Shakarning hech qanday ozuqaviy qiymati yo‘q va u tishlarimiz uchun zararli hisoblanadi. Buni ko‘pchiligimiz bilsak – da, yana ta’kidlab o‘tishni maqul ko‘rdik. Shakar kaloriyaga boy bo‘lgani bilan uning organizm uchun hech qanday ozuqaviy qiymati yo‘q. Bunday kaloriyalarga “bo‘sh kaloriya” deyiladi. Shakarda na oqsil, na minerallar va na vitaminlar mavjud. Agar biz energiyamizni 10 – 20 % ini shakardan oladigan bo‘lsak, bu ozuqaviy tanqislikka olib kelishi mumkin.

Bundan tashqari shakar tishimizdagi zararli bakteriyalar uchun oson hazm bo‘ladigan energiya manbai hisoblanadi. Shundan bo‘lsa kerak,  bolaligimizdan shakar va shirinliklarni kamroq iste’mol qilishni ta’kidlab kelishadi.

Shakarda fruktoza miqdori ko‘p va u jigarga zararlidir. Shakarning zararlarini yaxshiroq bilish uchun uning tarkibini bilish zarur. U ovqat hazm qilish tizimidan o‘tib qonimizga so‘rilishidan oldin fruktoza va glyukozaga parchalanadi.

Glyukoza – barcha tirik mavjudotlarda bor bo‘lib agar organizmimiz uni kerakli miqdorda ozuqalardan olmasa, o‘zi ishlab chiqarish qobiliyatiga ega.

Fruktoza – glyukozadan farqli o‘laroq organizmimiz fruktozani ishlab chiqarmaydi. Bunga sabab bizda unga fiziologik ehtiyoj yo‘qligidadir.

Glyukozaning o‘ziga xos jihati, u jigar orqali parchalanib, ishlov beriladi. Agar oz miqdorda fruktoza qabul qilsak, buni hech qanday zarari yo‘q, u glyukogenlarga aylantirilib jigarimizda saqlanib turiladi. Ammo glyukogenlar miqdori ko‘payib ketgan vaqtda jigarimiz uni yog‘ga aylantiradi va bu yog‘ jigarimiz atrofida yig‘iladi. Bu esa o‘z navbatida jigar kasalliklariga olib keladi.

Shu narsani ta’kidlab o‘tish kerakki, bu jihatlar meva orqali olinadigan fruktozaga tegishli emas. Meva orqali me’yoridan ortiq fruktoza iste’mol qilish jismonan imkonsiz.

Yana shuni ta’kidlab o‘tish kerakki, har bar odamning organizmi shakarga chidamlilik darajasi bo‘yicha turlicha bo‘ladi. Sog‘lom va faol insonlar uncha faol bo‘lmagan insonlarga nisbatan shakarga chidamliroqdirlar.

Shakar hujayralarning insulinga nisbatan bo‘lgan chidamliligini oshiradi va qandli diabedga yo‘l ochadi

Insulin sog‘lig‘imiz uchun juda muhim gormon hisoblanadi. U glyukozaning qonimizdan hujayralarga kirishini ta’minlaydi va hujayralarga yog‘ning o‘rniga glyukozani yoqish kerakligini bildirib turadi. Qonda yuqori miqdorda glyukoza bo‘lishi juda zararli bo‘lib, qandli diabed bilan kasallanganlarda ko‘rish qobiliyatining pasayishi va boshqa qiyinchiliklarga sabab bo‘ladi.

Shakarning zararli tarafi shundaki, hujayralar insulin gormoni buyruqlarini bajarmay qo‘yaadi va insulinga bepisand bo‘la boshlaydi. Bu o‘z navbatida ko‘plab qon va yurak kasalliklariga yo‘l ochib beradi.

Hujayralarimiz insulinga chidamli bo‘lgandan keyin beta hujayralar ko‘proq insulin ishlab chiqara boshlaydilar, chunki qonda shakar miqdorining ko‘payib ketishi juda zararlidir.

Lekin hujayralar insulinga qarshilik qilishi kuchayib borgan sari beta hujayralar shakar miqdorini kamaytirish uchun kerakli miqdorda insulin ishlab chiqara olmay qoladilar. Natijada qonda shakar miqdori ko‘tarilib ketib qandli diabetga olib keladi.

Shakar alkogol va narkotik moddalari singari o‘ziga bog‘liqlik uyg‘otadi.

Spirtli ichimliklar va narkotik moddalar iste’moli miyada dopamin moddasini ishlab chiqarishi sababli ularni iste’mol qilganlar bog‘lanib qolishadi.

Shu yilning boshida olimlar shakar iste’moli ham yuqori miqdorda dopamin moddasi ishlab chiqarilishiga olib keladi va odamlarda shakarga nisbatan bog‘liqlik paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi degan ilmiy fikrni bildirishdi.

Internet manbalari asosida,

Sharof Rashidov tumani «Yakkatut»

masjidi imom-xatibi

Adham ZULFIYEV

tayyorladi.