Qadim Buxoroni tarixchilar sayohatchilar “she’riyat va afsonalar shahri” deb atashgan. Bu qo‘hna shaharning har bir ko‘chayu xiyoboni, go‘shasida olis o‘tmishning aks-sadosi bor. Ko‘kka bo‘y cho‘zgan minoralar inson aql-zakovatini namoyish qiladi. Buxoro Sharqu G‘arbda ochiq osmon ostidagi muzey, shavkatli tarixning jilvakor ko‘zgusi degan faxrli nom olgan.
Buxoro haqida so‘z borganida, Ark haqida gapirmasdan iloj yo‘q. Ark keyingi zamonlarda Buxoro amirlarining qarorgohi bo‘lib kelgan. Tarixiy manbalarda keltirilishicha, Ark bir necha marta vayron bo‘lib, yana qaytadan tiklangan. U haqdagi ilk ma’lumotlar Abu Bakr Narshaxiyning (899-960) “Buxoro tarixi” asarida uchraydi: “Buxoro hukmdori Buxorxudot Bidun ushbu qal’ani qurdiradi, ammo u tez orada vayron bo‘ladi. Shunda Buxorxudot donishmandlarni chaqirib, ulardan maslahat so‘raydi, ular esa qal’ani Katta ayiq yulduzlari turkumini eslatuvchi yetti ustun ustida qurish kerakligini aytishadi. Hukmdor shunday yo‘l tutadi va Ark mustahkam bo‘ladi”.
Ark qachon qurilgani haligacha aniqlanmagan. Ammo olimlarning taxminicha, bundan bir-bir yarim ming yil oldin ham ushbu mahobatli me’moriy obida hukmdorlarga qarorgoh bo‘lgan.
Ark – Buxoro tarixining tirik guvohi, u necha-necha qonli janglar, shafqatsiz istilochiyu bosqinchilarni ko‘rgan. 1220 yili Chingizxon qo‘shini shaharga bostirib kelganida, aholi Ark ichiga yashirinadi.
Arkda nafaqat hukmdor amirlar, balki buyuk olimlar, shoiru faylasuflar ham yashab, ijod qilib, avlodlarga bebaho meros qoldirishgan. Buxoro madaniyati eng yuksalgan o‘rta asrlarda Arkda Rudakiy, Firdavsiy, Abu Ali Ibn Sino, Forobiy, Umar Xayyom kabi buyuk zotlar yashagan. Abu Ali ibn Sino bunday yozadi: “Bu yer kutubxonasidan shunday kitoblarni topdim, ularni oldin ham, keyin ham hech qayerda ko‘rmadim. Ularni o‘qib chiqdim va menga olam sirlari ayon bo‘ldi”.
Ark g‘arbdan sharqqa cho‘zilgan qiyshiq to‘rtburchak shakliga ega. U zamonaviy shaharning g‘arbiy qismi o‘rtasida joylashgan. Devorlar aylanasiga uzunligi 789,60 metr, maydoni 3,96 gektar. Maydon sathidan balandligi 16-20 metrni tashkil etadi. Arkka ikki ustunsimon shaklda qurilgan minoralar orasidan kiriladi. Darvozalariga yo‘lak tepaga qarab yuksalib boradigan pandus (nishab maydoncha) shaklida qurilgan.
Arkning o‘zida me’moriy inshootlarning katta bir majmuasi joylashgan, sharqiy qismi hozirda arxeologik yodgorlikdir. Uning tepasiga chiqib qaragan kishiga ko‘hna Buxoroning betakror manzarasi kaftdek namoyon bo‘ladi. Usta me’morlar Arkni bo‘lajak me’morlar uchun darslik deb ataydilar. Ark devorlarida g‘isht terilishi, qurilish xom ashyolaridan tarixda qanday foydalanilgani yaqqol ko‘rinadi.
Hozir Ark yurtdoshlarimiz hamda chet ellik mehmonlarni ohanrabodek o‘ziga tortuvchi noyob tarixiy-me’moriy yodgorlik sifatida nom qozongan.
Saida DARIYEVA
tayyorladi.
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Qur’oni karim bilan muolaja qilish – bu zamonaviy tibbiyotdan voz kechish degani emas. Balki, Nabiy alayhissalomning “Allohning bandalari davolaninglar” deya ta’kidlaganlaridek, nabaviy sunnatga amal qilishlikdir. Ushbu nabaviy buyruq bizlarni kasalliklarga davo bo‘ladigan har bir yo‘ldan to‘g‘ri foydalanishga undaydi.
Ishonch bilan aytish lozimki, Qur’on tilovati mo‘minlar uchun eng yaxshi muolajadir. Darhaqiqat, undan millionlab insonlar istifoda qilganlar, yana istifoda qiladilar. Muolajada faqat tibbiyotgagina suyangan kishi Qur’onga beparvo bo‘lib, ko‘plab yaxshiliklardan bebahra qoladi. Agar siz u bilan muolaja qilsangiz hech qachon zarar ko‘rmaysiz!
Qur’oni karim bilan muolaja qilish - bu beminnat, ziyon-zahmatsiz bo‘lib, sizdan hech qanday maxsus vaqt, maxsus makon yoki holat talab qilmaydi.
Qur’oni karim bilan muolaja qilish – faqat kasalliklardan davolanish emas. Balki, uning tilovati ibodat bo‘lib, unda rahmat, saodat, tarbiya, Alloh taologa yaqin bo‘lish va sizning dunyoyu-oxiratda najot bor. U jismingiz, ruhingizni qayta quvvatlantiruvchi va mukammal hayotiy dasturdir...
Aytish lozim bo‘lgan muhim so‘z: Azizlarim! Men turli vaqtlar, holatlar, kasalliklar, musibatlar va qiyinchiliklarda Qur’oni karim bilan muolaja qilishni tajriba qilib ko‘rdim va bildimki, u har qanday kasalliklardan davolanishda eng yaxshi vositadir. Shuning uchun ham, Qur’oni karim hayotimning har bir lahzasida hamrohimdir.
Men kasallikka chalinsam yanada ko‘proq Qur’on o‘qiyman, tinglayman. Shunda Alloh taolo qanday kasallik bo‘lsa ham, menga tezda shifo sabablarini muhayyo qiladi. Kengchilik, baxt-saodatni tortiq etadi. Hech qanday xafalik, g‘am-tashvish, malollikni his qilmayman.
Yechimi juda qiyin bo‘lgan muammoga ro‘para bo‘lsam, Qur’oni karim menda ulkan sabr, mashaqqatni yengib o‘tishda quvvat, ishlarni hal etishda hikmat va xotirjamlikni ziyoda qiladi. Doimo to‘g‘ri qaror qabul qilishimga yordam beradi.
Agar bir yomonlikka yo‘liqsam, o‘zimda zaiflikni his qilsam, yoki kelajakdan qo‘rquvga tushsam, Qur’on g‘ayratimni oshiradi, qo‘rquvni ketkazadi. U har qanday holatda menga kuch-quvvat bag‘ishlaydi.
Siz ham men bilan birga bu go‘zal muolajani tajriba qilib ko‘rasizmi?!
Insoniyat bir necha ming yillar davomida, har bir zamon va makonda o‘zi uchun shifo izlab, turli usullarni qo‘llab ko‘rgan. Ba’zilar turli but, sanamlarni yasab ularga ibodat qilgan yoki quyoshga, olovga sig‘ingan va hokazo... Lekin Nabiy alayhissalom Payg‘ambar qilib yuborilganlaridan so‘ng shifo izlashda ham barcha uchun eng to‘g‘ri yo‘lni belgilab berdilar. Alloh taolo u zotga ummatlarining ruhlari va jismlari uchun shifo o‘laroq Qur’oni karimni nozil qildi.
O‘n to‘rt asrdirki, mo‘minlar Alloh taoloning ushbu
﴿يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ﴾
"Ey, odamlar! Sizlarga Rabbingizdan va’z (nasihat), ko‘ksingizdagi narsaga shifo va mo‘minlarga hidoyat va rahmat keldi" (Yunus surasi, 57-oyat) oyatiga ishongan holda Qur’ni Karim bilan o‘zlarini muolaja qilib kelmoqdalar.
Har jabhada ilg‘or musulmonlar tibbiyot rivojida ham asosiy poydevorni qo‘yganlar. O‘rta asrlardan keyin ilm-fan, xususan, tibbiyotda rivojlanish G‘arbga ko‘chdi. Tibbiyotda kimyoviy moddalarga suyanib davolash keng yoyildi. Borliqni Yaratguvchi Zotni inkor etuvchi, moddaparast g‘arblik olimlar bu borada ko‘plab yutuqlarga erishdilar. Tibbiyot bizga qayta ular orqali kirib keldi. Natijada musulmon tabiblarning aksariyati tabobat bilan birgalikda Qur’oni karim va dinimiz ko‘rsatmalariga muvofiq duolar bilan davolashdan butunlay yiroqlashib ketdi. Biz quyida Qur’oni karim bilan hattoki, tuzalmas kasallik bo‘lgan saratonga ham ba’zi oyatlarni o‘qib qanday muolaja qilish mumkinligini isbotlovchi ilmiy dalillarni keltirib o‘tamiz.
Biz bu izlanishimiz orqali xavfli kasalliklarga ham Qur’oni karim bilan muolaja qilish samaralarini ilmiy asoslab barchani xususan, shifokorlarni qanoatlantirishni maqsad qilganmiz. Bunda Qur’oni karim qay tarzda jismning barcha a’zolarini xususan, immunitet tizimini oshirishi, bosh miya va yurak hujayralari faoliyatini yaxshilashini ko‘rib chiqamiz.
"Islomda salomatlik" kitobidan
Muhammad Zarif Muhammad Olim o‘g‘li