“Sizlarga muborak oy – Ramazon tashrif buyurdi...” biz ummatlarga bu xabardan ham yaxshiroq xushxabar bo‘lmasa kerak. Habibimiz Rasululloh sollallohu alayhi va sallam Ramazon borasida xabar berib “muborak oy” dedilar. Darhaqiqat, bu oy butun insoniyatga har jihatdan muboraklik – barokatlar ulashadi. Ramazonning barakasi butun olamlar Parvardigori bo‘lgan Alloh taoloning buyrug‘ini bajarish, sabr-qanoat, ehsonu saxovat, insonlarning holidan xabar, yaqinlar qalbiga surur ulashish kabi ishlarda namoyon bo‘ladi.

Lekin biz Ramazonning bu barokatlari haqida emas, balki undan ham muhimroq barokati – uning taqvoga bo‘lgan ta’siri haqida so‘z yuritamiz. Nega aynan taqvo deysizmi? Chunki Alloh taolo biz bandalarga yuborgan dinning asosini taqvo hosil qiladi. Alloh taolo O‘z kalomi sharifida shunday marhamat qiladi:

وَلَقَدْ وَصَّيْنَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَإِيَّاكُمْ أَنِ اتَّقُوا اللَّهَ

“Sizlardan oldingi Kitob berilganlarga va sizlarga ham, Allohga taqvo qilingiz, deb amr qilganmiz”. (Niso surasi, 131-oyat)

Qolaversa, taqvo insonni boshqalardan fazilatli qiladigan, uni O‘z Robbisiga yana ham yaqinlashtiradigan xislatdir.

Taqvo aslida saqlamoq, saqlanmoq, qo‘rqmoq deganidir. Shundan kelib chiqib “Taqvo – insonning Alloh taolo buyurganlarini bajarib, qaytargan narsalardan o‘zini saqlashi” desak to‘g‘ri bo‘ladi.

Taqvo – kishining o‘zi va undan qo‘rqadigan narsasi o‘rtasida bir qalqon qilmog‘idir. Bandaning Robbiga bo‘lgan taqvosi esa – banda o‘zi bilan Parvardigori o‘rtasida Uning g‘azabi, nafrati va azobidan saqlaydigan himoya hosil qilmog‘idir. Bu himoyaga esa O‘sha Parvardigorning buyruqlarini bajarib, qaytarganlaridan qaytish, Unga mahbub bo‘lgan amallarni ko‘paytirmoq ila erishiladi. 

Endi esa Ramazonning taqvoga bog‘liq jihatlarini o‘rganib chiqsak:

Ro‘za faqatgina shakliy ibodat bo‘lmay, balki, ro‘zadan asl maqsad ruhiyatni poklash, taqvoni kuchaytirishdir.Alloh taolo bandalariga ro‘zani farz qilishining asl maqsadlaridan biri ham kishilarning taqvo hosil qilishidir. Buning ayni haqiqat ekanini mo‘minlarga  Ro‘zani farz qilib tushgan quyidagi oyatda ko‘rishimiz mumkin:   

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

“Ey, imon keltirganlar! Sizlardan oldingi (ummat)larga farz qilingani kabi sizlarga ham ro‘za tutish farz qilindi, shoyad (u sababli) taqvoli bo‘lsangiz. (Baqara surasi, 183-oyat)

Demak, Alloh taolo ramazon ro‘zasini O‘ziga yaqinlashtiradigan ibodat bo‘lishi bilan birgalikda insonlar gunohlaridan saqlanishi, nafslarini tarbiyalab, ruhiy olamini poklashi buning natijasida esa taqvo hosil qiladigan sabab ham qilgan.

 Ro‘za tutish natijasida inson o‘z shahvatlarini kesadi. Chunki shahvatlar asosi ko‘p taom yeyish, ro‘zador esa o‘z-o‘zidan taomlarni kamaytirish bilan shahvatlar eshigini ham yopadi. Shuning uchun ham Rasululloh sollallohu alayhi va sallam yoshlar jamoasiga qarab shunday xitob qilgan:

“Ey yoshlar jamoasi, sizlardan kim nikohga qodir bo‘lsa uylansin! Albatta u ko‘zni to‘suvchi va farjni saqlovchidir. Kim unga qodir bo‘lmasa o‘ziga ro‘zani lozim tutsin. Chunki ro‘za u uchun (saqlovchi) pardadir”. (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati)

Mufassir ulamolarimiz “shoyad (u sababli) taqvoli bo‘lsangiz” oyatining tafsirida quyidagilarni aytishgan:

“Ro‘za taqvo hosil qiladigan sabablarning eng kattasidir. Chunki ro‘za tutishda Alloh taoloning amrini bajarish va man qilgan narsalaridan saqlanish ro‘yobga chiqadi. Ro‘za tutish kishining taqvosiga quyidagicha ta’sir ko‘rsatadi:

• Ro‘za tutvchi kishi kun davomida yeyish, ichish, ahli ayoli bilan yaqinlik qilish va shu kabi nafsini rohatlantiradigan, Alloh taolo harom qilgan ishlardan o‘zini saqlaydi. Bu bilan Alloh taologa qurbat hosil qilib, qilayotgan amallari uchun savob umidida bo‘ladi;
• Ro‘zador ma’lum shartlarga binoan Alloh taolo bilan ahdlashib, unga vafo qilayotganini, Alloh taolo esa bandam ahdiga sodiqmi, yoki yo‘qmi, deb, uni kuzatib turganini his qiladi;
• Ro‘za shaytonlarning insonga bo‘lgan ta’sirini kesadi. Negaki, hadisi sharifga binoan shaytonlar insonlarning qonlari oqadigan joyda harakatlanadi. Qon esa taomlar orqali to‘planadi
• Ro‘zador toat-ibodatlarni ko‘paytiradi. Ibodatlar esa taqvoni hosil qiladi
• Boy kishi ro‘za tutish orqali ochlik va yo‘qsillik alamini totib ko‘radi. Bu esa uni kambag‘al, yo‘qsil oilalarga kengchilik qilishga undaydi. Bu ham taqvoni oshiradigan unsurlardan hisoblanadi.

Eng asosiysi, Ro‘za Alloh taolo buyurgan farz ibodat bo‘lgani uchun ham uni qilishning o‘zi taqvo hisoblanadi.

Ibn Mas’ud roziyallohu anhu  “Alloh taologa haqiqiy taqvo qilinglar”(Oli Imron surasi, 102-oyat) oyatini tafsirida shunday deydilar: “Haqiqiy taqvo – Allohga isyon qilmasdan itoat qilish, esdan chiqarmasdan yod etish, ne’matlariga kufr qilmasdan shukr etishdir”.

Hasan Basriy rohimahulloh aytadilar: “Taqvo sohiblari – harom qilingan ishlardan tiyilgan va o‘zlariga farz qilingan amallarni ado qilgan kishilardir”.

Xulosa o‘rnida, bugungi muborak Ramazon oylarida Alloh taolo farz qilgan Ramazon ro‘zasini tutayotgan, boshqa ibodatlarni ado etayotgan musulmonlarning barchasini taqvo sohiblari desak xato qilmagan bo‘lamiz.

Elyorjon AHMATQULOV,

TII “Tahfizul-Qur’on” kafedrasi

kabinet mudiri.