Sayt test holatida ishlamoqda!
21 Oktabr, 2026   |   10 Jumadul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:23
Quyosh
06:41
Peshin
12:13
Asr
15:51
Shom
17:37
Xufton
18:50
Bismillah
21 Oktabr, 2026, 10 Jumadul avval, 1448

Idda muddatlari

03.09.2018   33738   3 min.
Idda muddatlari

 «Idda» so‘zi lug‘atda «sanash», «hisoblash» ma’nolarini bildiradi. Shariatda esa, ayol kishi erining vafotidan keyin yoki eri bilan ajrashgandan keyin boshqa yerga tegmay o‘zini  saqlashi lozim bo‘lgan muddatga aytiladi.

Idda muddatlari:

  1. Eri taloq qilgan ayol taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi.

Alloh taolo:

«Taloq qilingan ayollar, o‘zlaricha uch quru’ kutadilar. Ularga Alloh ularning rahmlarida xalq qilgan (yaratgan) narsani yashirishlari halol emas. Agar, Allohga va oxirat kuniga iymonlari bo‘l-sa», degan (Baqara, 228).

Alloh taolo ayollarning bachadonlarida yaratgan narsadan murod esa, hayz yoki homiladir. Mo‘mina-muslima ayol bu narsalarni berkitmasligi kerak. Misol uchun, yeri taloq qilgan bo‘lsa, taloqdan keyin homila aniq bo‘lsa homilasini yashirib, uch marta hayz (oy ko‘rmoq, uzrli bo‘lmoq) ko‘rdim, deb boshqa erga tegishga shoshmasligi lozim.

Hanafiy mazhabimiz ulamolari eri taloq qilgan xotin taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi, deydilar.

  1. Yoshi keksaligi yoki juda yoshligi yoki bo‘yi yetgan bo‘lsa ham umuman hayz ko‘rmaydigan ayol uch oy idda o‘tiradi.

Alloh taolo:

« Xotinlaringiz orasidagi (keksayib) hayz ko‘rishdan umid uzganlari, agar sizlar (iddalari xususida) shubhalansangiz, bas, (bilingizki) ularning iddalari uch oydir, yana (biror marta) hayz ko‘rmaganlarning (iddalari) ham», degan.  (Taloq, 6)

  1. Eri vafot etgan homilador bo‘lmagan ayol taloq qilinsa to‘rt oy o‘n kun idda o‘tiradi.

Alloh taolo:

«Sizlardan vafot etib juftlarini qoldirganlarning ayollari o‘zlaricha to‘rt oy o‘n kun kutarlar», (Baqara, 234) degan.

Yani, Bu eri o‘lgan ayollarning idda muddatidir. Eri o‘lgan har bir ayol umr yo‘ldoshilik hurmatidan to‘rt oy o‘n kun idda o‘tirishi vojib. Eri o‘lgan homilador ayolning iddasi homilasini tug‘ishidir.

  1. Eri vafot yetgan homilali ayol homilasini tug‘ishi bilan iddasi chiqadi.

Alloh taolo:

«Homiladorlarning (idda) muddatlari homilalarini qo‘yishlari (ko‘z yorishlari)dir», degan.  (Taloq, 6)

Bundan tashqari, idda o‘tirish shart bo‘lmagan o‘rin ham mavjud. Fuqaholar bunga quyidagi oyatni dalil qiladilar:

Alloh taolo:

«Qachonki mo‘minalarni nikohlab olsangiz, so‘ng ularga (qo‘l) tegizmay turib taloq qilsangiz, siz uchun ular idda saqlash majburiyatida emaslar», degan. (Azhob, 49)

Er-xotin nikohlangandan so‘ng birga yashamay, er ayolini taloq qilgan bo‘lsa ayol idda o‘tirishi vojib emas. Chunki homila bo‘lishining ehtimoli yo‘q. Oilaviy turmush hurmati ham yo‘q.

Iddani shariatga kiritilishining bir necha hikmatlari bor:

Birinchisi, eridan ajragan ayol homiladormi, yo‘qmi aniqlanadi. Shu bilan nasl-nasab aralash-quralash bo‘lib ketishining oldi olinadi.

Ikkinchisi, o‘lgan erning hurmati bajo keltiriladi.

Uchinchisi, er bilan birga o‘tkazilgan oilaviy hayotning hurmati yuzasidan ham darrov boshqa erga tegib ketmay, idda o‘tiriladi.

 Bundan tashqari, ilm fan taraqqiy etgan hozirgi kunda boshqa hikmatlari ham aniqlanmoqda. Angliyalik olimlar bir erkak bilan yashab turib, keyin bevosita, orada tanaffus qilmay ikkinchi er bilan jinsiy hayotni davom ettirgan ayollarning bachadonlarida og‘ir kasallik paydo bo‘lishini isbot qildilar.

Alloh taolo bizlarga O‘z amri ilohilariga amal qilib hayot kechirishni nasib etsin. Zero U zot har bir narsaga qodirdir.

 

Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li

O‘MI matbuot xizmati

 

Fiqh
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Indoneziya Haj va Umra ishlari vazirligi “Umrah Plus Uzbekistan” dasturini qo‘llab-quvvatladi

08.10.2026   134315   3 min.
Indoneziya Haj va Umra ishlari vazirligi “Umrah Plus Uzbekistan” dasturini qo‘llab-quvvatladi

O‘zbekistonning Indoneziyadagi elchixonasi tomonidan “O‘zbekiston–Indoneziya” turizm forumi doirasida to‘g‘ridan to‘g‘ri G2B va B2B formatida biznes-muzokaralar hamda milliy madaniy-gastronomik taqdimot tadbirlari tashkil etildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.

Indoneziya Janubi-Sharqiy Osiyodagi yirik iqtisodiyot va 285 milliondan ziyod aholisi bilan dunyodagi eng ko‘p musulmon aholi istiqomat qiluvchi davlat hisoblanadi.

Bu yerda aholining 87 foizidan ortig‘i islom diniga e’tiqod qiladi. Mamlakat xalqaro ziyorat turizmi bozorida mutlaq yetakchilardan biri bo‘lib, har yili 1,8 million nafardan ortiq indoneziyalik Saudiya Arabistoniga Umra safarini amalga oshiradi.

Shu bilan birga, Indoneziya fuqarolari uchun O‘zbekistonga 30 kunlik vizasiz rejim amal qilmoqda. 2026 yilning dastlabki besh oyida mamlakatimizga tashrif buyurgan indoneziyalik sayyohlar soni o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 63,4 foizga oshdi.

Forumda Indoneziyaning tegishli vazirlik va idoralari rahbariyati, milliy turizm uyushmalari rahbarlari, turoperatorlar va aviakompaniyalar, ishbilarmon doiralar hamda mahalliy va xorijiy ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etdi. Xususan, Indoneziya Turizm vaziri o‘rinbosari Ni Made Ayu Martini hamda Haj va Umra ishlari bo‘yicha vazirning maxsus vakili Muhammad Hasan Afandi qatnashdi.

Ni Made Ayu Martini O‘zbekistonning turizmni iqtisodiyotning strategik drayveriga aylantirish borasidagi islohotlari, joriy etilgan vizasiz rejim, mamlakatlar o‘rtasida to‘g‘ridan to‘g‘ri aviaqatnovlar va sayyohlar almashinuvini kengaytirishga tayyorligini bildirdi.

Muhammad Hasan Afandi O‘zbekistonning islom sivilizatsiyasi beshigi sifatidagi noyob maqomini qayd etib, Imom al-Buxoriy, Imom at-Termiziy, Imom al-Moturidiy va yetti avliyo nomi bilan bog‘liq ziyoratgohlarning Indoneziya musulmonlari uchun ahamiyatini ta’kidladi. U Indoneziya Haj va Umra ishlari vazirligi tomonidan “Umrah Plus Uzbekistan” dasturi qo‘llab-quvvatlanishini ma’lum qildi.

Tadbirda Indoneziyaning yetakchi sayyohlik uyushmalari — “ASITA”, “AMPHURI”, “ASTINDO”, “ASTAGATRA RI”, “ASPHURINDO”, “KBB Haji” rahbarlari, O‘zbekistondan esa Turizm qo‘mitasi delegatsiyasi, oltita yirik turoperator rahbarlari, “Qanot Sharq” aviakompaniyasi va “Shodlik” davlat ashula va raqs ansambli vakillari ishtirok etdi.

Forumda O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosi va turizm infratuzilmasi, Samarqand, Buxoro, Xiva, Termiz va Toshkentdagi ziyoratgohlar, Imom Buxoriy yodgorlik majmuasi, Islom sivilizatsiyasi markazi, Hazrati Imom majmuasidagi Usmon mus'hafi, Bahouddin Naqshband majmuasi, halol ovqatlanish standartlari, namozxonalar mavjudligi va “Afrosiyob” tezyurar poyezdining imkoniyatlari taqdim etildi.

Oltita o‘zbekistonlik turoperator indoneziyalik hamkorlarga ekspress-tranzit turlaridan tortib, Xorazm va Xiva bo‘ylab klassik ziyorat yo‘nalishlari va dasturlarigacha bo‘lgan tayyor turpaketlarni taqdim etdi. “Qanot Sharq” aviakompaniyasi Jakarta, Toshkent va Samarqand o‘rtasida to‘g‘ridan to‘g‘ri charter va muntazam reyslarni tashkil etish imkoniyatlari xususida to‘xtalib o‘tdi.

Uchrashuvlarda o‘zaro strategik hamkorlik, o‘zbekistonlik turoperator va “AMPHURI” uyushmasi o‘rtasida ziyorat turizmi sohasida sheriklik hamda “Umrah Plus Uzbekistan” dasturini ilgari surish bo‘yicha memorandum, “ASTAGATRA RI” va “ASITA” uyushmalari bilan kelishuvlar imzolandi.

Mazkur hujjatlar O‘zbekistonning mehmonxona fondini ulgurji narxlarda kafolatli band qilish, “Afrosiyob” poyezdiga chiptalar kvotasi va indoneziyalik ziyoratchilarning huquqlarini himoya qilishni nazarda tutadi.

G2B va B2B formatidagi muzokaralar yakunlariga ko‘ra, 2026 yil kuz-qish va 2027 yil bahor mavsumlarida 12,5 mingdan ortiq indoneziyalik sayyoh va ziyoratchilarni O‘zbekistonga yuborish, yirik turoperatorlar bilan charter reyslari uchun blok joylarini sotib olish bo‘yicha dastlabki kelishuvlarga erishildi.

Tadbirda madaniy-gastronomik dastur — “Shodlik” davlat ashula va raqs ansamblining chiqishi, “Ipak yo‘li navolari” musiqiy uvertyurasi, “Lazgi” raqsi, Toshkentdan taklif etilgan oshpaz tomonidan tayyorlangan o‘zbek milliy palovi indoneziyaliklarda katta taassurot qoldirdi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari