«O‘zingiz ichadigan suvni o‘ylab ko‘ring-a! Uni bulutlardan siz tushirasizmi yoki Biz tushiramizmi? Agar xohlasak, uni sho‘r qilib qo‘yamiz. Shukr qilmaysizlarmi?» (Voqea surasi, 68-70-oyatlar).
Oyati karimada dengizning sho‘r suvi haqida so‘z bormoqda. Alloh taolo dengiz suvini bug‘lantirgach, havodagi yuz beradigan murakkab jarayonlardan so‘ng bu suv bizga chuchuk suv – yomg‘ir bo‘lib yog‘adi. Suvning sho‘r va chuchuk bo‘lishida Alloh taoloning ulkan bir qudratini ko‘ramiz. Aslida faqat chuchuk suvmas, sho‘r suvning o‘zi ham bir ne’mat. Ulamolarning aytishicha, agar dengiz va okean suvlari sho‘r bo‘lmasa, yer atmosferasi badbo‘y bo‘lib ketar edi. Insonning ko‘z yoshi sho‘r bo‘lmasa, ko‘zning ichidagi yog‘lar ham hidlanib ketgan bo‘lar edi. Alloh taoloning qudratini qarangki, shu birgina ko‘zning ichida ham sho‘r, ham chuchuk suvni yaratib qo‘yibdi. Ko‘z yoshi sho‘r, qorachiqning suvi esa chuchuk, ammo bir joyda turib, bir-biriga aralashib ketmasligi buyuk ilohiy qudratdir. Qorachiqning suvi chuchuk bo‘lmasa, ko‘z ko‘rmaydi. Ko‘z yoshi sho‘r bo‘lmasa, qorachiq va uning atrofidagi yog‘ uzoq saqlanib turmaydi, tezda aynib ketadi.
Bir o‘ylab ko‘raylik, agar ana shu jarayon bo‘lmasa, ya’ni Alloh taolo sho‘r suvni bug‘lantirib, chuchuk suv qilib yog‘dirmasa, bu ish insonning o‘ziga qolib ketsa, qanchalik mashaqqat bo‘lardi? Bunga qanchadan-qancha mablag‘ sarf qilingan bo‘lar edi? Shunda ham butun yer yuzining chuchuk suvga bo‘lgan ehtiyojini to‘liq qondira olmagan bo‘lar edik.
Alloh subhanahu va taolo yomg‘ir yog‘maydigan fasllarda ham bizning g‘amimizni yeydi, ehtiyojimizni qondiradi, barcha maxluqotlarini chuchuk suv bilan ta’minlaydi. Buning uchun qishda tog‘larga qalin qor yog‘dirib, suvlarni zaxira qilib qo‘yadi. Agar shu ishlar o‘zimizga qolishini bir tasavvur qilib ko‘raylik. Yomg‘ir yog‘maydigan faslda suvni qaerga yig‘ardik? Yiqqanda ham qancha yig‘a olardik, ularni qancha vaqt saqlab tura olardik? Yomg‘ir faslida Alloh taolo yomg‘ir yog‘dirib, suv beradi. Yomg‘ir yog‘maydigan mavsumlarda esa suvni tog‘lardagi zaxiradan yetkazib beradi. Parvardigorimiz buning uchun bizdan biron narsa talab qilganmi? Yo‘q! Bizdan kutilgan narsa esa bularning barchasi uchun shukr qilish, xolos.
Abu Ja’fardan rivoyat qilinadi:
«Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam suv ichganlaridan so‘ng hamd aytib, «O‘zining rahmati ila bu suvni chuchuk, shirin qilib qo‘ygan, gunohlarimiz tufayli sho‘r, achchiq qilib qo‘ymagan Allohga hamdlar bo‘lsin!» deb duo qilar edilar».
Demak, gunohlarimiz oqibatida chuchuk suvlar achchiq, sho‘r ham bo‘lishi. Hattoki, suv bo‘lmay, yomg‘ir yog‘may qolishi, qurg‘oqchilik bo‘lishi ham mumkin ekan. Biz esa suvga shu qadar beparvo bo‘lamizki, uni shu qadar isrof bilan ishlatamizki, asti qo‘yaverasiz. Bu hol ne’matni qadrlamaslik oqibatida yuzaga keladi. Afsuski, inson ne’matning qadrini u qo‘ldan boy berilganda, zavol topgandagina yetishga o‘rganib qolgan.
Aslida biz musulmonlar suv ne’matiga nihoyatda ehtiyot bo‘lishimiz kerak. Alloh asrasin, agar Rabbimiz uni bizdan olib qo‘ysa, nimalar bo‘lishini, qurg‘oqchilikning qanchalik dahshatli ofat ekanini hamma yaxshi biladi. Toza ichimlik suvini ehtiyojdan tashqari ishlatish va huda-behudaga oqizib qo‘yish kabi holatlarning uchrayotgani o‘ta achinarli holdir. Ayrim davlatlarda toza ichimlik suvi oltinga teng bo‘lib turgan, minglab kishilar, yosh go‘daklar ichimlik suvi tanqisligidan aziyat chekayotgan bir sharoitda, sizu biz Alloh ato etgan shunday buyuk ne’matning qadriga yetmasligimiz noshukrlikdan bo‘lak narsa emas. Hozirgi paytda jami 470 million kishi suv taqchilligi keskinlashgan mintaqalarda, 2,4 milliard kishi esa suv tozalash qurilmalari va drenaj tizimi orzuligicha qolayotgan o‘lkalarda yashaydi. Sifatli ichimlik suvi yetishmasligidan jahonda yiliga o‘n million kishi kasallanib, nobud bo‘lmoqda. Shu bugungi kunlarda, biz suvni isrof qilib yurgan mana shu zamonda shunday xalqlar borki, ichimlik suviga zor bo‘lib yashayapti, suvni nihoyatda qimmat bahoga sotib olyapti, uni uzoqdan tashib kelyapti. Suv olib kelguncha yo‘lda xavf-xatarlarga yo‘liqadigan xalqlar bor. Umuman, suv yo‘q joylarda yashayotgan, zovurlardagi oqava suvlarni ichayotgan odamlar bor. Quduq kavlasa, chuchuk suv chiqmayotgan, noiloj sho‘r suvni ichayotganlar bor. Biz bularni bilsak, ularning og‘ir ahvolini his qila olsak, bu ne’matning qanchalik muhimligini anglab olamiz.
Bugungi kunda musulmonlar orasida Alloh taolo o‘zlariga ato etgan turli ne’matlar qatori suvni ham isrof qilayotgan, bu bebaho ne’matga beparvo munosabatda bo‘layotgan kishilarning ham borligi achinarli hol. Hayotimiz uchun eng zarur ne’mat bo‘lgan suv isrofi hammasidan oshib tushyapti. Suvning isrof bo‘lishiga yo‘l qo‘ymay, uni tejab-tergab ishlataylik. Aziz farzandlarimizga ham suvni isrof qilmaslikni o‘rgataylik. Bir dona nosoz jo‘mrakdan tomchilayotgan suv bir soatda qancha bo‘lishini yaxshi tasavvur qilamiz. Suvni isrof qilmaslik barchamizning burch va vazifamiz ekanini aslo unutmaylik. Hozir jahonda ichimlik suvi muammosi birinchi darajali muammolardan bo‘lib turibdi. Ayni paytda dunyoda bir milliarddan ortiq kishi toza ichimlik suviga muhtoj.
So‘nggi yillarda tevarak atrof, yer, suv va havoda sezilarli ifloslanish holatlari kuzatilmoqda. Buning oldini olish, tabiatni muhofaza qilib, sog‘lom avlod uchun kurashish esa barchamizning burchimizdir.
Qur’oni karimning bir necha surasida Parvardigor Yerga aniq bir o‘lchovda yog‘in yog‘dirishini zikr etgan. Agar Alloh taolo bir yilgina Yerga umuman qor-yomg‘ir yog‘dirmay qo‘ysa yoki keragidan ortiqcha yog‘dirsa, buning oqibati nima bilan tugashini hatto tasavvur qilish qiyin. Buning o‘lchovi, miqdori Parvardigorning yolg‘iz o‘ziga ayon. Qur’oni karim oyatlarida suv, uning foyda va samaralari haqida oltmishdan ziyod o‘rinda zikr etilgan. Bu oyati karimalardan Alloh taoloning Yer yuzida unib-o‘sishga, hayot kechirishga qobiliyati bo‘lgan insonlar, hayvonlar va nabotot olamini obihayot — suvdan yaratgani ma’lum bo‘ladi.
Dunyoning juda ko‘p mamlakatlarida millionlab odamlar toza ichimlik suviga tashna, bir chelak suv uchun janjal-mojarolar bo‘layotgan bir paytda biz toza ichimlik suvini jo‘mraklardan oqizib qo‘yyapmiz. “Nega bunday?”, desangiz, “sovuqda muzlab qoladi”, kabi bahonalar topiladi. Toza ichimlik suvi bilan ekinlarimizni sug‘oramiz, mashinamizni yuvamiz, ichimlik suvini salqinlatish uchun hovlilarimizga va ko‘chalarimizga sepamiz. Tahorat va g‘usl qilishda odamlarning qanchalar suv isrof qilayotganini ko‘rganda ayniqsa, tejamkorlik degan narsa batamom unutilganiga iqror bo‘lasiz.
Bugungi kunda barcha insonlar avvalo toza suv iste’mol qilib, salomatliklarini muhofaza etishlari naqadar dolzarb ekanligini chuqur his etishlari lozim. Shu bilan birga Alloh taoloning buyuk ne’mati bo‘lmish suvni toza saqlash, tejab ishlatish va iste’molda me’yorga rioya qilishlari kerak.
Rahmatulloh SAYFUDDINOV,
Toshkent shahar «Mirza Yusuf» jome masjidi imom-xatibi
Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!
Bugungi tahlikali dunyoda xalqimiz, ayniqsa, yoshlarga islom mohiyatini to‘g‘ri tushuntirib berish, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish har qachongidan dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, yurtimizda diniy ta’lim sifatini yanada oshirish bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.
Shavkat MIRZIYOЕV,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ilk magistrlari tahsilni tamomladi
Donishmandlarning “Agar sizning rejangiz bir yillik bo‘lsa — sholi eking. O‘n yillik bo‘lsa — daraxt o‘tqazing. Agar bir asrlik bo‘lsa — farzandlaringizga ta’lim-tarbiya bering” degan hikmatli gapi bor.
Jamiyat ravnaqiga, Vatan taraqqiyotiga, xalq farovonligiga ta’lim-tarbiyachalik xizmat qiladigan boshqa biror fenomen bo‘lmasa kerak. Har bir davrning o‘ziga yarasha sarmoyadorlari, tujjorlari bo‘lgan. Lekin ularning nomlari tarix sahifalarida juda kam uchraydi, ayrimlari izsiz yo‘q bo‘lib ketgan. Lekin umrini sivilizatsiyalar taraqqiyotiga bag‘ishlagan mutafakkirlar, qomusiy allomalar, ma’rifat chirog‘i ostida elini buyuk orzular, nurafshon kunlar sari yetaklagan millat oydinlari, ulamolarning nomlari asrlar osha barhayotdir.
Prezidentimiz lavozimiga saylanishi bilanoq barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ham ulkan islohotlarni boshlab berdi. Bu borada davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi “Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni muhim huquqiy asos bo‘ldi. Ushbu hujjatda qator ustuvor yo‘nalishlar, xususan, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti va boshqa diniy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyatini yaxshilash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, diniy ta’lim muassasalari huzurida fuqarolarga Qur’oni karimni o‘rgatish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish belgilangan.
Son emas, sifat muhim
Ilm dargohining ulug‘vorligi uning binolari yoki talabalari soni bilan emas, balki u yerdan yetishib chiqadigan ilmli, odobli, Vatani va millatiga sidqidildan xizmat qiladigan yetuk va salohiyatli kadrlar bilan o‘lchanadi. Yuzlab uchqunlar birgina quyoshning ziyosini to‘sa olmagani singari chinakam qadr-qiymat sonda emas, sifatdadir. Yangi O‘zbekistonda oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari faoliyatida ham asosiy mezon ta’lim sifati, ilmiy salohiyat, ma’naviy tarbiya va jamiyatga munosib xizmat qiladigan mutaxassislarni voyaga yetkazishda.
Mustaqillikning dastlabki chorak asrida O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 9 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi va Toshkent islom instituti faoliyat yuritgan bo‘lsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017 yilda Buxoro shahrida Mir Arab oliy madrasasi, 2018 yilda Samarqand viloyatida Hadis ilmi maktabi, 2020 yilda Termiz shahrida Imom Termiziy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, 2024 yilda Imom Termiziy nomidagi islom instituti tashkil etildi.
Bugungi kunda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 4 ta oliy, 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi (shundan ikkitasi ayol-qizlarga ixtisoslashgan) faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularda tahsil olayotgan ikki yarim mingdan ziyod talabaga 500 ga yaqin professor-o‘qituvchi saboq berib kelmoqda.
Diniy soha xodimlarining asosiy qismini tashkil etadigan imom-xatiblarning bilim va malakalarini yanada oshirish, o‘rta maxsus diniy ma’lumotga ega imom-xatiblarni oliy diniy ma’lumotli kadrlar bilan almashtirish maqsadida 2019 yilda Toshkent islom institutida modul ta’lim tizimi joriy qilindi. Mazkur ta’lim tizimida 5 yillik mehnat stajiga ega bo‘lgan imom-xatiblar tanlov asosida o‘qishga qabul qilinib, ishdan ajralmagan holda 3 yil davomida tahsil oladi. Bugungi kunga qadar bu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha 600 dan ziyod imom-xatib oliy ma’lumotga ega bo‘ldi.
Prezidentimizning 2023 yil iyun oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida bergan topshirig‘i ijrosi yuzasidan 2024-2025 o‘quv yilida ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash, tor yo‘nalishlar bo‘yicha yetuk kadrlarni tayyorlash maqsadida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida magistratura mutaxassisligi tashkil etilgan edi.
Joriy yilda ilk 10 bitiruvchi “Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti” va “Hadis ilmlari” yo‘nalishi bo‘yicha magistratura mutaxassisligini muvaffaqiyatli tamomladi. Yaqinda O‘zbekiston musulmonlari idorasining katta majlislar zalida magistrlarga tantanali ravishda diplom topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, vazirlik va idoralar vakillari, taniqli ulamolar, imom-xatiblar, soha faxriylari, pedagog-o‘qituvchi va talabalar hamda OAV vakillari ishtirok etdi.
Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov ilk bitiruvchilarni samimiy qutlab, tegishli pul mukofoti sertifikatlarini har bir magistrga tantanali ravishda topshirdi. Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bitiruvchilarni o‘qishini muvaffaqiyatli tamomlagani bilan muborakbod etib, katta tarixiy voqea bo‘lganini alohida ta’kidladi. Muftiy hazratlari ilk magistrlarning oylik ish haqiga O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildi. Bitiruvchi magistrlar O‘zbekiston musulmonlari idorasining markaziy apparati, Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalariga ishga taqsimot qilindi.
Tarix takrorlanib turadi
O‘zbekiston qadimdan buyuk allomalar, ulug‘ mutafakkirlar yurti sifatida e’zozlanadi, qadrlanadi. Tarixda yurtimiz allomalari butun dunyoga ustozlik qilgan, jahon ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.
2024 yil 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom — tinchlik va ezgulik dini” mavzusida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ishtirok etgan Shayx Muhammad Avvoma hafizahulloh “Yurtingizning har qadamida ulug‘ allomalarning xoki bor. Bu zamin ilm va ulamolar yurtidir. Endi sizlarning vazifangiz ana shu buyuk merosni qayta tiriltirish va dunyoga tanitishdir”, degan edi. Haqiqatan, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida butun dunyo O‘zbekistonga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiylarga qanday talpingan bo‘lsa, bugun ham Uchinchi Renessans poydevori qo‘yilayotgan yurtimizga dunyo afkor ommasining qiziqishi tobora ortib boryapti.
Xalqimizda “Tarix takrorlanib turadi”, “Oqqan daryo oqaveradi” kabi ajoyib maqollar, naqllar bor. Chindan ham IX-XII hamda XIV-XV asrlarda yuksak aqlu zakovati, teran tafakkuri, boy ma’naviy-ma’rifiy salohiyati bilan butun dunyoni zabt etgan buyuk ajdodlarimiz singari bugun yangi O‘zbekistonda tahsil olayotgan yoshlar ham bobolarimizning munosib izdoshi sifatida tarixni takrorlashga astoydil kirishgan. Ular orasida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti magistratura yo‘nalishini tamomlagan o‘n nafar iqtidorli bitiruvchi ham bor. Ularni O‘zbekistonning yetuk mutaxassislari, Prezident kadrlari deya baralla ayta olamiz. Kelgusidagi faoliyatlariga Alloh taolodan ulkan muvaffaqiyatlar tilaymiz.
Salohiddin ShЕRXONOV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i
"Yangi O‘zbekiston" gazetasining 2026 yil 6 avgust sonidan