بسم الله الرحمن الرحيم

Aziz jamoat! Qurbon hayiti barchamizga muborak bo‘lsin! Mustaqillik bayrami arafasida shunday ulug‘ kunlarga tinchlik-osoyishtalikda, sog‘-salomatlikda yetkazgani uchun Alloh taologa cheksiz hamdu sanolar va shukronalar bo‘lsin! Haq taolodan barcha ibodatlarimizni qabul aylab, ezgu maqsadlarimizga erishtirishini, Vatanimiz tinch, yurtimiz obod bo‘lib, turli xil xavfu-xatardan Yaratganning O‘zi asrashini iltijo qilib qolamiz.

Qurbon hayiti biz musulmonlar uchun ulug‘ bayram bo‘lib, Alloh taolo bu kunda bizlarni hayit namozini o‘qishga, qurbi yetgan kishilarni esa qurbonlik qilishga buyurgan. Qur’oni karimda bu haqda shunday bayon qilingan:

فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ  (سورة الكوثر/2)

ya’ni: “Bas, Rabbingiz uchun (besh vaqt yoki Qurbon hayiti uchun) namoz o‘qing va (tuya) so‘yib qurbonlik qiling!” (Kavsar surasi, 2-oyat).

Shuningdek, qurbonlik haqida Baro ibn Ozib raziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam shunday deganlar:  

عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "اِنَّ اَوَّلَ مَا نَبْدَاُ بِهِ فىِ يَوْمِنَا هَذا اَنْ نُصَلِّىَ ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ فَمَنْ فَعَلَ فَقَدْ اَصَابَ سُنَّتَنَا وَمَنْ ذَبَحَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَاِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ قَدَّمَهُ لِاَهْلِهِ لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فىِ شَيْءٍ"

 (رواه الإمام البخارى).

ya’ni: “Darhaqiqat, bugungi kunda avval boshlaydigan ishimiz iydul azho (qurbon hayiti) namozini o‘qish, so‘ngra (uylarimizga) qaytib qurbonlik qilishdir. Kim shunday qilsa, demak u sunnatimizga muvofiq ish qilibdi. Kimdakim hayit namozidan oldin so‘ysa, u qurbonlik emas, balki o‘z ahli uchun taqdim qilgan go‘shtdir” (Imom Buxoriy rivoyati).

Fuqaholarimiz qurbonlikni istilohiy ma’nosini ta’riflab, “Qurbonlik bu – maxsus  hayvonni maxsus vaqtda so‘yishdir”, – deganlar. Qurbonlik shariatga ikkinchi hijriy sanada kiritilgan. Hanafiy mazhabi bo‘yicha qurbonlik qilish vojibdir. Qurbonlik qilish hur, balog‘at yoshiga yetgan, oqil, muqim, ya’ni safarda bo‘lmagan va zakot nisobiga ega bo‘lgan musulmon shaxsga vojib bo‘ladi. Qurbonlik qilishning vaqti hayit kuni tong otishi bilan kiradi va uchinchi hayit kuni quyosh botishi bilan chiqadi. Qurbonlik qilishni hayit namozi o‘qib bo‘lingandan keyin boshlanadi.

Qurbonlik qilinadigan hayvonlar mol, tuya, qo‘y va echkilardan iboratdir. Bu hayvonlarning erkagi ham, urg‘ochisi ham, bichilgani ham qurbonlik qilinsa, bo‘laveradi. Boshqa hayvonlarni qurbonlik qilib bo‘lmaydi.

Mol bilan tuyani 7 kishigacha sherik bo‘lib so‘yish mumkin. Ammo bunday sherikchilikda juda ehtiyot bo‘lish kerak. Zero, sheriklarning hammasi musulmon va qurbonlikni niyat qilgan bo‘lishi shart. Ammo ulardan birortasi shunchaki go‘sht uchun qo‘shilgan bo‘lsa, qolgan barcha sheriklarning qurbonligi o‘tmaydi. So‘yilgan hayvonning go‘shti sheriklar o‘rtasida teng taqsimlanishiga ham alohida e’tibor qaratish zarur.

Bir ko‘zi ko‘rmaydigan, qulog‘i va dumining uchdan biridan ko‘p qismi kesilgan va so‘yiladigan yergacha o‘zi yurib bora olmaydigan darajada oqsoq hayvonlar qurbonlikka yaramaydi.

Qurbonlik qilingan va umuman har qanday hayvonning ham oqqan qoni, bezlari, siydik qopi, o‘t qopi, jinsiy a’zolarini yeyish harom.

Qurbonlik go‘shtining uchdan birini oila ahliga, uchdan birini qo‘shnilariga, qolganini muhtojlarga tarqatish mustahabdir. Hammasini faqirlarga bersa yoki oilada ko‘pchilik bo‘lsa, uyda qoldirsa ham bo‘ladi. Terisini sotish yoki qassobning xizmat haqiga berish joiz emas. Mabodo sotilsa, puli kambag‘allarga ehson qilinishi kerak.

Johiliyat davrida Makka mushriklari qurbonlik qilib, go‘shtini Ka’ba atrofiga osib, devorlariga qonini surtar va bu bilan Allohga yaqin bo‘lamiz, deb o‘ylar edilar. Islom dini kelib, ko‘plab insonlar hidoyat nuridan bahramand bo‘lganlaridan keyin, Alloh taolo musulmonlarni qurbonlikdan ko‘zlangan asosiy maqsad nima ekaniga e’tiborlarini qaratib, quyidagi oyati karimasini nozil qildi:

لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ   (سورة الحج/37).

ya’ni: “Allohga (qurbonlik) go‘shtlari ham, qonlari ham yetib bormas. Lekin u Zotga sizlardan taqvo yetar. Alloh sizlarni hidoyat qilgani sababli - U zotni ulug‘lashlaringiz uchun - ularni sizlarga bo‘ysundirib qo‘ydi. Ezgu ish qiluvchilarga xushxabar bering!” (Haj surasi, 37-oyat).

Qurbonlik qilishdan maqsad – bandaning Alloh taolo amriga bo‘ysinishi va taqvosini namoyon etishdir. Demak, qurbonlik qiluvchi shaxs niyati to‘g‘ri bo‘lishi, amalini xolis Alloh taolo uchun qilgan bo‘lishi lozimdir. Qolaversa, bu amalni bajarishda Alloh taoloning buyukligi va dinining ulug‘ligi zohir bo‘ladi. Undan tashqari qurbonlik qilishda biz uchun boshqa foydalar ham bor. Dunyoviy foyda, masalan, yeyish, ichish bo‘lsa, uxroviy foyda esa – cheksiz savobdir.

عَنْ الحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: "مَنْ ضَحَّى طَيِّبَةً بِهَا نَفْسُهُ مُحْتَسِباً لِأُضْحِيَّتِهِ كَانَتْ لَهُ حِجَاباً مِنَ النَّارِ" (رَوَاهُ الإِمَامُ الطَّبَرَانِيُّ)

ya’ni: Husayn ibn Ali raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kimki qurbonlikni chin ko‘ngildan va savob umidida qilsa, u (qurbonlik) uning uchun do‘zaxdan parda bo‘ladi”, – dedilar (Imom Tabaroniy rivoyati).

Boshqa bir rivoyatda esa:

عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: "مَا عَمِلَ ابْنُ آدَمَ يَوْمَ النَّحْرِ عَمَلًا أَحَبَّ إلَى اللَّهِ مِنْ هِرَاقَةِ دَمٍ وَإِنَّهُ لَتَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقُرُونِهَا وَأَظْلَافِهَا وَأَشْعَارِهَا وَأَنَّ الدَّمَ لَيَقَعُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِمَكَانٍ قَبْلَ أَنْ يَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ فَطِيبُوا بِهَا نَفْسًا" (رَوَاهُ الإِمَامُ ابْنُ مَاجَهْ وَ الإِمَامُ التِّرْمِذِيُّ).

ya’ni: Oisha raziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Odam bolasi qurbonlik kuni qiladigan amallarining ichida qon chiqarishidan ko‘ra Alloh taologa mahbubroq amal yo‘q. Qurbonlikka so‘yilgan jonivor qiyomat kuni o‘z shoxi, tuyog‘i va yunglari bilan keladi. Qurbonlik qoni yerga tushmay turib, Alloh taoloning huzurida qabul bo‘ladi. Shuning uchun mamnuniyat ila qurbonlik qilinglar”, – dedilar” (Imom Ibn Moja va Imom Termiziy rivoyati).

Yuqorida aytib o‘tganimizdek, nisobga yetarli molga ega bo‘lgan kishilar qurbonlik qilishlari vojib bo‘ladi. Shu bilan birga bir kishi qodir bo‘lsa bir necha kishi nomidan ham qurbonlik qilishi mumkin bo‘ladi. Masalan: o‘tgan ota-onalari, ajdodlari, hattoki, Janobimiz Rasululloh sollallohu alayhi vasallam nomlaridan qurbonlik qilishlari ham mustahab ekanligi mo‘tabar manbalarda bayon qilingan. Bu ularga bo‘lgan muhabbatning alomatidir. Zero, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ummatlari nomidan ham qurbonlik qilganlari rivoyat qilingan. Bu haqida Oisha va Abu Hurayra raziyallohu anhumolardan sahih rivoyat qilingan.

عَنْ أَبِي رَافِعٍ رضي الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا ضَحَّى إشْتَرَى كَبَشَيْنِ سَمِيْنَيْنِ أَقْرَنَيْنِ أَمْلَحَيْنِ، فَإِذَا صَلَّى وَخَطَبَ النَّاسَ أُتِىَ بِأَحَدِهِمَا وَهُوَ قَائِمٌ فِي مُصَلاَّهُ، فَذَبَحَهُ بِنَفْسِهِ بِالْمُدْيَةِ، ثُمَّ يَقُولُ: "اللَّهُمَّ هَذَا عَنْ أُمَّتِي جَمِيعًا، مِمَّنْ شَهِدَ لَكَ بِالتَّوْحِيدِ، وَشَهِدَ لِي بِالْبَلَاغِ..." (رَوَاهُ الإِمَامُ أَحْمَدُ).

ya’ni: Abu Rofe’ roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam qurbonlik qilganlarida ikkita semiz, shoxdor, oq-qora rangli qo‘chqorni sotib olgan edilar. namozni o‘qib, odamlarga xutba qilib, namozgohda turganlarida qo‘ylardan biri olib kelindi. Shunda u zot uni mudya degan joyda pichoq bilan so‘ydilar va “Ey Alloh, bu Sening yagonaliging va meni (Sen tarafingdan nozil bo‘lgan narsalarni) yetkazganimga guvohlik bergan barcha ummatim nomidan”, dedilar” (Imom Ahmad rivoyati).

Muhtaram musulmonlar! Bugungi kunda yurtimizda barcha sohalarda bo‘lgani kabi diniy sohada ham keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Alloh taolo biz bandalarini O‘zining behisob ne’matlaridan bahramand etgan ekan, o‘z navbatida ana shu ne’matlarining qadriga yetib, shukrini ado etib borishimizga buyuradi. Rabbimizning ne’matlarini katta-kichik demay, shukrini bajo keltirishimiz zimmamizdagi burchdir. Shu bilan birga Alloh taoloning shariatiga amal qilib, O‘zi buyurganidek imon-e’tiqodda va taqvoda hayot kechirib borsak, Alloh taolo ulkan mukofotlarni va’da qilgan. Alloh taolo Qur’oni karimda shunday marhamat qiladi:

 وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آَمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ  (سورة الأعراف/96).

ya’ni: “Agarda (mazkur) yurtlarning aholisi imon keltirgan va taqvo qilganlarida edi, ular ustiga osmonlar va Yerdan barakotlar (eshiklari)ni ochib yuborgan bo‘lur edik” (A’rof surasi, 96-oyat).

Bu oyatda katta ibrat bordir. Alloh taolo bandalaridan juda ko‘p va og‘ir narsani talab qilmadi. Imon keltirib, shirk va gunohlardan o‘zlarini tiysalar bas. Shu ishlari evaziga yeru osmondan barakot ato etaman, deb va’da qilmoqda. Bu shart va mukofot va’dasi to Qiyomatgacha dunyoga kelib ketuvchi barcha bandalarga ham tegishlidir.

Bugun – ulug‘ bayram Qurbon hayiti bayramidir. Shuning uchun bu kunni yaqinlarimizni yo‘qlab, ularning holidan xabar olish, yoshi ulug‘larni ziyorat qilish, muhtojlarga mehr-muruvvat ko‘rsatish, oilalarga xursandchilik ulashish va umuman, bayramning ko‘rkiga ko‘rk qo‘shadigan amali solihlar bilan o‘tkazish maqsadga muvofiqdir. Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam bu kunda yanada mehribonroq, shafqatliroq bo‘lar, yetim-yesirlar boshini silar, qariyalar, kasalmandlar, kam ta’minlanganlardan xabar olar, ularning ko‘ngillariga ham bayram shukuhini olib kirar edilar. Bu kunda gina-kuduratlarni unutib, kechirimli bo‘lish lozim.

Muhtaram jamoat! Mamlakatimizda xalq manfaatlariga qaratilgan, odamlarning og‘irini yengil qilish, munosib hayot sharoitlarini ta’minlashga yo‘naltirilgan keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Mazkur islohotlarning bosh maqsadi insonni ulug‘lash, mamlakatimizning rivojlangan davlatlar qatoridan joy olishini ta’minlash hisoblanadi. Buning uchun yoshlarimizning ta’lim-tarbiyasiga e’tibor qaratishimiz, ularni yuksak odob-axloqli, tarbiyali, zamonaviy ilm-fan yutuqlaridan xabardor, dunyoqarashi keng insonlar etib voyaga yetkazishimiz zarur. Chunki farzandlarimiz – bizning ertangi kunimiz. Qaysiki xalq mana shu vazifani muvaffaqiyatli ado etsa, kelajagi farovon, turmushi saodatli bo‘ladi.

Hammamiz bir bo‘lib, ahil-inoq bo‘lib, o‘zimiz yashayotgan shahrimiz, ona Vatanimiz rivojiga hissa qo‘shaylik. Buni biz qilmasak, chetdan hech kim yurtimizni rivojlantirib, qo‘sh qo‘llab bizga topshirib ketmaydi. Vatanimiz taqdiriga biz javobgarmiz. Bu bizning mo‘minlik, musulmonlik burchimiz.

Aziz yurtdoshlar! Yana bir bora barchalarimizga bu ikki bayram muborak bo‘lsin! Shunday fazilatli ayyomda duoga qo‘l ochib, ona Vatanimiz va butun dunyoni tinchlik va osudalik, xalqimizni farovon aylab, keyingi yil Qurbon hayiti kunlariga sog‘u-salomatlik bilan yetib borishni barchamizga nasib etishini so‘raymiz! Alloh taolo yurtimizni bundan ham obod qilib, xalqimizning moddiy va ma’naviy boyligini bundanda ziyoda bo‘lib borishini muyassar aylasin! Omin.