Har yili Ramazon oyi boshimizga soyabon bo‘lib kelganida ul muborak oyning fazilatidan bahramand bo‘lib qolish uchun intilamiz, tutayogan ro‘zamiz qabul bo‘lishi uchun bir-birimizga yaxshiliklar ilinamiz.
Dinimiz yaxshilikni avval o‘z yaqinlaringdan boshlashga amr etadi. Yaqinlarga qilinadigan yaxshilikning eng afzali esa silai rahmdir.
«Sila» so‘zi arab tilida «qo‘shish», «bog‘lash», «jamlash» va «payvandlash» ma’nolarini anglatadi. Shuningdek, moddiy mukofot va mol berishga ham ishlatiladi. Ulamolar istilohida esa, asosan, silai rahm, ya’ni qarindoshlarga va yaqin kishilarga yaxshilik qilishga «sila» deyiladi. «Sila silai rahmdir. U nasabdosh qarindoshlarga yaxshilik qilish, ularga mehr-murvvat ko‘rsatib, hollaridan xabar olishdan iboratdir.
Payg‘ambarimizga (sollallohu alayhi va sallam) sahobalar qarindoshlaridan shikoyat qilishganida, u zot: “Ular yomonlik qilishsa ham, sizlar yaxshilik qila- veringlar”, deb buyurganlar.
Alloh taolo bunday marhamat qiladi:
“Ey odamlar! Sizlarni bir jon (Odam)dan yaratgan va undan jufti (Havvo)ni yaratgan hamda ikkisidan ko‘p erkak va ayollarni tarqatgan Rabbilaringdan qo‘rqinglar! Shuningdek, o‘rtalaringdagi o‘zaro mu- omalada nomi keltiriluvchi Allohdan va qarindoshlar (aloqasini uzish)dan qo‘rqinglar! Albatta, Alloh sizlarni kuzatib turuvchidir” (Niso, 1).
Payg‘ambarimiz (alayhissalom) “Qarindoshlaridan aloqani uzgan odam jannatga kirmaydi. Silai rahm doimiy bordi-keldi emas, balki uzoqlashib ketgan qarindoshning holidan xabar olishdir ” (Buxoriy va Muslim rivoyati), dyeb marhamat qilganlar. Qarindoshlik haqlari faqat bordi-keldilarning takrorlanishi bilan chegaralanib qolmay, ochin-to‘qin kunlarida dalda va xursandchiligiga sherik bo‘lishni ham taqozo etadi. Inson tabiatan yaqinlariga, og‘a-inilariga suyanishni xohlaydi va topganlarini ular bilan baham ko‘rishga urinadi. Yaqinlarning o‘zaro bordi-keldini uzib qo‘yishi jamiyatda mehrsizlik, bag‘ritoshlik kabi illatlarni paydo qiladi. Demak, qarindoshlik aloqalarining mustahkamligi jamiyat taraqqiyotida ham muhim omildir.
Abdurrohman ibn Avf roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda: «Alloh taolo: «Men Allohman! Men Rahmonman! Rahm Mening ismimdan olingandir! Kim uning silasini qilsa, Men ham uning silasini qilaman. Kim uning silasini uzsa, men ham uning silasini uzaman», deydi», — dedilar.
Hadislarda aka ota o‘rnida, opa ona o‘rnida ekani aytilgan. Demak, akani ota kabi hurmatlash, opani ona kabi e’zozlash lozim. O‘z navbatida, bu qoidadan aka va opaning uka-singillariga ota va ona kabi g‘amxo‘rlik qilishlari kerakligi ham anglashiladi.
Alloh taolo barchalarimizni bir- birlarimizga mehr-muhabbatli qilsin, farovon hayot kechirishimizni nasib etsin!
Ayniqsa, muborak Ramazon kunlarida yaqinlarimizni yo‘qlaylik. Bu esa yuqorida aytilganidek ro‘zalarimizning mukammal qabul bo‘lishiga dalolatdir.
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati