Sayt test holatida ishlamoqda!
31 Avgust, 2026   |   18 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:25
Quyosh
05:48
Peshin
12:23
Asr
17:03
Shom
19:02
Xufton
20:21
Bismillah
31 Avgust, 2026, 18 Rabi`ul avval, 1448

Ogoh bo‘lgan, abgor bo‘lmas!

25.07.2018   6408   5 min.
Ogoh bo‘lgan, abgor bo‘lmas!

Ba’zi ota-onalar farzandining yësh bŭlishiga qaramaĭ, uyali telefondan bemalol foĭdalana olishini kŭrib, xursand bŭlishini aĭtadi. Lekin ularning kŭpi bolalari telefon orqali nimalar bilan mashg‘ulligini bilmaĭdi, tŭg‘rirog‘i, nazorat qilmaĭdi. Bolakaĭ esa qŭlida telefon, istagan, qiziqqan ma’lumotlarini ŭrtoqlaridan kŭchirib olishi va undan zavqlanishi mumkin. Shu tariqa, telefonga tushgan har xil bema’ni, yëshiga mos bŭlmagan ma’lumotlar ham bolaning ongini zaharlamoqda.

Ma’lumotlarga kŭra, hozirgi kunda uyali telefon orqali hayësiz tasvirlarni tarqatish tez rivojlanmoqda. Bu esa dunë mamlakatlarini jiddiĭ tashvishga solyapti. Qator davlatlar jamiyatda, aĭniqsa, yëshlar orasida odob-axloq me’ërlarining buzilishiga ĭŭl qŭĭmaslik maqsadida keskin choralarni qŭllashga majbur bŭlmoqda.

Xitoĭ hayësiz mahsulotlarni tarqatishga qarshi keng qamrovli kurash harakatlarini boshlab yubordi.

Avstraliyada esa hayësiz mahsulotlarning tarqatilishi qat’iĭ taqiqlanib, bu borada maxsus qonun qabul qilingan.

Maktab ŭquvchilarini tarmoqqa ulashda apparatning turiga qarab, belgilangan me’ërlar asosida faqat oddiĭlariga ulash kerak. Ya’ni, ularda kamera, diktofon, flesh karta, "bluetooth" bŭlmasligi kerak. Ŭquvchilarga faqat kirish­ chiqish qŭng‘iroqlarini qabul qiluvchi va xabar ĭŭllovchi apparatlardangina foĭdalanishga ruxsat berish lozim.

Bugungi hayëtni internetsiz tasavvur qilish qiĭin. Shubhasiz, internet davrimizning eng buyuk ixtirolaridan biri. Katta-kichik, har kim uning xizmatidan foĭdalanishi mumkin. Biroq gap kim qandaĭ foĭdalanishiga bog‘liq. Hozir tŭrt­besh yashar bola ham kompyuterdan bemalol foĭdalanishi, ertadan­ kechgacha “avtopoĭga” ŭĭnashi yëki “jangari film ishtirokchisi”ga aĭlanishi mumkin. Bir qarashda buning yëmon joĭi ĭŭqdek. Biroq bu narsa odat tusiga kirsa, noxush oqibatlarga olib kelishi hech gap emas.

Agar ŭtgan asrning 90-ĭillarida yëshlarning eng sevimli mashg‘ulotlari musiqa tinglash va telekŭrsatuvlar kŭrish bŭlsa, aĭni kunda kompyuter va internet oldingi qiziqishlarni yësh avlod hayëtidan siqib chiqardi. Hozirgi zamon yëshlari qiziqish va sevimli mashg‘ulotlari haqida sŭz yuritganida, sport, dŭstlar bilan suhbatlashish, ma’naviĭ va madaniĭ hordiq chiqarish bilan bir qatorda kompyuter texnologiyalari va internetga bŭlgan qiziqishlarini birinchi ŭrinda tilga oladi.

Sŭnggi ilmiĭ tekshiruvlar natijalariga kŭra, butun dunë tarmog‘iga ulanayëtgan yësh bolalarning soni soat saĭin oshmoqda. 2007 ĭil Yevropada ŭsib kelayëtgan yësh avlod vakilining uchdan bir qismi onlaĭn tizimida bŭlishi kuzatildi. 2010 ĭil dunë tarmog‘ida 10 million yëshlar “saĭr qilgan” bŭlsa, hozir ularning soni allaqachon 20 millionga yetgan. Kundan kunga internetdan foĭdalanuvchi oilalalar, farzandlar soni kŭpaĭmoqda. Bundaĭ yëshlarning katta qismi – 4,5 milliondan ortig‘i Buyuk Britaniyaga tŭg‘ri keladi. Ular har kuni elektron manzillarini tekshiradi, turli xil saĭtlardan ma’lumot izlaĭdi va chat orqali muloqotda bŭladi. Germaniyada hozircha 3 milliondan va Fransiyada 1,5 milliondan ortiq yëshlar vaqtini asosan onlaĭn tizimida ŭtkazadi.

Yana bir muhim ma’lumot: “Bolalarni asraĭlik” (Save the Children) xalqaro huquqiĭ tashkiloti ŭtkazgan sŭrovnomalar natijasidan ma’lum bŭldiki, AQSHdagi 15­17 yashar ŭsmirlarning 85 foizi, Kanada yëshlarining 93 foizi muntazam ravishda internetdan foĭdalanadi.

Darhaqiqat, bugun internetdan foĭdalanuvchilarning deyarli barchasi yëshlarni tashkil etadi. Tadqiqotlar natijalaridan shu ma’lum bŭldiki, hozir maktab yëshidagi bolalar ham internetdan tobora erta foĭdalanmoqda.

Yëshlarning internetdan foĭdalanishi haqida sŭz yuritar ekanmiz, yuqorida tilga olingan holat – internetdagi tanishuvlar, SMS, chatlarga tŭxtalib ŭtamiz. Alohida ta’kidlash joizki, bundaĭ internet aro yëzishuvlar yëshlar ŭrtasida bugun keng ommalashib bormoqda, asta­-sekinlik bilan chatga kirgan yëshlar asosiĭ vaqtini yëzishmalarga sarflab, SMSlarga, bu orqali internetga mukkasidan ketmoqda. Amerikalik tadqiqotchilarning ogohlantirishlaricha, SMSga bundaĭ mukkadan berilish ŭsmirlar sog‘lig‘i, shuningdek, xulq­atvori bilan aloqador bŭlishi mumkin ekan.

Tadqiqot ŭtkazilgan yëshlardan 20 foizi SMSga “ŭta mukkasidan ketganlar” toifasiga kirib, kuniga 120 dan kŭproq xabar jŭnatar ekan. Ular orasida, shuningdek, spirtli ichimliklar ichish, tamaki chekish, giyëhvandlik va shahvoniĭ amallarga berilish ham kŭp uchrar ekan.

Internetdagi ijtimoiiĭ tarmoqlarda kuniga uch soatdan kŭproq ŭtirgan ŭsmirlar orasida ham shunga ŭxshash holatlar qaĭd etilgan. Ushbu tadqiqot shundan dalolat beradiki, SMSga, internet ijtimoiĭ tarmoqlariga berilib ketish holatini nazardan qochirish ŭsmirlar sog‘lig‘iga xavfli ta’sir ŭtkazishi mumkin. Ana shu holat SMS yë internet ijtimoiĭ tarmog‘idan haddan tashqari kŭp foĭdalanuvchilarning ichkilik va tamakiga kŭproq berilib ketishi sabablariga ham oĭdinlik kiritadi.

 

Olimjon KARIMOV

Peshku tumani “Xo‘ja Peshku”

Jome masjidi imom-xatibi

 

 

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda

25.08.2026   32950   5 min.
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda

Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.

Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.

Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.

Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.

Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.

Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.

Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.

Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.

Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.

Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.

Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.

Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.

Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.

Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.

Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.

O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari