1-savol: Namozdan so‘ng nima deb duo qilish kerak?
Javob: Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi. Payg‘ambarimiz (alayhissalom): “Ey Parvardigorim, meni, bandalaringni jamlaydigan, tiriltiradigan kunda azobingdan saqla!”, deb duo qilar ekanlar (Imom Muslim rivoyati).
Mug‘ira ibn Shu’ba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) har namozdan so‘ng: “Ey Alloh! Sen ato qilgan narsani man qiluvchi yo‘q. Sen man qilgan narsani beruvchi yo‘q. Harakat, g‘ayrat ham, buyuklik ham Sendandir!”, deb duo qilganlar (Imom Buxoriy, Ahmad va Muslim).
Janob Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) Mu’oz ibn Jabal (roziyallohu anhu)ga har bir namozdan so‘ng: “Allohumma Rabbi, a’inniy ’ala zikrika va shukrika va husni ’ibadatik”, deb duo qilishni o‘rgatganlar (Imom Ahmad, Abu Dovud va Nasoiy rivoyatlari).
2-savol: Namozga niyat qilishda rakaatlar adadini ham aytish kerakmi?
Javob: Namoz niyatida rakatlari sonini aytish shart emas. Namozning o‘zini, qaysi namozni o‘qishini dildan o‘tkazish kifoyadir. Zero, niyat dilda bo‘ladi.
3-savol: Boshi bilan imo-ishora qilib ham namoz o‘qiy olmagan kishi sog‘aygach, o‘qimagan namozlarining qazosini o‘taydimi?
Javob: Boshi bilan imo-ishora qilib ham namoz o‘qishga qodir bo‘lmagan kishi ko‘zlari yoki qoshlari bilan imo-ishora qilib namoz o‘qimaydi. Sog‘aygach yoki kasali yengillagach, qaraladi, agar bir kechayu kunduzdan ortiq namoz o‘qiy olmagan bo‘lsa, qazosini o‘qimaydi. Agar undan kam bo‘lsa, qazosini o‘taydi.
4-savol: Sajdai sahv haqida ma’lumot bersangiz.
Javob: Sajdai sahv namozning biror vojib amali adashib tark etilganida qilinadigan ikki sajdadir. Sajdai sahv qilish uchun oxirgi qa’dada tashahhuddan so‘ng (jamoat namozida) o‘ng tarafga (yolg‘iz o‘quvchi ikki tarafiga) salom beriladi va ikki sajda qilinadi. So‘ng yana tashahhud, salavot va duolar o‘qilib salom beriladi.
5-savol: Imomga iqtido qilganda “Fotiha” hamda zam surani o‘qish mumkin emasligini yaxshi bilamiz. Lekin shu haqda kelgan dalillarni bilmaymiz. Iltimos, shu haqda vorid bo‘lgan oyat va hadislarni zikr etsangiz.
Javob: Qur’oni karim A’rof surasining 204-oyatida bunday buyurilgan:
“Qur’on o‘qilganda uni tinglangiz va sukut saqlangiz! Shoyad (shunda) rahm qilingaysiz!”
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Kimning (namozda) imomi bo‘lsa, imomning qiroati uning uchun qiroatdir”, deb marhamat qilganlar.
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam): “Albatta, imom unga iqtido qilinishi uchun qo‘yilgandir. Agar (imom) takbir aytsa, takbir aytinglar va agar qiroat qilsa, jim turinglar”, deganlar.
6-savol: Hozirgi paytda ko‘pchilik masjidlarda namoz o‘qiyotganlarning oldidan bemalol o‘tib ketish yoki orqasidagi kishining namozni tugatishini kutmasdan turib ketish hollari uchraydi. Shariatimizda bu haqda nima deyilgan?
Javob: Payg‘ambarimiz (alayhissalom): “Agar odamlar namoz o‘qiyotganning oldidan o‘tish qanday katta gunoh ekanligini bilganlarida edi, 40 (kun yoki 40 oy yoki 40 yil) bo‘lsa ham kutar edilar”, deb marhamat qilgan ekanlar (Muttafaqun alayh). Payg‘ambarimiz mazkur hadislarida 40 sonini tilga olganlar, xolos. Ulamolar esa 40 sonini 40 kun, 40 oy yoki 40 yil deb ta’vil qilishgan.
Payg‘ambarimizning 40 lafzini ishlatishlari ushbu gunohning og‘ir ekanligiga dalolatdir hamda uni qiladigan odamlar uchun yetarli qaytariqdir.
7-savol: Oyoq ostiga to‘shaladigan gilam va namat ustida namoz o‘qish, sajdai tilovat qilish mumkinmi?
Javob: Agar toza, najosat tegmagan bo‘lsa, mumkin. Chunki joynamoz najosatdan pok bo‘lishi shart.
Ushbu maqola O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Usmonxon Alimov hazratlarining
“So‘ragan edingiz” kitoblari asosida tayyorlandi.
O‘MI Matbuot xizmati
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi bilan hamkorlikda “Uchinchi Renessans chorrahasi” mavzusida ilmiy-ma’rifiy tadbir tashkil etildi.
Mazkur tadbir mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ma’naviy-ma’rifiy islohotlar, milliy merosni o‘rganish va keng targ‘ib qilish, shuningdek, Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasida belgilangan Uchinchi Renessans g‘oyasining mazmun-mohiyatini keng jamoatchilikka yetkazish maqsadida tashkil etildi.
Unda Andijon, Samarqand va Xorazm viloyatlari hamda Toshkent shahridan tashrif buyurgan 200 ga yaqin imom-xatib va imom noiblar, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita huzuridagi Diniy-ma’rifiy sohada qayta tayyorlash va malaka oshirish instituti tinglovchilari hamda O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi talabalari ishtirok etdi.
Tadbir doirasida mehmonlar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining boy ekspozitsiyalari, zamonaviy kutubxonasi, nodir qo‘lyozmalar fondi va raqamli texnologiyalar asosida tashkil etilgan ilmiy-ma’rifiy platformasi bilan yaqindan tanishdilar.
Ekskursiya davomida ishtirokchilarga mamlakatimiz hududida shakllangan qadimgi sivilizatsiyalar tarixi, islom dinining Markaziy Osiyodagi taraqqiyot bosqichlari, buyuk muhaddislar, mutafakkirlar va allomalarning jahon ilm-fani va madaniyati rivojiga qo‘shgan ulkan hissasi haqida batafsil ma’lumot berildi.
Shuningdek, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrlarining boy ilmiy-ma’naviy merosi, ularning insoniyat sivilizatsiyasi taraqqiyotidagi ahamiyati hamda Yangi O‘zbekistonda Uchinchi Renessans poydevorini yaratish borasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli ishlar taqdim etildi.
Tadbir ishtirokchilari Markazda yaratilgan zamonaviy infratuzilma, boy ilmiy muhit va tadqiqotchilar uchun taqdim etilayotgan imkoniyatlar haqida yuqori fikr bildirdilar.
Xorazm viloyati Gurlan tumanidagi jome masjidi imom-xatibi Muzaffar Avezovning ta’kidlashicha, Markaz qurilishining dastlabki bosqichlaridanoq mazkur loyiha diniy va ilmiy jamoatchilik diqqat markazida bo‘lib kelgan.
“Bu markaz qurilayotgan paytlarda ham bir necha bor tashrif buyurib, jarayonlarni kuzatganmiz. Bugun uning to‘liq shakllangan holatini ko‘rib, katta taassurot oldik. Ayniqsa, qadimgi sivilizatsiyalar tarixi, islom madaniyati taraqqiyoti, Renessans davrlari merosi va Yangi O‘zbekiston islohotlarining yagona konsepsiya asosida namoyon etilgani tahsinga sazovor. Bu yerdagi har bir ekspozitsiya insonni ilmga, izlanishga va tafakkurga chorlaydi”, — dedi u.
Muzaffar Avezov, ayniqsa, Markaz kutubxonasi imkoniyatlarini yuqori baholab, boy kitob fondi, nodir manbalar hamda raqamli texnologiyalar asosida yaratilgan qulayliklar ilmiy tadqiqotlar uchun keng imkoniyatlar ochib berayotganini ta’kidladi.
Andijon viloyati Asaka tumanidagi “Hazrati Usmon” jome masjidi imom-xatibi Xursandbek Kamolov ham Markazning xalqaro ahamiyatga ega ilmiy-ma’rifiy maydon sifatida shakllanayotganiga e’tibor qaratdi.
“Ilgari mashhur xorijiy kutubxonalar va ilmiy markazlar haqida eshitar edik. Bugun esa shunday imkoniyatlar o‘z yurtimizda yaratilganiga guvoh bo‘ldik. Nodir qo‘lyozmalarning raqamlashtirilgan shaklda taqdim etilishi, ulardan erkin foydalanish imkoniyatlari tadqiqotchilar uchun juda muhim. Bu markaz yoshlarda ilmga muhabbat, milliy g‘urur va tarixiy xotirani mustahkamlashga xizmat qiladi”, — dedi u.
Tadbir yakunida ishtirokchilar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida yaratilgan ilmiy-ma’rifiy muhit, boy kitob fondi, nodir qo‘lyozmalar xazinasi va innovatsion texnologiyalar mamlakatimizda ilm-fanni rivojlantirish, ma’naviy merosni chuqur o‘rganish hamda uni kelajak avlodlarga yetkazish yo‘lida muhim ahamiyat kasb etayotganini alohida ta’kidladilar.