiz, ammo inson tanasida bakteriyalar kabi trillionlab kichik organizmlar bor. Aniqroq aytganda, odamning kindigida ko‘plab bakteriyalar bor, ular shu qadar ko‘pki, tropik o‘rmon hajmidagi ekotizimni tashkil qilishi mumkin.
Teri. Terimizning o‘sishi hech qachon to‘xtamaydi. Har soniyada 25 million yangi hujayralar ishlab chiqarishimizni hisobga oladigan bo‘lsak, bizning terimiz doim yangilanib turadi. Odamlar umri davomida 18 kilogramgacha terini yo‘qotishadi.
Tuk. Tabiatda mutlaqo kal odam yo‘q. Har bir insonning, shu jumladan ayollar tanasining ham har bir kvadrat santimetri tuk bilan qoplangan. Ammo u tuklar juda qisqa, yengil va nozik bo‘lgani uchun ularning aksariyatini oddiy ko‘z bilan ko‘rib bo‘lmaydi.
O‘pka. Bizning o‘pkamizda 1609 km uzunlikdagi kapillyar (mayda qon tomirlari) mavjud. Agar o‘pkamizdagi 300 000 000 kapillyar boshidan oxirigacha cho‘zilsa, AQSHning Sietl shahridan San-Diyego shahrigacha yoki taxminan 1609 km chiziq bo‘ylab cho‘zilishi mumkin.
Hujayralar. Bizning hujayralar hech qachon shakkllanishdan to‘xtamaydi. Hujayralar tananing qurilish bloklaridir. Har soniyada inson tanasi 25 million yangi hujayra ishlab chiqaradi. Taqqoslash uchun, tanamiz har 13 soniyada Qo‘shma Shtatlar aholisi sonidan ko‘proq hujayra ishlab chiqaradi.
Asab impulslari. Bizning asab impulslarimiz soatiga 402 kilometr tezlikda harakat qiladi. Aslida, inson biror narsaga tegsa yoki tanasiga igna bilan sanchilsa og‘riq hissini darhol sezadi. Yuqori darajada rivojlangan asab tizimimiz tufayli biz uzoq turishimiz kerak bo‘lgan narsalarga millisoniyadan kamroq vaqtda javob berishimiz mumkin. Asab impulslari shunchalik tezki, tashqi ta’sirlardan keladigan signallar miyaga soatiga o‘rtacha 402 kilometr tezlikda keladi.
Insondagi sezgi. Bizda beshtadan ortiq sezgi bor. Odamlar beshta sezgiga ega. Shuningdek, muvozanat, harorat, og‘riq va vaqt kabi 10 ta muhim his-tuyg‘ular mavjud. Bundan tashqari yana baqirish, tashnalik va to‘liqlik (to‘kislik) hislari ham bor.
Porlaymiz. Biz qorong‘uda nur taratamiz. Dengiz jonivorlari singari, odamlar ham tabiiy ravishda biolyuminessentdir. Biolyuminessensiya – yunoncha so‘z bo‘lib, “tirik organizmlarning kuchsiz nur hosil qilish xususiyati” degan ma’noni ifoda qiladi. Biroq, biz chiqaradigan nur juda zaifdir. Shu sababli bizning ko‘zimiz uni ajratib ololmaydi.
Ko‘z yoshi. Ko‘z yoshlarimiz his-tuyg‘ularimizni sezadi. Odamlar nima sababdan yig‘layotganlariga qarab tuzilishi turlicha bo‘lgan ko‘z yoshlarini ishlab chiqaradilar. Qayg‘u, aybdorlik yoki baxt kabi his-tuyg‘ular ko‘z yoshlarning molekular tuzilishida keskin o‘zgarishlarga olib keladi. Ko‘z yoshlari, xuddi qor parchalari kabi, molekular tuzilishi jihatidan biri ikkinchisiga o‘xshamaydi.
Inson miyasi. Bizning miyamiz asosan suvdan iborat. Miyamizda oz miqdorda go‘sht va to‘qima mavjud. Qolgan 80 foizi suvdan iboratdir. Darhaqiqat, inson tanasining ko‘p qismi suvdan iborat.
Aksa urish. Bizning aksa urishimiz shamoldan ham kuchli. Insonning aksa urishi amaliy funksiyaga ega. Bu jarayon burun bo‘shlig‘i va tomoqni har qanday to‘siqdan tozalaydi. Aksirish kuchi shunchalik kattaki, u soatiga 160 kilometr tezlikdan oshadi.
DNK (Tirik organizmlarda irsiy belgilarni saqlash va nasldan naslga o‘tkazish vazifasini bajaradi). Inson DNKsi juda aniq bo‘lib, kichik o‘zgarish ham sizni butunlay yangi qiyofaga aylantirishi mumkin.
Miya. Miyamiz og‘riqni sezmaydi. Miya tananing boshqa qismlaridagi og‘riq hissini sezishi va uni qayta ishlashi mumkin. Ammo miyaning o‘zi og‘riqni his qila olmaydi. Sizning qo‘llaringiz, oyoqlaringiz va tanangizning boshqa qismlarida mavjud bo‘lgan og‘riq sezgisi miyada yo‘q.
Inson bo‘yi. Bizning tanamizda har kuni o‘zgarish va o‘sish to‘xtamaydi. Inson tana a’zolari, bo‘yi tuni bilan o‘sadi. Odamlar kechqurunga nisbatan ertalab 1 santimetr balandroq bo‘ladilar. Kun davomida umurtqa diskida qisqarish boshlanadi va kechga borib tanamiz qisqaradi.
Atomlar. Koinotdagi yulduzlar soniga qaraganda inson tanasida ko‘proq atom mavjud. Barcha moddalar molekulalardan tashkil topgan va molekulalar atomlardan iborat. Katta yoshdagi kishilar 7 oktillion atomdan iborat. 7 oktillion – 7 sonidan keyin 27 ta nol (7 000 000 000 000 000 000 000 000 000) bo‘ladi deganidir. Bu esa koinotdagi yulduzlar sonidan ikki barobar ko‘pdir.
Suyaklar. Suyaklarimiz granit kabi qattiqdir. Biz suyaklarni zaif deb o‘ylaymiz. Biroq, suyaklar granit kabi qattiq, kuchlidir. Misol uchun gugurt qutisi kattaligidagi suyak qismi 8 tonna og‘irlikni ko‘tarib turishi mumkin.
Yurak. Bizning yuraklarimiz tanamizdagi boshqa muskulli a’zolardan kuchliroqdir. Insonning yuragi kuniga 24 soat va xaftasiga 7 kun davomida tanamizdagi tomirlar orqali qonni tinimsiz ravishda o‘tkazib turishi uchun kuchli bo‘lishi kerak. Yurak muskullari shu qadar kuchliki, u qonni 9 metr uzoqlikka otadigan darajada bosim hosil qilishi mumkin.
Ha, azizlar, inson ana shunday mavjudotdir. Uning tana a’zolari, ularning ishlash jarayonlari, imkoniyatlari hali to‘liq o‘rganilmagan. Ularning har biridagi mukammallik, aniq tartib-intizom uni Buyuk Xoliq tomonidan yaratilganini ko‘rsatadi. Biz o‘zimizning tuzilishimiz haqida ko‘proq tafakkur qilib ko‘rishimiz kerak. Ixlos bilan o‘rgangan odam unda Allohning borligiga, birligiga dalolat qiluvchi ko‘plab belgilarni, alomatlarni topadi.
Alloh taolo Qur’oni Karimda shunday marhamat qilgan:
وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِّلْمُوقِنِينَ وَفِي أَنفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ
“Va yer yuzida chuqur ishonuvchilar uchun belgilar bordir. Va o‘zlaringizda ham. Yoki ko‘rmayapsizlarmi?!” (Zariyat surasi, 20-21-oyatlar).
Internet ma’lumotlari asosida
Nozimjon Iminjonov tayyorladi
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
