Sayt test holatida ishlamoqda!
20 Avgust, 2026   |   7 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:10
Quyosh
05:37
Peshin
12:26
Asr
17:15
Shom
19:19
Xufton
20:41
Bismillah
20 Avgust, 2026, 7 Rabi`ul avval, 1448

Tijorat moli zakotini berish tartibi

17.05.2018   47277   14 min.
Tijorat moli zakotini berish tartibi

Ma’lumki, tijorat ko‘pchilik insonlarning tirikchilik manbai. Muqaddas dinimizda savdo-sotiqni eng sharafli kasblardan sanalgan.

Shu boisdan ham musulmon xalqlar, jumladan, diyorimizda istiqomat qiluvchilar ushbu kasb bilan muntazam shug‘ullanib kelgan. Hozirgi paytga kelib kishilar qo‘lidagi mol-mulklarning asosiy qismi tijorat mollari ulushiga to‘g‘ri keladi. Shuning uchun ularning zakotini hisoblashga oid ba’zi tartib qoidalarni bilishimiz zarur bo‘ladi.

 

Fuqaholarimiz tijorat mollari deganda oltin, kumush va boshqa pullardan tashqari tijorat uchun hozirlab qo‘yilgan buyumlarni nazarda tutadilar. Bunga asbob-uskunalar, kiyimlar, oziq-ovqat mahsulotlari, hayvonlar, transport vositalari, ko‘chmas mulklar va boshqa barcha foyda olish niyatida savdo-sotiq uchun tayyorlab qo‘yilgan vositalar kiradi.

 

Kimning qo‘lida mana shu mollardan qiymati oltin yoki kumush bo‘yicha nisobga yetarli bo‘lib, u bir yil aylansa zakot berish farz bo‘ladi. Uning miqdori jami mol (sarmoya va foyda)ning qiriqdan bir qismi yoki 2,5 foiziga tengdir. Bu miqdorni qanday chiqarishga kelsak, zakot beradigan bo‘lsa, u mazkur tijorat uchun kiritgan sarmoyasini, olgan foydalarini, kishilar qo‘lidagi qarzlarini (agar qaytarilishi umid bo‘lsa) boshqa pullariga (jumladan, oltin va kumushlariga) qo‘shib barcha molning qiriqdan bir qismini chiqaradi. Qaytishiga umid yo‘q bo‘lgan qarzlarini esa qachon qo‘lga kiritsa keyin chiqaradi. O‘tib ketgan yillar uchun chiqarmaydi. Agar savdogarning o‘zini boshqalardan qarzi bo‘lsa, uni umumiy molning yig‘indisidan chiqarib tashlagandan so‘ng zakot beradi.

 

Tijorat moli sifatida qaralib zakot beriladigan mol bu aylanayotgan mollardir. Do‘kon binosi va jihozlari kabi aylanmaydigan buyumlar zakot moliga qo‘shilmaydi. Bundan tashqari mollar solib qo‘yiladigan idishlar, o‘lchash uchun ishlatiladigan tarozilar, qoplar va hokazolar ham agar ular mollar bilan sotib yuborish niyat qilinmasa, zakot moliga kiritilmaydi. Aks holda kiradi.

 

Zakot chiqarishda mollarni qaysi narxda baholashga keladigan bo‘lsak, bu borada ulamolarimiz turli fikrlarni aytib o‘tishgan. Ammo bizning mazhabimizda ixtiyor qilingan fatvoga ko‘ra ularni olingan emas, balki bugungi sotilayotgan bahosi, ya’ni, ulgurji bahosi hisobga olinadi, chunki zarurat bo‘lib qolsa, shu narxda sotib yuborish mumkin. Bugungi bahosini molni o‘tmay qolgani sababli aniqlash mushkul bo‘lib, qolgan o‘rinda ibn Abbos (raziyallohu anhu) fikrlariga ko‘ra zimmasida zakot chiqarish farzi saqlanib turgan holda sotilishini kutib turish mumkin bo‘ladi.

 

Tijorat mollari zakotini qaysi moldan chiqarish savdogar ixtiyoridadir. Agar hoxlasa, molni o‘zidan yoki qiymatidan berishi ham mumkin. Mabodo, kambag‘alning ehtiyojidagi buyumni olib bersa, yana yaxshiroqdir. Chunki uni bozorga borib-kelish kabi ortiqcha xarajatlardan xalos qilgan bo‘ladi. Bundan tashqari ular narx-navo borasida aldanib qolishlari ham mumkin. Vallohu a’lam.

 Sayyidjamol Masaitov,

TII katta o‘qituvchisi 

 

Ramazon-2018
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

18.08.2026   21034   4 min.
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.

Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.

Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.

Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.

Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.

O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.

O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.

Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.

Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.

Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.

Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.

Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.

– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.

– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.

Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.

– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari