Sayt test holatida ishlamoqda!
17 Sentabr, 2026   |   6 Rabi`us soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:45
Quyosh
06:05
Peshin
12:18
Asr
16:40
Shom
18:33
Xufton
19:49
Bismillah
17 Sentabr, 2026, 6 Rabi`us soni, 1448

Asl ne’mat nedir?

30.08.2018   4833   4 min.
Asl ne’mat nedir?

Ba’zilar ne’mat so‘zining ma’nosini tor doirada tushunishadi. Ular uchun orzu umidlar ro‘yobi har kim ham yetisha olmaydigan narsalarni qo‘lga kiritish: katta mol-dunyo, mansab-martaba va shunga o‘xshash narsalarni ne’mat deb biladilar. Suv, havo, tan sihatlik, el-yurt tinchligi kabi inson hayotining asosi bo‘lgan narsalarga beparvo qarab, go‘yo ular o‘z-o‘zidan paydo bo‘lib qolgan tabiiy holat deb o‘ylaydilar.

Holbuki, kishining dunyo va oxirati uchun manfaat yetkazadigan narsalar borki, ularning barchasi ne’mat hisoblanib, dinimiz bizlarni uning qadriga yetib yashashga buyuradi. Zero, ne’matning qadrini bilish, uni e’zozlash ne’mat beruvchi «Mun’im» (Alloh)ning shukrini ado etish demakdir. Payg‘ambar alayhissalom hadislarining birida: «Qaysi biringiz tongda uyqudan uyg‘onganda oilasi tinch, tani cog‘ va uyida bir kunlik yeguligi bo‘lsa, bilsinki, unda dunyodagi barcha ne’matlar mujassam ekan», deb ne’matni keng ma’noda tushunish lozimligini o‘rgatganlar. Ne’mat moddiy va ma’naviy bo‘lib, yuqorida sanab o‘tganlarimiz moddiy ne’matlar jumlasiga kiradi. Ma’naviy ne’matlar esa imon, islom, hurriyat, tinchlik kabi ko‘zga ko‘rinmaydigan, biroq moddiy ne’matlarga qaraganda qadrliroq narsalardan iboratdir.

Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga bog‘liqdir. Ne’matning salmog‘iga yarasha shukr lozimdir. Tinchlikning qadrini turli o‘lkalarda bo‘lib turgan qo‘poruvchilik harakatlarini, odamlarning notinch holatlarini ko‘z o‘ngiga keltirgan odamgina chuqur his kila oladi. U yerdagi odamlarning ko‘ngliga ibodat qilish u yoqda tursin hatto yeb-ichish ham sig‘maydi. Bas, shunday ekan, ushbu buyuk ma’naviy ne’matning shukrini doim ado etib turmog‘imiz lozim. Inson berilgan bu ne’matlarga qay darajada shukr qilgan yoki qilmagani haqida qiyomat kunida albatta so‘raladi. Rasululloh (s.a.v.) bir hadisda: «Alloh taolo qiyomat kunida bandasidan: «Taningni sog‘ qilib qo‘ymaganmidim? Seni totli suv bilan qondirmaganmidim?..» deb so‘raydi», deganlar (Imom Termiziy rivoyati). Boshqa bir hadisda: «Odam bolasi qiyomat kunida to besh narsadan so‘ralmagunicha joyidan jilmaydi: umrida nima ishlar qilgani, yoshlik davrini qanday o‘tkazgani, molini qaysi yo‘l bilan topib, qayerga sarf qilgani va nihoyat bilganlariga qay darajada amal qilgani», deb marhamat qilganlar. Ne’matni Allohdan deb bilish kishini Allohga yana ham yaqinlashishga, Unga taqarrub hosil qilishga undaydi. Aksincha, tinchlik shukri ado etilmagan ne’mat esa insonga ofat keltiradi.

Tinchlik qaror topgan joyda xotirjamlik hukm suradi, insonlar emin-erkinlikda yashab, kelajak avlodlarni kamolotga erishish yo‘lida tarbiya qiladilar. Buning natijasi o‘laroq jamiyatda har tomonlama yuksalish va rivojlanish ro‘y beradi. Bundan kelib chiqadiki, dunyoda hayotning bir maromda davom etishi, xalqning Haq taolo buyurgan ishlarini mukammal va xotirjam ado etishlari uchun tinchlik va osoyishtalik lozim. Buning uchun esa inson o‘z zimmasiga yuklatilgan, tinchlikni saqlash va qadrlash vazifasini to‘laqonli bajarmog‘i lozim.

Jannatmonand yurtimiz, mustaqil O‘zbekistonimizda har bir jabhada yuksalish va rivojlanishlar ro‘y berib, shahar va qishloqlar kundan-kunga obod bo‘lib bormoqda. Albatta, bularning barchasining negizida yurtimizdagi tinchlik va xotirjamlik yotadi. Tinchlik va osoyishtalikni doimiy saqlamoq uchun esa shu yurtning har bir farzandi Vatan tinchligi va taraqqiyotini ma’lum bir soha vakillarining vazifasi deb qaramasdan, balki mening burchim, mening or-nomusim deb bilib, birlik va hamjihatlikda harakat qilishlari va fidoyilik ko‘rsatishlari lozim.

Yurtimizdagi rivojlanish va yuksalishlarni ko‘ra olmaydigan, undagi imkoniyatlar, yer osti va yer usti boyliklariga ega bo‘lishga harakat qilayotgan, bu yo‘lda har xil fitnalar bilan notinchlik keltirib chiqarishga urinayotgan qabih niyatli guruhlarning mavjudligi, undan ham yomoni bunday dushmanlarga yordam berishga intilayotgan xoinlarning topilishi bizni har doim ogoh bo‘lishga chorlaydi.

Xalqimiz bejizga duoga qo‘l ochganda Yaratgandan yurtga tinchlik, xalqqa farovonlik tilamaydi. Chunki bu ne’matlar – eng oliy ne’matlardir.

 

U.Isaqboyev,
Gurlan tumani “Nur Said eshon bobo” masjidi imom-xatibi

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Islomiy banklar likvidligi ham Markaziy bank tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi

11.09.2026   41973   5 min.
Islomiy banklar likvidligi ham Markaziy bank tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi

O‘zbekiston bank tizimida islomiy moliya institutlarini rivojlantirishga qaratilgan yana bir muhim qadam tashlandi. Endi Markaziy bank tijorat banklari bilan bir qatorda islomiy bank faoliyatini amalga oshiruvchi banklar hamda mikromoliya banklarining likvidligini favqulodda holatlarda islomiy moliya vositalari orqali qo‘llab-quvvatlashi mumkin.

Bu tartib Markaziy bank tomonidan tijorat banklarining likvidliligini favqulodda qo‘llab-quvvatlash uchun moliyalashtirish ajratish mexanizmiga kiritilgan o‘zgartish va qo‘shimchalarda nazarda tutilgan, xabar bermoqda O‘zA.

Tegishli qaror Adliya vazirligida 2026 yil 3 sentyabrda 3581-2-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan. Hujjat rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran uch oy o‘tgach, ya’ni 2026 yil 5 dekabrdan kuchga kirishi belgilangan. Bank tizimi uchun likvidlik — moliyaviy barqarorlikning eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri. Bankda vaqtincha pul mablag‘lari yetishmovchiligi yuzaga kelgan taqdirda, uning mijozlar oldidagi majburiyatlarini o‘z vaqtida bajarishi qiyinlashishi mumkin.

Shu bois Markaziy bank tijorat banklarining likvidligini favqulodda qo‘llab-quvvatlash mexanizmidan foydalanib keladi. Yangi o‘zgarish esa mazkur tizimni islomiy moliya tamoyillari asosida faoliyat yurituvchi bank va moliya institutlariga ham moslashtirmoqda.

Ya’ni, islomiy bank faoliyati bilan shug‘ullanuvchi muassasalar likvidlik muammosiga duch kelgan holatlarda an’anaviy foizli kredit mexanizmlaridan emas, balki islomiy moliya standartlariga mos keluvchi vositalar orqali qo‘llab-quvvatlanishi mumkin. Bu, o‘z navbatida, mamlakatda islomiy moliya tizimi uchun alohida moliyaviy infratuzilma shakllanib borayotganini anglatadi. Yangi tartibning muhim jihatlaridan biri — moliyalashtirish shartlarining islomiy moliya tamoyillariga mos ravishda belgilanishidir. Jumladan, bunday moliyalashtirishda an’anaviy kreditlarga xos foiz stavkasi o‘rniga ustama yoki foydadan olinadigan ulush kabi mexanizmlar qo‘llanilishi mumkin.

Moliyalashtirishning aniq shartlari, jumladan, ustama miqdori, foydadan olinadigan ulush, moliyalashtirishning maksimal hajmi, boshqa asosiy talablar Markaziy bank Boshqaruvi qarori bilan belgilanadi. Bu yondashuv islomiy banklar uchun favqulodda likvidlik qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini ularning faoliyat modeliga moslashtirish imkonini beradi.

Islomiy moliya vositalari orqali mablag‘ ajratishda garov ta’minotiga ham alohida e’tibor qaratiladi. Ya’ni, Markaziy bank tomonidan moliyalashtirish ajratilganda garov predmeti sifatida qabul qilinadigan aktivlar islomiy moliya standartlari talablariga hamda Markaziy bankning belgilangan talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. Bu talab islomiy moliya operatsiyalarining butun jarayoni — mablag‘ ajratishdan tortib, uning to‘liq so‘ndirilishiga qadar belgilangan standartlarga muvofiq amalga oshirilishini ta’minlashga xizmat qiladi.

Hujjatda favqulodda likvidlik qo‘llab-quvvatlashini so‘rab murojaat qilgan banklarning arizalarini ko‘rib chiqish tartibi ham belgilangan. Unga ko‘ra, murojaatlar Markaziy bank tomonidan uch bank ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi va ular bo‘yicha ijobiy yoki rad etish to‘g‘risida qaror qabul qilinadi. Bunda bankning moliyaviy holati, likvidlik bilan bog‘liq vaziyat, taqdim etilayotgan ta’minot hamda ajratiladigan mablag‘larning moliya tizimi va pul-kredit siyosatiga ehtimoliy ta’siri baholanadi. Yangi tartibda islomiy moliya standartlariga rioya etilishini ta’minlash bo‘yicha banklarning ichki mas’uliyati ham aniq belgilangan.

Islomiy moliya vositalari orqali mablag‘ ajratilgan hollarda bankning ijroiya organi va Islomiy moliya kengashi moliyalashtirish to‘liq so‘ndirilguniga qadar amalga oshirilayotgan operatsiyalarning belgilangan islomiy moliya standartlariga muvofiqligini ta’minlashi va doimiy nazorat qilishi lozim. Bu talab nafaqat huquqiy, balki moliyaviy operatsiyalarning islomiy moliya tamoyillariga mosligini ta’minlash nuqtayi nazaridan ham muhim ahamiyatga ega.

O‘zbekistonda islomiy moliya tizimi bosqichma-bosqich shakllanib bormoqda. Islomiy moliya xizmatlarini joriy etish uchun faqatgina bank mahsulotlarini ishlab chiqish yetarli emas. Shu bilan birga, ularning barqaror faoliyat yuritishi uchun zarur bo‘lgan likvidlik, garov, nazorat va favqulodda moliyalashtirish mexanizmlari ham yaratilishi talab etiladi. Markaziy bank tomonidan islomiy moliya vositalari orqali favqulodda likvidlik qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarining joriy qilinishi ana shu infratuzilmani shakllantirishdagi muhim qadam hisoblanadi.

Chunki islomiy bank yoki islomiy moliya xizmatlarini ko‘rsatuvchi muassasa uchun likvidlik muammosini an’anaviy foizli kredit orqali hal qilish uning faoliyat tamoyillariga zid kelishi mumkin. Yangi mexanizm esa bunday muassasalarga o‘z faoliyat standartlarini buzmagan holda Markaziy bankning favqulodda qo‘llab-quvvatlash tizimidan foydalanish imkonini yaratadi.

Xulosa o‘rnida aytish joiz, Markaziy bankning yangi qarori O‘zbekistonda islomiy moliya tizimi uchun huquqiy va institutsional asoslarni mustahkamlashga xizmat qiladi. Eng muhimi, endilikda islomiy bank faoliyatini amalga oshiruvchi banklar va mikromoliya banklari ham likvidlik bilan bog‘liq favqulodda vaziyatlarda islomiy moliya tamoyillariga mos mexanizmlar asosida qo‘llab-quvvatlanishi mumkin. Bu esa kelgusida mamlakatda islomiy banklar, islomiy moliya mahsulotlari va ushbu sohadagi xizmatlar bozorining kengayishi uchun muhim moliyaviy kafolatlardan biri bo‘lishi mumkin.

Sodda qilib aytganda, islomiy moliya tizimining barqaror ishlashi uchun zarur bo‘lgan navbatdagi muhim bo‘g‘in shakllanmoqda. Endi islomiy banklar nafaqat o‘z mahsulotlarini, balki favqulodda likvidlikni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini ham islomiy moliya tamoyillari asosida tashkil etish imkoniyatiga ega bo‘ladi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari