Usmon roziyallohu anhu badavlat savdogar edilar. Tabuk g‘azotida musulmonlarning qo‘shinini to‘liq qurollantirgan kishi ham Usmon roziyallohu anhu edilar. Ibni Is'hoq rahmatullohi alayh: “Usmon tabuk jangchilariga shunchalik ko‘p pul sarfladilarki, hech bir kishi u zot barobarida pul sarflagan emas”, deb yozadi. Usmon roziyallohu anhu Rasulullohning hujralariga ming dinor pulni olib kelib sochib yuborganlar, 950 ta tuya va 50 ta ot hadya qilib olib kelganlar.
Rasululloh hazratlari bunday saxovatlarini ko‘rib:
— Usmon bu ishi bilan aslo zarar qilgani yo‘q, — deganlar. Keyin esa:
— Kimki nochor askarni qurollantirsa va rum qudug‘ini sotib olib musulmonlarga hadya qilib yuborsa, u kishiga jannat nasiba bo‘ladi, — deb bashorat qildilar.
Bir yahudiy rum qudug‘ining suvini sotib foydalanardi. Usmon roziyallohu anhu mazkur quduqning yarmini 20 000 tanga va yuzta yosh tuya barobariga sotib oldilar. Musulmonlar o‘zlariga belgilangan muddatda kelib ushbu quduq suvidan olib keta boshladilar. Hech kim yahudiyning suvini olmay qo‘ydi. Buni ko‘rib yahudiy qolgan yarmini ham juda arzon narxga sotib yuboradi. Mazkur quduqning hammasini sotib olganlaridan so‘ng Usmon roziyallohu anhu musulmonlarga Alloh yo‘lida hadya qilib yubordilar.
O‘sha quduq hozir ham mavjud bo‘lib, 1400 yildan ortiq davr mobaynida musulmonlarni shirin suv bilan ta’minlab kelmoqda. Quduq atrofida masjid va xurmo bog‘i mavjud. Bu quduq hozirda “Usmon qudug‘i” deb ataladi.
manba: kamolon.uz
Navoiy viloyati hududida joylashgan qadimgi Hazora qishlog‘idagi me’moriy yodgorlik – Deggaron masjidi VII–IX asrlarda qurilgan bino o‘rniga XI asrda bunyod etilgan.
Bu Navoiy viloyatida topilgan masjidlardan eng qadimgisi. Keyinchalik, masjid, sopol qozon yasovchilar mahallasi guzarida joylashgani uchun «Deggaron masjidi» deb nomlangan. O‘rta asrlarda Hazora o‘rtacha shahar sifatida mashhur edi. Yonida esa bir kanal qazilgani eski arab manbalarida zikr etilgan. Shahar Buxoro vohasining «Ulkan cho‘l» bilan chegarasida qo‘riqlash funksiyalarini bajargan va «Kampir duvol» deb atalmish eski fortifikatsiya tizimiga kirgan.
Masjidning tashqi ko‘rinishi kub shaklida, usti gumbazlar bilan yopilgan, xona ichida pishiq g‘ishtdan to‘rt g‘o‘la (ustun) ishlangan. Qolgan devori xom g‘ishtdan tiklanib, yuzasi pishiq g‘isht bilan qoplangan. To‘rt rukn – ustun (diametri 128 sm) xonaqoh ichini devorsiz to‘qqiz qismga ajratgan. Markaziy qismi nisbatan yirikroq gumbaz bilan yopilgan. Boshqa qismlarga – bir tomonidan devorga, qarshi tomonidan ustunga tayantirib, yana sakkizta kichik gumbaz ishlangan. XX asrda masjidning janubiy va sharqiy devorlariga taqab sinchkor ayvon qurilgan. Ayvon ustunida binoning 1910 yili qayta qurilgani qayd etilgan. Keyinchalik ayvonlari vayron bo‘lgan.
Deggaron masjidi – islomiyat davrining Markaziy Osiyoda saqlanib qolgan qadimiy sajdagohi sifatida me’moriy o‘ziga xosligi va sodda salobati bilan diqqatga sazovor.
Oyina.uz