Sayt test holatida ishlamoqda!
02 Sentabr, 2026   |   20 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:27
Quyosh
05:50
Peshin
12:23
Asr
17:00
Shom
18:59
Xufton
20:17
Bismillah
02 Sentabr, 2026, 20 Rabi`ul avval, 1448

Abdulloh ibn Muborak

19.02.2018   13201   7 min.
Abdulloh ibn Muborak

Manbalarda kelishicha, Abdulloh ibn Muborak boy-badavlat bo‘lib, uning jami mol-mulki to‘rt yuz ming dinor qiymatidan osharkan. Yillik daromadi esa yuz ming dinorga to‘g‘ri kelar ekan. Uning otasi bor-yo‘g‘i bir bog‘bon bo‘lib, bu boylik undan qolmagan. Buncha katta davlatni o‘z mehnatiyu sa’y-harakatlari tufayli qo‘lga kiritgan. 

Ibn Muborak uni o‘zidan keyingi avlodlariga meros qilib qoldirish, sandiqlarga taxlab qo‘yish, qimmatbaho uy anjomlari va bebaho tuhfalar sotib olishga sarflash uchun to‘plamagan. Aqlli, diyonatli, zuhdu taqvoga tayangan, sermulohaza, oxiratni o‘ylab ish tutadigan bu ulug‘ inson maqsadi molu dunyosini Alloh roziligi yo‘lida, xayriya ishlari va ezgu maqsadlarga sarflash bo‘lgan. Zikr etilganidek, har yili yuz ming dirham pulini ibodat, zuhd va ilm ahliga sarflar edi. Mablag‘ning hammasi uning tijoratdan olgan foydasidan emas, balki aksar hollarda yiqqan sarmoyasi hisobidan bo‘lgan. Binobarin, tijorat qilishdan va uning daromadidan ko‘zlagan maqsadi faqiru fuqarolarga, olimu ulamolarga, zohidu obidlarga xayriya tariqasida sarflash edi. Ayni shu maqsadda u tinmay ishlardi, uzoq yurtlarga tijorat safarlarini amalga oshirardi. 

Abdulloh ibn Muborak bir kuni Fuzayl ibn Iyozga: “Sen va as'hoblaring bo‘lmaganida men tijorat bilan shug‘ullanmasdim”, degan edi. Mana shu tariqa u zoti sharifning mehnati, tijoratidan ko‘zlagan maqsadi faqat sadaqa, xayr-ehsonu muruvvat ko‘rsatish edi. Chunki bu xayrli ishda insoniy oliy maqom va dunyoyu oxiratda ezguligi ulug‘ ishlarni ko‘rardi. Hatto uning huzuriga bedavo dardga mubtalo bo‘lgan bemor yordam so‘rab kelsa, unga to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatib, sadaqai joriya qilardiki, ko‘pincha u bemor shifo topib ketardi. 

Ali ibn Hasan ibn Shaqiq bunday degan: «Bir odam Ibn Muborakdan bunday deb so‘raganini eshitgan edim: “Ey Abu Abdurrahmon, bundan yetti yil muqaddam tizzamga qonab turadigan bir yara chiqqan edi, uni tuzataman deb qilmagan dori-darmonim ham, bormagan tabibim ham qolmadi, biroq bulardan hech bir naf ko‘rmadim”. Shunda Ibn Muborak unga: “Tevarak-atrofni aylanib ko‘rib, odamlar suvga ehtiyoj sezgan bir suvsiz joyni topda, o‘sha joyda bir quduq qazi. Aminman, o‘sha joyda suv otilib chiqadigan bir buloq paydo bo‘ladi va yarangdan qon oqishi ham to‘xtaydi”, dedi. Shunda boyagi odam uning aytganini qilgan edi, yarasi bitib, tuzalib ketdi» (Bayhaqiy rivoyati). 

Ibn Muborakning o‘zi hatto jazirama issiq kunlarida ham ro‘zador bo‘lar, muhtoj odamlarni eng yaxshi taomi bilan boqar edi. Hech qachon bir o‘zi ovqatlanmay, taomini albatta biror mehmon bilan baham ko‘rardi. Bu xususda Hasan: “Men Ibn Muborakning Xurosondan to Bag‘dodgacha qilgan safarida hamrohlik qilgandim, lekin shu safar davomida biror marta ham uning yolg‘iz o‘zi oqatlanganini ko‘rmadim”, deb hikoya qilgan. U xurmo xarid qilardida, uni miskinu bechoralarga ulashib: “Kim mening xurmolarimdan yesa, har bir yegan xurmosi uchun bir dirham mukofot oladi”, derdi, keyin yeyilgan xurmo danaklarini sanab, xar bir danakka bir dirhamdan tarqatardi. 

Yana u: “Och kishiga berilgan bir burda luqma (non, taom), mening nazarimda, masjid qurganimdan ham afzaldir, garchand u masjidni bir o‘zim quradigan bo‘lsam ham”, der edi.

Ibn Muborakning tijorat va foydadan ko‘zlagan maqsadi mana shu g‘oyaga qaratilgan edi. Ayni shu yo‘lda u mol-dunyo to‘pladi. Alloh taolo davlatini barakali qildi, uning kamayib qolishidan hech bir xavotirsiz xayr-ehson yo‘liga sarfladi. Allomaning aql bovar qilmaydigan, afsonaviy darajadagi saxovati va oliyhimmatligi haqida el-yurt orasida hikoyalar tarqalgan. Ulardan ba’zilari ustida to‘xtalamiz. 

Ibn Muborak bir marta Alloh yo‘lida ezgu ishlar qilish niyatida Bag‘doddan Masusaga, ya’ni Rum (Kichik Osiyo)ning bir chegarasi hisoblanadigan joyga boradi. Uning hamrohlari o‘zlarini dinu diyonatni mustahkamlash yo‘lida yaxshi amallarga ixtiyoriy baxshida etgan so‘fiylar edi. Ibn Muborak ularga: “Ey g‘ulom, tog‘orani bu yoqqa keltir”, dedi, so‘ngra tog‘ora ustiga dastro‘molini yozdi-da: “Har biringiz yonidagi bor pulini tog‘oraga tashlasin”, dedi. Natijada ulardan biri o‘n dirham, boshqa birlari yigirma dirhamdan bor pulini tashlashdi. Shunda Ibn Muborak al-Masusaga yetgunlariga qadar ularga xayr-ehson qilib, barcha xarajatlarini o‘zi ko‘tardi. Manzilga yetganlaridan keyin ularga: “Bu yerlar chegara joyi, endi qolgan pullarimizni o‘zaro bo‘lishib olamiz”, dedi va har bir odamga yigirma dinordan ehson qila boshladi. Shunda ba’zilar: “Ey Abu Abdurrahmon! Axir men yigirma dirham bermagan edimku?” deyishsa, ul zot: “Alloh taolo din yo‘lida yaxshi amallarga bel bog‘lagan insonlarning mol-dunyosini barakali qilishini bilmaysizlarmi?” deb javob qilar edi. 

Bir yili Ibn Muborak haj ibodatini azmu qaror qildi va marvlik as'hoblarga: “Sizlardan kim bu yil hajga borishni niyat qilgan bo‘lsa, o‘zi bilan olmoqchi mablag‘ini menga keltirib topshirsin, u kishi uchun xarajatni men to‘layman”, dedi. Keyin ularning pullarini yig‘ib oldida, pul solingan har bir xalta ustiga egasining ismini yozib, maxsus bir sandiqqa solib, qulflab qo‘ydi. So‘ngra hammaga yetarli ot-ulovlarni yollab, ular bilan birgalikda Marvdan Bag‘dod tomon safarga chiqdi. Safardagi zaruriy xarajatlar masalasimi, ot-ulov yoki ziyoratga otlanganlarning o‘zaro munosabatidagi odob-axloqiyu ular uchun qulayliklar masalasimi – barchasi har jihatdan to‘kis ado etildi. Ibn Muborak ularni eng mazali taomlar, shirin holvalar bilan ovqatlantirib, barcha xarajatlarini to‘lar edi. So‘ngra o‘sha muloyimligi, muruvvati va xushnudligi bilan Bag‘doddan chiqib Madinai munavvaraga yetib kelgunlarigacha ular bilan birga bo‘ldilar. Yetib kelishgach, hamrohlarining har biridan oila a’zolari Rasulullohning (sollallohu alayhi va sallam) shaharlaridan qanday qimmatbaho sovg‘alar olib kelishni buyurishganini so‘radi. Ular: “Falon va falon narsalarni aytgan edilar”, deb javob qildilar. Ibn Muborak har birining ahli oilasi buyurgan narsalarni sotib olib, ularga ulashdi. Shundan so‘ng u ziyoratchilar bilan Makka tomon yo‘l oldi. U yerda haj ibodati arkonlarini ado etib bo‘lgach, hamrohlaridan: “Ahli ayolingiz Makka tomonlaridan nimalarni xarid qilishni buyurganlar?” deb so‘radi. Ular: “Falon va falon narsalarni buyurganlar” deyishgach, o‘sha narsalarni xarid qilib olib berdi. So‘ngra ziyoratchilar Makkadan chiqib, o‘z yurtlari tomon ravona bo‘ldilar. Ibn Muborak safar nihoyasigacha ularga shunday hamrohlik qildi.

Ziyoratchilar o‘z yurtlariga kelib, uylarining ko‘rimsiz, eskirgan joylari suvalib tartibga solingan, ta’mirlangan, devorlari oqlangan, eshiklari bo‘yalgan holda ko‘rib, hayron bo‘lishdi. Uch kun o‘tgach, Ibn Muborak bir ziyofat uyushtirib, hammalarini mehmon qildi. Ovqatlanib bo‘lishgach, ularga yangi kiyimlar ulashib, yanada xursand qildi. Shundan keyin ziyoratga borganlarning pullari qo‘yilgan sandiqni ochib, undagi xaltachalarni chiqarib, yozilgan ismlariga qarab egalariga tarqatdi. Mehmonlar o‘z mablag‘larini bekamu ko‘st olishib, Ibn Muborakka tashakkur va minnatdorliklar izhor qilib, uyuylariga tarqalishdi.

O‘MI Matbuot xizmati

Siyrat va islom tarixi
Boshqa maqolalar
Maqolalar

“Qadr-qimmatimiz ulug‘lanayotgan yurt”

28.08.2026   36063   10 min.
“Qadr-qimmatimiz ulug‘lanayotgan yurt”

“Yangi O‘zbekiston” gazetasining shu yil 27 avgust kungi 175-sonida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy, “Oliy Darajali Imom Buxoriy” ordeni sohibi Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR hazratlarining “Qadr-qimmatimiz ulug‘lanayotgan yurt” nomli maqolasi chop etildi.
Ezgulik, bag‘rikenglik markaziga aylanayotgan mamlakatimizda diniy-ma’rifiy sohada erishilayotgan tarixiy yutuqlar e’tirofiga bag‘ishlangan qiyosiy-tahliliy maqolaning to‘liq matni bilan quyida tanishishingiz mumkin:

Bismillahir Rohmanir Rohiym.

Butun xalqimiz tomonidan katta shodiyona qilinayotgan, o‘z taqdirini shu aziz Vatan taqdiri bilan bog‘lagan qirq millionga yaqin yurtdoshimiz qalbini cheksiz faxr-iftixor tuyg‘ulariga to‘ldirayotgan mustaqillik bayrami – istiqlolimizning 35 yillik ayyomi bilan barchani chin qalbimdan muborakbod etaman.

Alloh taologa behisob shukrki, mamlakatimizda so‘nggi yillardagi jadal va keng ko‘lamli islohotlar qatorida e’tiqod erkinligini ta’minlash hamda mo‘min-musulmonlar emin-erkin toat-ibodat qilishi uchun yaratilayotgan sharoitlar yangi bosqichga ko‘tarildi.

Bunyodkorlik va ma’naviy tiklanish solnomasi

So‘nggi o‘n yillik solnomasiga qaraydigan bo‘lsak, yurtimizning har bir hududida ulkan bunyodkorlik ishlariga guvoh bo‘lamiz. Ularning eng mahobatlilari, shubhasiz, poytaxtimizdagi Islom sivilizatsiyasi markazi va Samarqanddagi Imom Buxoriy majmuasidir.

Bundan 9 yil oldin Islom sivilizatsiyasi markazini barpo etish haqida maxsus qaror qabul qilinib, amaliy ishlar boshlangan edi. Nihoyat joriy yilda qadimdan Toshkentning ma’naviy markazi bo‘lib kelgan Hazrati Imom majmuasi yonida milliy ruh va zamonaviy sharoitlarga ega muhtasham inshoot barpo etildi. Markazning asosiy zali, ta’bir joiz bo‘lsa, qalbi, hech shubhasiz, muqaddas Qur’on zalidir. Bu yerda dunyodagi eng qadimiy Hazrati Usmon Mus'hafi yuksak maqomiga yarasha munosib o‘rin topdi.

Bu maskanda O‘zbekiston musulmonlari idorasi ham yangi qarorgohiga ega bo‘ldi. Prezidentimizning oq fotihasi bilan biz ham shu yerda faoliyatimizni davom ettiryapmiz.

Imom Buxoriy majmuasi qurilishi 2019 yilda boshlangan edi. Qariyb 45 gektar maydonni qamrab olgan hududda ulkan maqbara, 10 ming kishilik masjid, innovatsion muzey, kutubxona, mehmonxonalar va boshqa zarur infratuzilma inshootlari barpo etildi.

Shu muazzam majmua foydalanishga topshirilayotganida xayolimga bir fikr keldi. Bilasiz, Imom Buxoriy bobomiz ilm talab qilish yo‘lida qancha mashaqqatlar chekib dunyo kezdilar. Buyuk muhaddis bo‘lib Vatanimizga qaytib keldilar. Lekin unga hozirgidek e’tibor, ehtirom, ­e’zoz ko‘rsatilmagandi. Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan Imom Buxoriy hazratlarining boy ilmiy merosini yuksak darajada qadrlash va targ‘ib etishga yangi bosqichda keng imkoniyatlar yaratildi. Hozir butun islom olami, barcha musulmonlar shu majmuaga talpinmoqda.

Shuningdek, Farg‘onadagi Burhoniddin Marg‘inoniy yangi majmuasi, Namangandagi Sulton Uvays Qaraniy ziyoratgohi, Andijon bosh masjidi, Surxondaryodagi termiziylar maqbaralari, Qashqadaryodagi Abu Muin Nasafiy ziyoratgohi, Buxorodagi Mir Arab oliy madrasasi, Nukusdagi Imom Eshon Muhammad, Urganchdagi Oxun bobo masjidlari, Toshkentdagi Suzuk ota, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf masjid-majmualari, Toshkent viloyatidagi Zangiota ziyoratgohini ham sanab o‘tish mumkin.

Yurtimizning shaharu qishloqlarida, eng chekka hududlarida 130 taga yaqin yangi masjid ochildi. 500 dan ziyod jome butunlay qaytadan bunyod etildi. 3 ta oliy va 1 ta o‘rta maxsus madrasa tashkil etildi. Jumladan, 500 yillik tarixga ega Mir Arab oliy madrasasining tarixiy maqomi tiklandi va uni dunyoga mashhur al-Azhar majmuasi darajasiga yetkazish ishlari davom etmoqda.

Samarqandda Hadis ilmi maktabi, Surxondaryoda Imom Termiziy ­nomidagi islom instituti, shuningdek, Imom Termiziy nomidagi o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi faoliyat boshladi. Toshkent islom institutida magistratura tashkil qilinib, bu yil ilk bitiruvchilar sohaning nufuzli idoralarida mehnat faoliyatiga kirishdi.

Qur’oni karim va tajvid o‘quv kurslari soni 30 dan oshdi. Mashg‘ulotlarni 100 mingdan ziyod tinglovchi yakunlab, Allohning kalomini o‘qish baxtiga erishdi. Bundan tashqari, internet orqali onlayn qiroat saboqlari yo‘lga qo‘yildi.

Diniy idoramiz huzurida Markaziy Osiyoda yagona bo‘lgan Fatvo markazi tashkil etildi. Bu yerda diniy ulamolarimiz har yili yurtdoshlarimizning 300 mingdan ortiq savoliga javob berib kelmoqda. E’tiborlisi, ishlash yo o‘qish maqsadida chet davlatda bo‘lib turgan vatandoshlarimizning savollariga mobil ilova va ijtimoiy tarmoqlar orqali ham javob berish imkoniyati yaratilgan.

Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy va Bahouddin Naqshband nomidagi 4 ta xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ta’sis etilib, nodir ilmiy-ma’rifiy asarlar tadqiq qilinmoqda.

Ziyorat va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash

Haj va umra safarlariga keng yo‘l berildi. Haj kvotasi 3 baravar, ya’ni 5 mingdan 15 mingga ko‘paygan bo‘lsa, umraga qo‘yilgan kvota cheklovlari olib tashlandi. Natijada har yili 1 millionga yaqin hamyurtimiz Allohning baytini ziyorat qilishga muvaffaq bo‘lmoqda.

Bu yildan boshlab Prezident hojilari dasturi joriy etilib, el-yurtimizga sidqidildan xizmat qilgan 100 nafar yurtdoshimiz haj safariga imtiyozli borib keldi.

Ramazon oyi, ikki hayit bayrami haqiqiy ma’noda katta ayyomga aylandi. Bu muborak sanalarni Prezident qarori bilan keng nishonlash dunyo mamlakatlari tajribasida yo‘q. Ayniqsa, joriy yilgi ayyomlarda davlatimiz rahbari tashabbusi bilan amalga oshirilgan ulkan voqeliklarni alohida ta’kidlash kerak: Ramazon oyida 1 trillion 100 million so‘m, Qurbon hayitida 700 milliard so‘m mablag‘ xayriya ishlariga yo‘naltirildi.

Diniy soha xodimlariga bugungidek ­e’tibor, ijtimoiy, moddiy qo‘llab-quvvatlash ilgari kuzatilmagan edi. Ayniqsa, 15 ulamoning Imom Buxoriy ordeni bilan mukofotlanishi tarixiy voqea bo‘ldi.

Imom-xatiblarimiz xorijiy tajriba almashish va malaka oshirish uchun chet davlatlarga bormoqda. Xususan, AQSH, Rossiya, Buyuk Britaniya, Yevropa mamlakatlari, Saudiya Arabistoni, Misr, BAA, Turkiya, Janubiy Koreya singari davlatlarda malaka oshirish kurslari, Qur’oni karim xatmlari, diniy-ma’rifiy suhbatlarda ishtirok etmoqda. Albatta, bunday yuksak ehtirom va keng imkoniyatlar qalblarimizda cheksiz shukronalik tuyg‘usini uyg‘otadi. Zero, Alloh taolo Qur’oni karimda shukr qiluvchilarga ne’matlarini yanada ziyoda etishni va’da qilib, bunday marhamat qiladi:

“Va Robbingiz sizga: “Qasamki, agar shukr qilsangiz, albatta, sizga ziyoda qilurman. Agar kufr keltirsangiz, albatta, azobim shiddatlidir”, deb bildirganini eslang” (Ibrohim surasi, 7-oyat).

Ushbu ilohiy va’daga muvofiq, tinch va farovon kunlarimizning qadriga yetish, yurtimizda amalga oshirilayotgan xayrli va ezgu ishlarga shukronalik keltirish ne’matlarning bardavom va yanada ziyoda bo‘lishiga sababdir. Zotan, shukr faqat tilda emas, balki mehr-oqibat, saxovat va ezgu amallarda namoyon bo‘lishi bilan o‘z ma’nosini topadi.

Buyuk saodatning ifodasi

Mamlakatimizdagi ochiqlik siyosati natijasida O‘zbekiston musulmonlari idorasining islom olami bilan aloqalari rivojlanmoqda. Xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik mustahkamlandi. Turkiy davlatlar muftiylari kengashi, Abu Dabi tinchlik forumi, Xalqaro musulmon ulamolari kengashi, Musulmon donishmandlar kengashi, Islomiy fiqh akademiyasi, Islom olami uyushmasi, Podshoh Salmon nomidagi Hadisi sharif akademiyasi va Xalqaro islom fiqhi akademiyasi kabi nufuzli tashkilotlar shular jumlasidan.

Yaqinda mamlakatimizda I xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi o‘tkazildi. U butun dunyo e’tiborini yana bir bor O‘zbekistonga qaratdi. Forum doirasida ko‘plab nufuzli olimlar, ulamolar yurtimizga tashrif buyurib, amalga oshirilayotgan ijobiy o‘zgarishlarning shohidi bo‘ldi.

Yurtimizdan yetishib chiqqan buyuk mutafakkir allomalarning hayoti va ilmiy merosini o‘rganish yuzasidan 600 dan ortiq kitob, monografiya, risola, roman nashr qilindi.

Umuman olganda, inson qadrini ulug‘lashga qaratilgan xalqparvar siyosat aholining turmush sifatini yanada oshirish, ilgari adashgan yo‘lidan qaytib, sog‘lom hayot kechirish yo‘lini tanlagan shaxslarni afv etish kabi savobli ishlarda namoyon bo‘layotir.

Bularning bari Alloh taoloning inoyati bilan erishilgan istiqlol sharofatidandir. Tiklangan ma’naviy qadriyatlar, keng ochilgan e’tiqod imkoniyatlari yangi O‘zbekistonda inson qadri naqadar yuksak darajaga ko‘tarilganining yorqin misolidir. Bu ishlar ma’rifat, bag‘rikenglik va ezgulik tamoyillari atrofida birlashgan xalqimizning kelajakka ishonchini yanada mustahkamlaydi.

Zero, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam o‘z ta’limotlarida inson uchun eng ulug‘ saodat tinchlik-osoyishtalik, tansihatlik va xotirjamlik ekanini alohida ta’kidlaganlar:

“Sizlardan kim ahli-oilasi tinch, tani sog‘ va bir kunlik yeguligi bor holda tong ottirsa, go‘yoki unga butun dunyo to‘laligicha berilibdi” (Imom Termiziy rivoyati).

Bugun yurtimizda hukm surayotgan tinchlik va emin-erkinlik mana shunday ulug‘ saodatning amaliy ifodasidir.

Alloh taolo jonajon Vatanimiz istiqlolini abadiy, tinchligimizni barqaror aylasin! Yurtimiz rivoji va xalqimiz farovonligi yo‘lida sidqidildan xizmat qilayotgan Prezidentimiz va barcha mutasaddilarga kuch-g‘ayrat, mustahkam sog‘liq va ulkan zafarlar yor bo‘lsin. El-yurtimiz ahil-inoqligi, xonadonlarimizning qut-barakasi hech qachon arimasin!

Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy, “Oliy Darajali Imom Buxoriy” ordeni sohibi

Maqolalar