Tabiatdagi go‘zal hodisalardan biri – qutbdagi shafaqdir. U qutb yog‘dusi deb ataladi. Qutb yog‘dusi Quyoshning harakatiga bog‘liq. Quyosh ochiq fazoga juda katta miqdorda issiqlik tarqatadi va o‘zidan elektr bilan zaryadlangan zarralar oqimini chiqarib turadi. Ana shu zarralar Yer atmosferasining yuqori qatlamlarida – yer yuzasidan 80 kilometrdan to 1000 kilometrgacha bo‘lgan balandlikda havo atomlari va molekulalari bilan to‘qnashadi va ular sariq, qizil, to‘q sariq ranglarda nur sochadi. Qutb yog‘dusi shunday ro‘y beradi.
Qutb yog‘dusi ulkan qizil-yashil o‘q-yoyga o‘xshab ko‘rinadi va o‘z ko‘rinishini o‘zgartirib, rang-barang tovlanib, goh paydo bo‘lib, goh yo‘qolib turadi. Qoramtir osmonni yorib o‘tgan bu ranglar ba’zan havoda qizil shokilali ko‘m-ko‘k pardadek osilib turadi.
Qutb yog‘dusi Yerning shimoliy va janubiy qutblari yaqinlarida sodir bo‘ladi. Bunga sabab shuki, Yer shari ulkan magnitdan iborat. Har qanday magnitda bo‘lganidek, uning ham ikkita qutbi bor. Elektr bilan zaryadlangan quyosh zarralari bizning sayyoramizga yetib kelganda, ular yerning magnit kuchlari ta’sirida shimoliy va janubiy magnit qutblariga og‘adi, natijada bu hududlarda qutb yog‘dusi kuzatiladi.
Olimlar Quyoshda dog‘lar miqdori ko‘paygan paytlarda qutb yog‘dusi kuchliroq va tez-tez bo‘lishini payqashgan. Quyoshning aynan dog‘lari bor qismidan otilib chiqadigan zarralarning o‘ta kuchli oqimlari qutb yog‘dusi kelib chiqishiga sabab bo‘lar ekan.
Qutb yog‘dusi – Yerning magnit maydoni Quyoshdan kelayotgan o‘ta zararli nurlarga qarshi kurashayotganining isbotidir. O‘sha zararli nurlar bizni yondirib yuborishi o‘rniga Allohning fazli bilan magnit maydoni o‘sha nurlarni bizdan uzoqlashtirib turadi. Biz esa uning aksini qutb yog‘dusi sifatida ko‘ramiz.
Ko‘rib turibmizki, qutb yog‘dusi ulkan ahamiyatga ega narsa ekan. Alloh taolo Qur’oni karimda bunday deb marhamat qilgan:
فَلَا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ وَالْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَن طَبَقٍ
“Shafaq bilan qasamki. Kechasi va u o‘rab olgan narsalar bilan qasamki. Va to‘lin oy bilan qasamki. Albatta, sizlar tabaqama-tabaqa minasizlar” (Inshiqoq surasi, 16-19-oyatlar).
Quyida Yer sharining shimoliy va janubiy mintaqalarida joylashgan davlatlar osmonida kuzatilgan qutb yog‘dularini ko‘rasiz. Ushbu rasmlar Shvetsiya, Norvegiya, Islandiya, Rossiya kabi davlatlarda tasvirga tushirilgan.
Internet materiallari asosida
Nozimjon Iminjonov tayyorladi.
Iymon 
Namoz 
Ro'za 
Zakot 
Haj 
Qur'on 
Islom saboqlari 
Aloqa 
