Sayt test holatida ishlamoqda!
11 Avgust, 2026   |   28 Safar, 1448

Toshkent shahri
Tong
03:58
Quyosh
05:28
Peshin
12:30
Asr
17:24
Shom
19:32
Xufton
21:00
Bismillah
11 Avgust, 2026, 28 Safar, 1448

Shukr qiluvchining mukofoti

30.09.2018   4669   8 min.
Shukr qiluvchining mukofoti

Alloh taolo bunday marhamat qilgan:

"Qasamki, agar (bergan ne’matlarimga) shukr qilsaniz, albatta (ularni yanada) ziyoda qilurman. Bordi-yu noshukrchilik qilsangiz, albatta, azobim (ham) juda qattikdir" (Ibrohim, 7).

Ne’matning salmog‘iga yarasha shukr lozimdir. Ba’zi ne’matlarning shukri tilda "alhamdu lillah" deyish bilan ado bo‘lsa, boshqa xil ne’matlar ham borki, ular­ning shukrini ado etishda til bilan aytilgan hamdning o‘zi kifoya qilmaydi. Masalan, namoz, ro‘za kabi ibodatlarni ado qilish jism ne’matining shukri bo‘lsa, farzand ne’matining shukri ularni imon-e’tiqodli, pok vijdonli, vataniga sadoqatli qilib voyaga yetkazishdir.

O‘tgan  payg‘ambarlardan biri Allohning amri bilan  bir xonadonga tashrif buyurib, ularga o‘zini tanishtirdi. So‘ng ularga dedi: “Alloh taolo sizlarga bir xabarni yetkazishimni buyurdi. U sizlarning umringizni ikki qismga bo‘lib, birini rohat-farog‘at, sihat-salomatlik, iktisodiy kengchilikda, ikkinchisini esa qiyinchilik, mashaqqat, betoblikda o‘tkazishingizni taqdir kilibdi. Alloh taolo sizlarga tanlash ixtiyorini berdi. Qay birini avval bersin, kengchiliknimi yoki mashaqqatli hayotnimi?” Er­­­-xotin kup o‘yladilar. Oila rahbari ayoliga ushbu fikrni aytdi: «Biz yosh va quvvatlimiz, hozir har qanday qiyinchilikni yengishimiz oson kechadi. Shuning uchun qiyinchilikni ixtiyor qilsak-da, keksayganimizda mashaqqatsiz rohatda hayot kechirsak!?» dedi. Ayoli buning aksini – avval yengil va farovon hayotni tanlashni taklif kildi. Ko‘p mulohazalardan keyin er-xotin bir qarorga kelib payg‘ambarga dedilar: «Alloh taolo bizga avval farovon hayotni in’om kilsin». Oradan hech qancha vaqt o‘tmasdanok Alloh taolo xonadonlariga baraka berdi, iktisodiyotlari yuksalib rohatda yashay boshladilar. Er-xotin bu berilgan rohat-farog‘atning shukronasi o‘larok, kunduzlari ro‘zador, tunlari qoim, quni-qushnilar bilan go‘zal munosabatda, g‘ariblar holidan xabar olib, muhtojlarga yordam kursatib umr guzaronlik kildilar. Berilgan ne’matni isrof kilmay Alloh buyurgan o‘ringa sarf etdilar. Vaqt oliy hakam deganlaridek, payg‘ambar aytgan hayotning ikkinchi kismi, ya’ni qiyinchilik, mashaqqatli davr yetib kelgan edi. Oiladagilar «Endi bizning mashaqqatli  hayotimiz boshlanadi» deya kuta boshladilar. Lekin, aytilgan muddat kelgan bo‘lsada,  hanuzgacha farovon hayotlari tugamas edi. Belgilangan muddatdan ikki yil o‘tib yana o‘sha payg‘ambar tashrif buyurdi. Oila rahbari payg‘ambarga murojaat qilib: «Alloh taolo umrimizni ikki qism kilib quyganligi haqida xabar bergandingiz. Umrimizning bir kismi o‘tib, ikkinchi mashaqqatli hyotimiz boshlanishi kerak edi, lekin hanuz farovon hayot kechirmokdamiz. Ne sabab rohatdagi hayotimiz davom etmokda?» dedi. Payg‘ambar (a.s) «Haqiqatda Alloh taolo   umringizni ikki kisim – farovon va mashaqqatga taqsimlagan  edi. Sizlar Allohning bergan ne’matlarini isrof qilmasdan tug‘ri yulda sarf kilib, shukronalikda hayot kechirganingiz uchun mashaqqatli hayotingizni ham yana farovon hayotga aylantirib berdi» dedi.

Allox taolo oyatning davomida: «Bordi-yu noshukrchilik qilsangiz, albatta, azobim (ham) juda qattikdir" deya ogohlantirdi. Alloh tarafidan berilgan har bir nematning shukri uni tug‘ri yo‘lga sarf qilish orqali amalga oshadi. Chunki ba’zi nodon kishilar Allohning bergan ne’matlarini johillik qilib inkor qiladilar. Shuning uchun o‘zlariga bino quyib  «Men bu qulimdagi mol dunyoni, mansabni, obro‘ni o‘zimning aql zakovatimning zo‘rligidan, serharakatligim, uddabronligim evaziga qo‘lga kiritganman», deb o‘ylaydilar. Yo‘llarida uchragan, Alloh taolo qaytargan gunoh ma’siyatlarga bor budlarini sarf etadilar. Qarabsizki, dunyoni o‘zidayoq  berilgan ne’matga shukr qilib, tug‘ri foydalana olmagani uchun undan mahrum buladi. Oxiratda esa  uning javobi yanada og‘ir kechadi. Ushbu oyat tafsirida ibn Abbos (roziyallohu anhu) aytadilar: «Ne’matga kufronalik qilgan bandasi uchun Allohning  beradigan azobi ikki xildir. Biri noshukurligi sababidan dunyodayoq bergan ne’matini undan olib qo‘yadi. Ikkinchisi esa qiyomat kunida ne’matga kufronalik qilgani uchun uning uqubatini bardavom qilib qo‘yadi» deganlar.    

Ne’matni Allohdan deb bilish kishini Allohga yana ham yaqinlashishga undaydi. Aksincha, shukri ado etilmagan ne’mat esa insonga ofat keltiradi.

"Ruhul-bayon" tafsirida shunday rivoyat keltiriladi: "Bir kuni Iso alayhissalom bir fosiq bilan safarga chiqdilar. Iso alayhissalom safarda yeyishga o‘zlari bilan uch burda qotgan non olib, ularni hamrohlariga berib qo‘yadilar. Yo‘lda u kishi Iso alayhissalomga bildirmay nonning bittasini yeb qo‘yadi. Bir daraxtning yoniga yetganlarida Iso alayhissalom nonushta qilib olishni taklif qilib, kishiga nonlarni xaltadan olishni buyuradilar. U ikki bo‘lak nonni chiqaradi. Buni ko‘rgan Iso alayxissalom undan qolgan bir bo‘lakni ham chiqarishni aytadilar. Fosiq kishi esa unda faqat mana shu ikkita bo‘lakdan boshqa yo‘q ekanini, Iso alayhissalom unga faqat ikkita non berganlarini aytib, har qancha talab qilsalar-da, yeb qo‘ygan nonidan tonadi.

Nonushtadan so‘ng yana yo‘lda davom etadilar. Safar davomida haligi kishi Alloh taoloning Iso alayhissalomga bergan bir nechta mo‘jizalarining guvohi bo‘ladi. Iso alayxissalom unga ko‘rgan mo‘jizalari haqqi-hurmati uchinchi nonni qayerga qo‘yganini aytishni so‘raydilar. U Allohning yagonaligiga, Uning qudratiga dalolat qiluvchi qanchadan-qancha mo‘jizalarni ko‘rgan bo‘lsada, baribir yolg‘on gapiradi, ya’ni unda faqat ikkita non bo‘lganiga qasam ichadi.

Ikki hamroh yo‘lda keta turib, tasodifan qum uyumi ostida yaltirab turgan narsaga ko‘zlari tushadi. Yaqiniga borib qarasalar, uch bo‘lak tillo quymasi ekan. Shunda Iso alayxissalom tillolarni taqsimlashni tak­lif qiladilar va bir bo‘lagi menga, ikkinchi bo‘lagi senga, uchinchi bo‘lagi esa uchinchi bo‘lak nonni olgan kishiga, deydilar. Mana shu vaqt fosiq tilloning uchin­chi bo‘lagiga ham ega bo‘lish maqsadida nonning uchinchi bo‘lagini o‘zi yeganini tan oladi. Shunda Iso alayhissalom unga: “Allohning qanchadan qancha mo‘jizalarini ko‘ra turib tan olmagan narsangni, arzimas dunyo matosiga erishish uchun bo‘yningga olmoqdasan. Demak, sen Parvardigorning ne’mati qadrini bilmaydigan noshukr bandasan, endi sen bilan mening yo‘limiz boshqa-boshqa”, deb fosiqni tark etib ketdilar.

Iso alayhissalomdan ajragan kishi yolg‘iz ketayotganida nogahon oldidan uch nafar qaroqchi chiqib qoladi. Ular uni o‘ldirib, tillolarini bo‘lishib oladilar. Shundan so‘ng qaroqchilardan biri yegulik olib kelish uchun yaqin qishlokdarning biriga ketadi. Qolgan ikkitasi sheriklari yegulik olib kelgach, uni o‘ldirib, tillosini bo‘lib olish rejasini tuzib qo‘yadilar. Taom sotib olishga ketgan qaroqchi ham sheriklarining taomiga zahar solib, ular o‘lgach tillolarini o‘zlashtirib olishni rejalab qo‘ygan bo‘ladi. Shunday qilib, taom olib kelgan qaroqchini sheriklari o‘ldiradi va o‘zlari ham taomdan tatib, zaharlanib o‘ladilar.

Iso alayxissalom tasodifan haligi hamrohi va uchta qaroqchining murdasi ustidan chiqib qoladilar va Allohning bergan halol rizqiga qanoat qilmagan, berilgan ne’matlarning qadriga yetmagan, uning shukrini ado etmagan kishining holi shudur, deb yo‘llarida davom etadilar".

 Manbalar asosida Davlatyorov Muhammadsafoxon tayyorladi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari

06.08.2026   12573   7 min.
Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari

Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!

Bugungi tahlikali dunyoda xalqimiz, ayniqsa, yoshlarga islom mohiyatini to‘g‘ri tushuntirib berish, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish har qachongidan dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, yurtimizda diniy ta’lim sifatini yanada oshirish bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.

Shavkat MIRZIYOЕV,

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
 

Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ilk magistrlari tahsilni tamomladi


Donishmandlarning “Agar sizning rejangiz bir yillik bo‘lsa — sholi eking. O‘n yillik bo‘lsa — daraxt o‘tqazing. Agar bir asrlik bo‘lsa — farzandlaringizga ta’lim-tarbiya bering” degan hikmatli gapi bor.


Jamiyat ravnaqiga, Vatan taraqqiyotiga, xalq farovonligiga ta’lim-tarbiyachalik xizmat qiladigan boshqa biror fenomen bo‘lmasa kerak. Har bir davrning o‘ziga yarasha sarmoyadorlari, tujjorlari bo‘lgan. Lekin ularning nomlari tarix sahifalarida juda kam uchraydi, ayrimlari izsiz yo‘q bo‘lib ketgan. Lekin umrini sivilizatsiya­lar taraqqiyotiga bag‘ishlagan mutafakkirlar, qomusiy allomalar, ma’rifat chirog‘i ostida elini buyuk orzular, nurafshon kunlar sari yetaklagan millat oydinlari, ulamolarning nomlari asrlar osha barhayotdir.


Prezidentimiz lavozimiga saylanishi bilanoq barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ham ulkan islohotlarni boshlab berdi. Bu borada davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi “Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni muhim huquqiy asos bo‘ldi. Ushbu hujjatda qator ustuvor yo‘nalishlar, xususan, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti va boshqa diniy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyatini yaxshilash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, diniy ta’lim muassasalari huzurida fuqarolarga Qur’oni karimni o‘rgatish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish belgilangan.

 

Son emas, sifat muhim

 

Ilm dargohining ulug‘vorligi uning binolari yoki talabalari soni bilan emas, balki u yerdan yetishib chiqadigan ilmli, odobli, Vatani va millatiga sidqidildan xizmat qiladigan yetuk va salohiyatli kadrlar bilan o‘lchanadi. Yuzlab uchqunlar birgina quyoshning ziyosini to‘sa olmagani singari chinakam qadr-qiymat sonda emas, sifatdadir. Yangi O‘zbekistonda oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari faoliyatida ham asosiy mezon ta’lim sifati, ilmiy salohiyat, ma’naviy tarbiya va jamiyatga munosib xizmat qiladigan mutaxassislarni voyaga yetkazishda.


Mustaqillikning dastlabki chorak asrida O‘zbekis­ton musulmonlari idorasi tizimida 9 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi va Toshkent islom instituti faoliyat yuritgan bo‘lsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017 yilda Buxoro shahrida Mir Arab oliy mad­rasasi, 2018 yilda Samarqand viloyatida Hadis ilmi maktabi, 2020 yilda Termiz shahrida Imom Termiziy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, 2024 yilda Imom Termiziy nomidagi islom instituti tashkil etildi.


Bugungi kunda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 4 ta oliy, 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi (shundan ikkitasi ayol-qizlarga ixtisoslashgan) faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularda tahsil olayotgan ikki yarim mingdan ziyod talabaga 500 ga yaqin professor-o‘qituvchi saboq berib kelmoqda.


Diniy soha xodimlarining asosiy qismini tashkil etadigan imom-xatiblarning bilim va malakalarini yanada oshirish, o‘rta maxsus diniy ma’lumotga ega imom-xatiblarni oliy diniy ma’lumotli kadrlar bilan almashtirish maqsadida 2019 yilda Toshkent islom ins­titutida modul ta’lim tizimi joriy qilindi. Mazkur ta’lim tizimida 5 yillik mehnat stajiga ega bo‘lgan imom-xatiblar tanlov asosida o‘qishga qabul qilinib, ishdan ajralmagan holda 3 yil davomida tahsil oladi. Bugungi kunga qadar bu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha 600 dan ziyod imom-xatib oliy ma’lumotga ega bo‘ldi.


Prezidentimizning 2023 yil iyun oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida bergan topshirig‘i ijrosi yuzasidan 2024-2025 o‘quv yilida ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash, tor yo‘nalishlar bo‘yicha yetuk kadrlarni tayyorlash maqsadida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida magistratura mutaxassisligi tashkil etilgan edi.


Joriy yilda ilk 10 bitiruvchi “Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti” va “Hadis ilmlari” yo‘nalishi bo‘yicha magistratura mutaxassisligini muvaffaqiyatli tamomladi. Yaqinda O‘zbekiston musulmonlari idorasining katta majlislar zalida magistrlarga tantanali ravishda diplom topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi.


Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, vazirlik va idoralar vakillari, taniqli ulamolar, imom-xatiblar, soha faxriylari, pedagog-o‘qituvchi va talabalar hamda OAV vakillari ishtirok etdi.


Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov ilk bitiruvchilarni samimiy qutlab, tegishli pul mukofoti sertifikatlarini har bir magistrga tantanali ravishda topshirdi. Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bitiruvchilarni o‘qishini muvaffaqiyatli tamomlagani bilan muborakbod etib, katta tarixiy voqea bo‘lganini alohida ta’kidladi. Muftiy hazratlari ilk magistrlarning oylik ish haqiga O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildi. Bitiruvchi magistrlar O‘zbekiston musulmonlari idorasining markaziy apparati, Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalariga ishga taqsimot qilindi.

 

Tarix takrorlanib turadi

 

O‘zbekiston qadimdan buyuk allomalar, ulug‘ mutafakkirlar yurti sifatida e’zozlanadi, qadrlanadi. Tarixda yurtimiz allomalari butun dunyoga ustozlik qilgan, jahon ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.


2024 yil 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom — tinchlik va ezgulik dini” mavzusida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ishtirok etgan Shayx Muhammad Avvoma hafizahulloh Yurtingizning har qadamida ulug‘ allomalarning xoki bor. Bu zamin ilm va ulamolar yurtidir. Endi sizlarning vazifangiz ana shu buyuk meros­ni qayta tiriltirish va dunyoga tanitishdir”, degan edi. Haqiqatan, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida butun dunyo O‘zbekistonga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiylarga qanday talpingan bo‘lsa, bugun ham Uchinchi Renessans poydevori qo‘yilayotgan yurtimizga dunyo afkor ommasining qiziqishi tobora ortib boryapti.


Xalqimizda “Tarix takrorlanib turadi”, “Oqqan daryo oqaveradi” kabi ajoyib maqollar, naqllar bor. Chindan ham IX-XII hamda XIV-XV asrlarda yuksak aqlu zakovati, teran tafakkuri, boy ma’naviy-ma’rifiy salohiyati bilan butun dunyoni zabt etgan buyuk ajdodlarimiz singari bugun yangi O‘zbekistonda tahsil olayotgan yoshlar ham bobolarimizning munosib izdoshi sifatida tarixni takrorlashga astoydil kirishgan. Ular orasida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti magistratura yo‘nalishini tamomlagan o‘n nafar iqtidorli bitiruvchi ham bor. Ularni O‘zbekistonning yetuk mutaxassislari, Prezident kadrlari deya baralla ayta olamiz. Kelgusidagi faoliyatlariga Alloh taolodan ulkan muvaffaqiyatlar tilaymiz.

 

Salohiddin ShЕRXONOV,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i

"Yangi O‘zbekiston" gazetasining 2026 yil 6 avgust sonidan

Maqolalar