Sayt test holatida ishlamoqda!
26 Avgust, 2026   |   13 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:18
Quyosh
05:43
Peshin
12:25
Asr
17:09
Shom
19:10
Xufton
20:30
Bismillah
26 Avgust, 2026, 13 Rabi`ul avval, 1448

Kuchsiz qavlga tayanib fatvo berish – johillik

25.05.2023   2919   3 min.
Kuchsiz qavlga tayanib fatvo berish – johillik

Muhammad Amin ibn Umar ibn Obidin Dimashqiy (1783-1836) rahimahulloh fatvo chiqarish qonun-qoidalaridan iborat hanafiylarning asosiy kitobi “Uqudu rasmil muftiy” asarida quyidagi umumiy qoida va tamoyillarni bayon qiladi.

  1. O'zi istagan qavl va fikrga ergashish mumkin emas:

Ibn Obidin rahimahulloh aytadi: “Amal qilish yoki birovga fatvo berish uchun faqatgina mazhab olimlari quvvatli, deb hisoblagan qavlga ergashish vojibdir. O'zi amal qilishi uchun ham va birovga fatvo berishi uchun ham kuchsiz qavlga ergashish mumkin emas”.

Qosim Qutlubug'oning “Shifa al-ilal” nomli risolada quyidagi so'zlarni keltiradi: “Kuchsiz qavlga tayanib hukm chiqarish yoki fatvo berish – johillik va ijmoga zid”.

  1. Mazhabdagi kuchli qavlni faqatgina tarjih ahli belgilab berishi mumkin:

Birinchi holatimizdan kelib chiqib, ya'ni o'zimiz istagan qavlga ergasha olmas ekanmiz, u holda mazhabda amal qilinadigan qavlni kim ajratib beradi, degan savol paydo bo'ladi. Albatta, bu vazifa faqatgina ijtihodning ma'lum darajasiga etgan olimlar tomonidan amalga oshirilishi mumkin, xolos.

Ibn Obidin rahimahulloh: “Bilginki, munosib kishilar tomonidan kuchli deb hisoblangan narsaga ergashish vojibdir”.

  1. Faqihlarning ilmiy darajasi turlicha bo'ladi:

Ibn Obidin rahimahulloh faqihlarning etti tabaqasi haqida Ibn Kamol Poshoning taqsimotini keltiradi. Bunday tabaqalanish hamda Ibn Kamol Posho qaysi olimni qaysi tabaqaga kiritgani keyingi davr olimlari, jumladan, Laknaviy, Marjoniy va Kavsariy kabilar tomonidan tanqidga uchragan. Tanqidning asosi ba'zi tabaqani bir-biridan ajratish mumkin emasligi, shuningdek, faqihlar o'zlari munosib bo'lgan o'rindan quyiroqqa qo'yilgani bilan bog'liq.

  1. Mazhabdagi mujtahid anchadan beri yo'q, muftiyning vazifasi esa – tarjih ahli quvvatli deb belgilagan narsaga ergashish:

Ibn Obidin rahimahulloh aytadi: “Bizning zamonamizda muftiy-mujtahidlar yo'q, faqatgina sof muqallidlar qolgan, xolos”. U oxirgi mazhab mujtahidlari orasida Kamol ibn Humom (vafoti hijriy 861 yil) va Qosim Qutlubug'o (vafoti hijriy 879 yil)ni ham zikr qiladi. Ibn Nujaymni esa sof muqallidlar qatoriga qo'shadi. Agar Ibn Nujaymning tarjihi oldingi tarjih sohiblarining qarashlariga muvofiq kelmasa, uning tarjihi hech qanday kuchga ega emas.

  1. Fatvo ahllari usul va fiqhga emas, balki mazhab kitoblaridagi ochiq-ravshan matnga asosan fatvo berishlari lozim:

Ibn Obidin rahimahulloh Ibn Nujaym rahimahullohning quyidagi so'zlarini keltiradi: “Muftiy mujtahidlar ochiq bayon qilib ketgan matnni to'g'ridan-to'g'ri keltirish orqali javob berishi vojibdir”.

 

Mansurjon BOBOYeV,

Navoiy viloyati “Mirxalil Maydon ota” jome masjidi imom-xatibi.

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Iordaniya OAV: Toshkentda Islom sivilizatsiyasiga bag‘ishlangan xalqaro mediaforum o‘tkaziladi

19.08.2026   69311   2 min.
Iordaniya OAV: Toshkentda Islom sivilizatsiyasiga bag‘ishlangan xalqaro mediaforum o‘tkaziladi

Iordaniyaning nufuzli “Jordan News Agency” (Petra) axborot agentligi hamda “Hala Ahbar” nashrida 24–29 avgust kunlari Toshkent shahrida bo‘lib o‘tadigan “Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh va kashfiyotlar” mavzusidagi xalqaro mediaforumga bag‘ishlangan maqolalar e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.

Agentlikda yozilishicha, mazkur yirik xalqaro tadbir O‘zbekistonning jahon media hamjamiyati bilan aloqalarini yanada kengaytirish, jurnalistlar va soha mutaxassislari o‘rtasida tajriba almashishni rivojlantirishi bilan ahamiyatlidir.

Shu bilan birga, forum davomida islom sivilizatsiyasining boy ilmiy-ma’rifiy va madaniy merosini zamonaviy media vositalari orqali keng targ‘ib etishga alohida e’tibor qaratiladi.

Forumning asosiy tadbirlari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida o‘tkaziladi. Unda xorijiy ommaviy axborot vositalari vakillari, xalqaro ekspertlar hamda media sohasi mutaxassislari ishtirok etadi.

Nashrlar forum dasturining mazmun-mohiyatiga alohida e’tibor qaratgan. Xususan, tadbir doirasida yalpi majlislar, ixtisoslashtirilgan media-ko‘rgazmalar, matbuot brifinglari va ikki tomonlama uchrashuvlar tashkil etiladi.

Munozaralarda hujjatli filmlar yaratish, tarixiy xotirani asrash va yoritish, nashriyot loyihalarini rivojlantirish, zamonaviy texnologiyalardan media sohasida samarali foydalanish hamda xalqaro media loyihalarni amalga oshirish istiqbollari muhokama qilinadi.

Nashrning qayd etishicha, tadbirning muhim jihatlaridan biri – O‘zbekistonlik talabalar uchun xalqaro media sohasining tajribali mutaxassislari ishtirokida amaliy master-klasslar o‘tkazilishidir. Bu mashg‘ulotlar zamonaviy jurnalistika, mediamahsulotlar yaratish va xalqaro axborot makonida samarali faoliyat yuritish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarni oshirishga xizmat qiladi.

Iordaniya OAVda forum doirasida ishtirokchilar uchun Samarqand shahriga safar ham rejalashtirilgani qayd etilgan. Xorijiy jurnalistlar Imom Buxoriy majmuasini ziyorat qilib, Samarqandning boy tarixiy-madaniy merosi bilan tanishadilar. Toshkent shahrida esa xalqaro OAV vakillari uchun maxsus mediatur tashkil etiladi.

Bunday safarlar forum ishtirokchilariga O‘zbekistonning nafaqat zamonaviy taraqqiyoti, balki uning jahon sivilizatsiyasi tarixidagi o‘rni, ilmiy-ma’rifiy an’analari va boy madaniy merosi haqida bevosita tasavvur hosil qilish imkonini beradi.

Maqolalarda xalqaro mediaforumning 28 avgust kuni yakuniy yalpi majlis va rasmiy yopilish marosimi bilan yakunlanishi ham ma’lum qilingan. Xorijiy mehmonlar O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining 35 yilligiga bag‘ishlangan tadbirlarda ham ishtirok etadi.

O‘zbekiston musulmonlar idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari