Qalbga kelgan vasvasalar va ularning hukmi haqida Aliy Qoriy rohmatullohi alayhning “Mishkatul masobih” kitobiga yozgan “Mirqotul mafotih” asaridan ba’zi hadislar va ularning sharhlarini keltiramiz.
Qalbga keladigan fikrlar agar yomon, razil narsalarga undasa, u vasvasa bo‘ladi. Agar yaxshilikka undasa u ilhom bo‘ladi. Yuqoridagi kitobning birinchi faslida kelgan hadis:
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rosululloh sollallohu alayhi vasallam: “Albatta, Alloh taolo ummatimdan qalblari vasvasa qiladigan narsalarni avf etdi, modomiki, uni amalga oshirmasa yoki gapirmasa.
Hadisdagi modomiki uni qilmasa yoki gapirmasa degani qalbidagi vasvasa qilinadigan narsa bo‘lsayu uni amalga oshirmasa masalan, nohaq odam o‘ldirish, zino, o‘g‘irlik va shunga o‘xshashlarni qalbga olib kelsa, lekin uni qilmasa. Modomiki, gapirmasa degani u vasvasa til orqali amalga oshiriladigan ishlar, haqorat, kufrga olib boruvchi so‘zlar bo‘lsayu uni aytmasa degan ma’nodadir. Buxoriyning sahih kitoblari sharhi bo‘lgan “Ravza” kitobining muallifi aytadiki, agar u qalbda o‘rnashsa, bu sababidan hisob kitob qilinadi. Yuqoridagi hadis esa, o‘sha vasvasa qaror topmasa, shak-shubhasiz avf qilinadi degan ma’noga yo‘yamiz. Chunki o‘rnashmagan turli xil fikrlardan qutilish bandani toqatidagi narsa emasdir.
Yana bir hadisda qalbdagi vasvasalar o‘ta xatarli bo‘lsachi degan savolga javob beradi:
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rosululloh sollallohu alayhi vasallamning sahobalaridan bir nechalari Nabiy sollallohu alayhi vasallamning oldilariga kelib so‘radilar, biz qalbimizda shunday narsalarni topdikki uni gapirishni katta narsa deb hisoblaymiz. U zot shunday narsa topayapsilarmi? – dedi. Ular: “Ha”, deyishdi. Shunda u zot ana o‘sha ochiq oydin iymondir, deb marhamat qildilar.
Qalbimizga turli narsalar kelib qoladi degan jumlani Aliy Qori rohimahulloh xunuk narsalar, masalan: Allohni kim yaratdi, uning ko‘rinishi qanaqa va shunga o‘xshash yomon so‘zlar deb sharhlaydi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oxirida ana shu ochiq oydin iymondir deganlarini, insonning qalbi Allohni biror narsaga o‘xshatishdan va ba’zi kufrga olib borib qo‘yadigan darajada inkor qilishdan xoli ekanini bildiradi. Chunki kofir inson Allohni yaratgan maxluqotlariga doimiy o‘xshatib yuradi va chiroyli sanaydi. Endi kim uni yomon deb, Allohga loyiq emasligini bilib, xunuk sanasa ana o‘sha haqiqiy mo‘mindir. Biror shubha qanchalik kuchli bo‘lsa ham uni tebrata olmaydi. Ba’zi ulamolar nazdida buning ma’nosi vasvasa bu iymonning belgisidir chunki o‘g‘ri hech qachon bo‘m-bo‘sh uyga kirmaydi, deganlar.
Keyingi hadisda shunga o‘xshash vasvasani ko‘rinishlarini Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytib, undan xalos bo‘lish yo‘llarini ham bayon qilib berganlar.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi, Rosululloh sollallohu alayhi vasallam Shayton biringizga keladi va buni kim yaratdi, buni kim yaratdi deydi oxiri Robbingni kim yaratdi, deydi. Kimga shu narsa yetsa, shaytondan panoh so‘rasin va to‘xtasin.
Sharh: Iblis yoki uning inson va jinlardan bo‘lgan yordamchilari odam farzandini chalkashtirish uchun vasvasa qiladi. Osmonni kim yaratdi, yerni kim yaratdi, deydi. Maqsadi adashtirish, kufrga tushirish bo‘ladi, shu zaylda savol beraveradi, oxiri Robbing hamma narsani yaratgan zot bo‘lsa, uning o‘zini kim yaratgan, deydi. Kimga shu narsa yetsa, Alloh taolodan shaytonni ketkazish uchun panoh so‘rasin. Qur’oni karimda shayton ixlosli bandalaringni adashtira olmayman degan. Hadisi shariflarda ham keladi “Yaxshilik qilishga ham yomonlikdan qaytishga ham biror kuch quvvat yo‘q faqat Allohning yordami bilangina bordir”. Bandaga xojasidan panoh so‘rashi vojib bo‘ladi. Shunda tili bilan اعوذ بالله من الشيطان الرجيم (A’uzu billahi minash shaytonir rojiym)ni aytadi, ya’ni quvilgan shaytonni yomonligidan Allohdan panoh so‘raydi. Chunki Alloh taolo o‘z lutfi ilohiysi bilan uni zaif ham xor ham qildirib qo‘ymaydi. Shu sababli shayton eshik oldida ochilishini kutib turgan, qachon ochilsa kirmoqchi bo‘ladigan itga o‘xshatiladi. Shayton ham qalb zikridan, Allohdan panoh so‘ramasdan g‘ofil bo‘lishini kutib turadi. Hadisni oxirida “to‘xtasin” degani bu qalbiga kelgan narsalar haqida fikrlashni tark qilsin va boshqa narsa bilan mashg‘ul bo‘lsin ma’nosidadir.
Ibrohim TЕMIROV
Toshkent islom instituti talabasi
#Mustaqillikning 35 yilligi
Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.
Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).
Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.
Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).
Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.
Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.
Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.
Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).
Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.
Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.
Isomiddin AHROROV