Sayt test holatida ishlamoqda!
09 Iyul, 2026   |   24 Muharram, 1448

Toshkent shahri
Tong
03:15
Quyosh
04:58
Peshin
12:29
Asr
17:41
Shom
20:02
Xufton
21:41
Bismillah
09 Iyul, 2026, 24 Muharram, 1448

KA’B IBN MOLIK

03.01.2018   6512   5 min.
KA’B IBN MOLIK

        Abdurahmon RA’FAT POSHO

Ka’b ibn Molik roziyallohu anhu ansoriylarning ulug‘laridan, Yasribda katta e’tibor va obro‘ topgan kishilardan edi. U Aqoba kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan ahdlashib, musulmon bo‘ldi. Faxri koinotning Badr va Tabukdan boshqa yurishlarida qatnashdi. Ka’b ibn Molik Payg‘ambarimiz alayhissalomdan o‘nlab hadis rivoyat qilgan. Makkada vafot etgan.

Uhud kuni Payg‘ambarimiz alayhissalom yaralandilar. Shu payt kimdir: «Muhammad o‘ldi!» deb baqirdi. Shu choq Rasululloh sollallohu alayhi vasallam musulmonlar tomon kela boshladilar. U zot alayhissalomni birinchi bo‘lib Ka’b ibn Molik tanib qoldi va baland ovozda: «Ey musulmonlar, suyunchi! Rasululloh tiriklar!» deb qichqirdi. Rasululloh alayhissalom unga: «Jim!» ishorasini qildilar. Musulmonlar atrofida to‘planishdi. Keyin birgalashib, toqqa ko‘tarilishdi.

 

* * *

Ka’b ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilinishicha, u masjidda ibn Abu Hadraddan qarzini berishini talab qildi. Shunda ikkovlarining ovozlari ko‘tarildi. Shovqinni hatto Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uyining ichida turib eshitdilar. Keyin  hujralari pardasini ochib: «Ey Ka’b!» deb chaqirdilar. «Labbay, yo Rasululloh!» dedi u. «Qarzdan bunchasini kech», deb uning yarmiga ishora qildilar. «Shunday qilganim bo‘lsin, ey Allohning Rasuli», dedi. Keyin Rasululloh Ibn Abu Hadradga: «Tur, qarzni ado et», dedilar (Imom Buxoriy, Muslim, Termiziy, Nasaiy rivoyati).

 

* * *

Ka’b ibn Molik roziyallohu anhu aytadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning Tabuk safari mevali daraxtlar soya solib, bu manzara odamga yoqadigan paytga to‘g‘ri keldi. Mening bunday rohat-farog‘atlarga moyilligim bor edi. Erta tongdan u zot yoniga tayyorgarlik qilish uchun borardim-u, lekin hech narsa qilmay qaytib kelar edim. Xizmat qilib yuraverdim. Musulmonlar Payg‘ambar alayhissalom bilan birga jo‘nashdi. Men esa yo‘lga tayyor emasdim. Ularga orqadan yetib olishni ham o‘yladim, ammo bu ham menga nasib qilmadi”.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning Tabukdan qaytayotgani xabari kelganida meni g‘am bosdi. bahona izlashga tushdim: ertaga nima deb u zotning g‘azabidan qutulib qolsam ekan deb o‘ylay boshladim. Aqlli kishilardan yordam so‘radim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam yetib kelganlari ma’lum bo‘lganida meni yomon xayollar tark etdi. Oxiri rost gapirishga ahd qildim.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam erta tongda shaharga kirib keldilar. Safardan qaytsalar, oldin masjidga kirib ikki rakat namoz o‘qir, so‘ngra odamlar bilan uchrashar edilar. Bu safar ham shunday bo‘ldi. Joylariga kelib o‘tirganlarida Tabukka bormay qolganlar u zotga uzr ayta boshlashdi. Men ham u zot huzurlariga kelib, salom berdim. Menga sal g‘azabnok holatda tabassum qildilar. So‘ngra: «Kel», dedilar. Men qarshilariga o‘tirdim. U zot bormaganim sababini so‘raganlarida: «Allohga qasam, menda uzr yo‘q», dedim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Rost gapirding, tur, to Allohning hukmi kelgunicha kut», dedilar.

Yana ikki kishiga shunday javob aytildi. Uchovimizga odamlar bilan gaplashish taqiqlandi. Shu azobda ellik kunni o‘tkazdik.

Madina bozorida yursam, shaharga don sotgani kelgan Shom dehqonlaridan biri: «Kim menga Ka’b ibn Molikni ko‘rsatib qo‘yadi?» dedi. Odamlar menga ishora qilishdi. U oldimga kelib, G‘asson podshohi bitgan maktubni uzatdi. Unda bunday deb yozilgan edi: «Bizga xabar yetdi, do‘sting senga jafo qilibdi. Huzurimizga kel, biz senga tasalli beramiz». Maktubni o‘qigach: «Bu bir fitna», dedim va yoqib yubordim.

Elliginchi kuni uyda bomdodni o‘qidim. Namozdan so‘ng Allohni zikr qildim. Yuragim siqilib, keng yer torayib ketgandek bo‘lib turgan paytda Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhuning bir tepalikda turib, baland ovozda: «Ey Ka’b ibn Molik, xursandlik xabari!» deb baqirganini eshitdim. Alloh taolo «Yana qolgan uch kishining ham (tavbalarini qabul etdi). Ularga keng yer torlik qilgan, yuraklari tang bo‘lgan va Alloh (g‘azabi)dan faqat Uning O‘ziga qochish bilan panoh topilishini bilishganidan so‘ng ular tavba qiluvchilardan bo‘lishlari uchun Alloh tavbalarini qabul etdi» (Tavba, 118) oyatini tushirgan edi. Bir kishi oldimga ot choptirib keldi. Aslam qabilasidan yana bir kishi piyoda keldi. Bu kishi tog‘ oshib kelib, baland ovoz bilan xushxabar berdi. Sevinganimdan unga ustki kiyimlarimni yechib, kiydirib qo‘ydim. So‘ng Rasululloh sollallohu alayhi vasallam huzurlariga jo‘nadim. Odamlar yo‘lda tavbam qabul bo‘lgani bilan meni tabriklashardi.

Masjidga kirdim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam atrofida odam ko‘p ekan. Shunda Talha ibn Ubaydulloh roziyallohu anhu men bilan qo‘shqo‘llab so‘rashdi. So‘ng Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga salom bersam, xursand bo‘lganlaridan yuzlari yorishdi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldilarida o‘tirib: “Albatta, Alloh rostgo‘yligim sababidan najot berdi. Endi tavbamning natijasi o‘laroq, umrimning qolgan qismida faqat rost gapiraman...” dedim (Imom Buxoriy va Muslim rivoyati).

 

Ahmad MUHAMMAD tarjima qildi

Boshqa maqolalar
Maqolalar

Musulmonlar Jahon Ligasi bosh kotibi: “O‘zbekiston islom sivilizatsiyasi kitobiga yozilgan eng yorug‘ sahifalardan biridir”

08.07.2026   5587   4 min.
Musulmonlar Jahon Ligasi bosh kotibi: “O‘zbekiston islom sivilizatsiyasi kitobiga yozilgan eng yorug‘ sahifalardan biridir”

Tinchlik, bag‘rikenglik va ilm-ma’rifat yo‘lini birlashtirgan  I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumida 40 dan ortiq davlatdan 300 ga yaqin xorijiy olimlar, siyosat, madaniyat va din arboblari islom sivilizatsiyasining asl mohiyatini butun dunyoga anglatishni maqsad qilgan.

Forumda so‘zga chiqqan Musulmonlar Jahon Ligasi Bosh kotibi Muhammad bin Abdulkarim al-Issa O‘zbekistonni islom sivilizatsiyasining eng yorqin ilm-ma’rifat o‘choqlaridan biri sifatida e’tirof etib, buyuk allomalar merosini zamonaviy taraqqiyot bilan uyg‘unlashtirish insoniyatning umumiy kelajagi uchun strategik ahamiyat kasb etishini ta’kidladi. Shuningdek, islom sivilizatsiyasining tarixiy markazlarini qayta anglash va ularning ilmiy merosini zamonaviy taraqqiyot bilan uyg‘unlashtirish global ahamiyatga ega vazifaga aylanganini ta’kidladi.

Muhammad bin Abdulkarim al-Issa, Musulmonlar Jahon Ligasi bosh kotibi (Saudiya Arabistoni)

Avvalo, ushbu anjuman islom sivilizatsiyasining buyuk yodgorliklaridan biri bo‘lgan, musulmon merosining porloq sahifalari mujassam yurtda o‘tayotgani alohida ahamiyatga ega.
Bu zaminning islomiy merosi haqida uzoq to‘xtalib o‘tirmayman. Chunki u butun islom olamida yuksak e’tirof etilgan va tariximiz faxrlaridan biri sifatida tilga olinadi.

O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi eng buyuk islom sivilizatsiyasi davlatlaridan biridir. Samarqand — Buyuk Ipak yo‘lining durdonasi, islom me’morchiligi taraqqiyotida markaziy o‘rin tutgan shaharlardan biri hisoblanadi.

Buxoro esa islom tarixi sahifalarida eng buyuk ilm markazlaridan biri sifatida muhrlangan. Bu shahar ummatning eng ulug‘ allomalaridan, hadis ilmining amiri, Shayxul islom, hofizlar imomi, buyuk muhaddis Muhammad ibn Ismoil Buxoriy rahmatullohi alayhning muborak nomi bilan chambarchas bog‘liqdir.

Islom sivilizatsiyasi ilm-ma’rifat va yuksak qadriyatlar asosida barpo etilgan. Shu bois u insoniyat tarixida ma’rifatparvarlikning eng yuksak namunalaridan biri bo‘ldi.

Boshqa xalqlar sivilizatsiya yo‘lini izlayotgan bir paytda musulmon ummati universitetlar barpo etdi, ilmlarni tarjima qildi va butun insoniyatga yuksak axloq fazilatlarini o‘rgatdi.

Islom sivilizatsiyasi tarix kitoblaridagi quruq sahifalar emas. U iymon ilm bilan uyg‘unlashganda tarix nur bilan yozilishi va uning asarlari dunyo turguncha abadiy yashashining yorqin isbotidir.

Bu sivilizatsiya insoniyatga faqat muhtasham me’moriy obidalarni emas, balki boy qonunchilik, teran tafakkur va oliy axloqiy qadriyatlarni ham meros qilib qoldirdi.

Biz yaxshi bilamiz va bundan mamnunmizki, O‘zbekiston xaritadagi oddiy davlat emas. U islom sivilizatsiyasi kitobiga yozilgan eng yorug‘ sahifalardan biridir.

Samarqanddan Buxorogacha, Registondan Imom Buxoriy ziyoratgohigacha bo‘lgan barcha tarixiy yodgorliklar shu haqiqatni namoyon etadiki, bu zamin insoniyat ilm-fani va ma’naviy ongi uchun yuksak ziyo maskanlarini barpo etgan buyuk ummatning merosidir.

Ilm bilan iymon o‘rtasidagi bog‘liqlik hech qachon so‘nmaydi, qolaversa, yo‘qolib ketmaydi ham. Biz ildizi pok, ta’siri buyuk va manfaati abadiy bo‘lgan sivilizatsiya — Islom sivilizatsiyasi haqida so‘z yuritmoqdamiz.

Har bir buyuk millatning sivilizatsion tarixi uning keng qamrovli sarlavhasidir.

Bugun ana shu buyuk merosni yodga olar ekanmiz, bizning mas’uliyatimiz faqat o‘tmish bilan faxrlanishdan iborat emas. Balki ilm va amal orqali, yuksak islomiy qadriyatlarga tayangan holda, sivilizatsiya ruhini bugungi hayotimizda qayta jonlantirishdir.

Shu munosabat bilan O‘zbekiston Respublikasining islomiy, ilmiy va madaniy merosni qayta tiklash, uni asrab-avaylash hamda butun dunyoga tanitish borasidagi yuksak sa’y-harakatlarini alohida e’tirof etamiz.

Bu borada muhtaram Prezident Shavkat Mirziyoyev janoblarining xizmatlari beqiyosdir. Alloh taolo u kishining sa’y-harakatlarini muborak qilsin va ular orqali el-yurtga manfaat ato etsin.

Shuningdek, O‘zbekistonning islom olami, ayniqsa, Islom olami uyushmasi bilan mustahkam aloqalarini ham yuksak baholaymiz. Bu hamkorlik Makkai Mukarramada joylashgan tashkilot bosh qarorgohi bilan muntazam davom etib kelmoqda.

Biz Toshkent shahrida Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishini ham islom olamidagi eng yirik ilmiy va madaniy maskanlardan biri sifatida yuksak qadrlaymiz.

Shuningdek, Samarqand shahrida Imom Buxoriy yodgorlik majmuasining ochilganini ham yuksak baholaymiz. Ayniqsa, ushbu markazda Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiyning boy ilmiy merosini tadqiq etishga qaratilgan ilmiy ishlar alohida ahamiyatga egadir.

Alloh taolo ushbu ilm maskanlarida xizmat qilayotgan barcha fidoyilarga muvaffaqiyat ato etsin va ularning xizmatlarini ajru savob bilan mukofotlasin.

Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga ushbu muhim va ulug‘ ishlarga bosh-qosh bo‘lib kelayotganlari uchun alohida duolarimizni bildiramiz.

Alloh taolodan ushbu anjumanni barcha ishtirokchilar uchun manfaatli qilishini, undan ko‘zlangan ezgu maqsadlar ro‘yobga chiqishini so‘rayman.

MAQOLA