Yurtimizda mehmonni taomdan oldin va keyin qo‘l yuvdirish odati bor. Hatto katta to‘ylarda ham mehmonlarning qo‘liga suv qo‘yish uchun qo‘lida obdasta ko‘targan, yelkasiga sochiq tashlagan yoshlar shay turadi. Bu odat haqida keksalarimiz “Ovqatdan oldin va keyin qo‘l yuvilmasa, insonda turli kasalliklarni keltirib chiqaradiki, ba’zan bu kasallikni davosini ham topish mushkul bo‘lib qoladi”, deyishadi.
Hozirgi vaqtda taomdan oldin va keyin qo‘llarni yuvish, og‘izni chayish kabi qoidalarga ko‘pchilik rioya qiladi. Ammo turli kasalliklar poklikka be’etiborlikdan kelib chiqishini unutmasligimiz darkor.
Ovqatdan oldin qo‘l yuvish, “Bismillah”ni yodga soladi, taomga baraka kiritadi, qalbimiz ravshanlashadi, toat-ibodatga zavqimiz oshadi.
Anas ibn Molik roziyallohu anhu rivoyat qiladi: “Men Rasulullohning sollallohu alayhi vasallamning “Kimki Alloh uyining barakasini ko‘paytirishini xohlasa, taom hozir bo‘lganida va yig‘ishtirilganida (qo‘lini) yuvsin”, deb aytganlarini eshitganman” (Ibn Moja va Bayhaqiy rivoyati).
Abu Hurayra roziyallohu anhu Nabiy alayhissalomdan rivoyat qiladi: “Darhaqiqat, shayton o‘ta sezgir va yalovchidir. Bas, siz o‘zingizga ehtiyot bo‘ling! Kimki qo‘lida ovqat qoldig‘i qolgan holida uyquga yotsa va unga biron narsa bo‘lsa, bas, u faqat o‘zini malomat qilsin” (Termiziy va Hokim rivoyati).
Abu Ayyub Ansoriy roziyallohu anhu rivoyat qiladi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bizning oldimizga chiqib, “Ummatim orasidagi xilol qiluvchilar qandoq ham yaxshi!” dedilar. Shunda bir kishi: “Xilol qiluvchilar kimlar, ey Rasululloh?” deb so‘radi. U zot: “Ular tahoratda va taomdan (so‘ng) xilol qiluvchilardir. Tahoratdagi xilol mazmaza, istinshoq va barmoqlar orasini xilol qilish. Taomdan (so‘ng) xilol qilish esa ovqat (qoldiqlari)dan (poklanish)dir. Zero, banda namoz o‘qiyotganida ikki farishta uchun uning tishlari orasida (qolib ketgan ovqat qoldiqlari)ni ko‘rishidan ham og‘irroq narsa yo‘q”, dedilar” (Ahmad va Tabaroniy).
Har yili gepatit va o‘tkir ichak kasalliklaridan dunyo bo‘yicha 3,5 million bola nobud bo‘ladi. Qo‘lni yuvganda sovun yoki boshqa tozalash vositasidan foydalanilsa, yanada yaxshi bo‘ladi (ayniqsa, ovqatlanishdan oldin va hojatxonadan chiqqanda). Ana shunda ichak kasalliklari 40 foizga, nafas yo‘li kasalliklari 25 foizga kamayadi.
Qo‘lni nafaqat taomdan oldin yoki keyin, balki taom tayyorlashda, uy tozalaganda, aksirganda, yo‘talganda, uy hayvonlariga ozuqa berganda, ko‘chadan kelganda va boshqa shu kabi ishlardan keyin ham yuvish foydalidir. Taomdan keyin qo‘l yuvmasdan, og‘izni chaymasdan uxlashning zararli oqibatlarini yoshlarga uqtirib borish zarur. Ayniqsa, bolalarga yoshlikdan pokizalikni targ‘ib qilib borsak, balog‘atga yetgach poklik ularning kundalik odatiga aylanadi.
Munira ABUBAKIROVA,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi mutaxassisi
Bismillahir Rohmanir Rohiym
VAQT QADRI VA UNDAN UNUMLI FOYDALANISH
Ba’zi insonlarda sog‘lom hayot kechirish uchun har kuni albatta sakkiz soat uxlash kerak, degan tushuncha bor. Ammo aslida uyqu miqdori har bir insonning holati, ehtiyoji va organizmiga bog‘liq. Asosiy maqsad — ma’lum bir soatni to‘ldirish emas, balki tetik va faol holatda uyg‘onishdir.
Kimdir olti soat uxlab ham kun davomida samarali faoliyat olib borishi mumkin, boshqa birovga esa ko‘proq dam olish kerak bo‘ladi. Muhimi — inson uyqusini tartibga solishi va vaqtini qadrlashi lozim.
ULUG‘ ZOTLAR HAYOTIDAN NAMUNALAR
Imom Muhammad ibn Hasan Shayboniy rahmatullohi alayh bir kitobdan charchasa, boshqasiga o‘tar, uyqusi kelganda esa o‘zini suv bilan sergaklashtirib, yana ilm bilan mashg‘ul bo‘lar edi.
Mufassir Alusiy rahmatullohi alayh kechalari tafsir yozar, kunduzlari esa dars berar edilar. Uning ilmiy merosi qanchalik ulkan ekani bu mehnatning samarasidir.
VAQTNI BЕHUDA SARFLAMASLIK
Inson hayotida eng qimmatli boylik — vaqtdir. Pulni yo‘qotgan odam uni qayta topishi mumkin, ammo o‘tgan vaqt hech qachon qaytmaydi.
Imom Hofiz Munziriy rahmatullohi alayh haqida aytadi: “Men kechayu kunduz ilm bilan mashg‘ul bo‘lgan, hatto ovqatlanayotganda ham ilmdan uzilmaydigan insonlarni ko‘rdim”.
BO‘Sh VAQTNI TO‘G‘RI BOSHQARISH
Ba’zan inson bir necha daqiqa dam olish uchun o‘tiradi, ammo bu vaqt sezilmay soatlarga aylanib ketadi. Natijada umrning katta qismi foydasiz ishlarga sarflanadi.
Shuning uchun har bir inson: “Men sarflayotgan bu vaqtim menga yoki boshqalarga qanday foyda keltiradi?” deb o‘zidan so‘rashi kerak. Agar javob bo‘lmasa, u ishdan voz kechish afzal.
VAQTDAN FOYDALANISHGA ZAMONAVIY MISOL
Ba’zi rivojlangan jamiyatlarda insonlar hatto qisqa kutish vaqtlaridan ham unumli foydalanishga odatlangan. Masalan, transportda, navbatda yoki uchrashuv boshlanishini kutayotganda ular kitob o‘qiydi, rejalar tuzadi yo biror ish bilan shug‘ullanadi.
Bu yangi odat emas. Aslida bu – musulmon ulamolari asrlar davomida amal qilgan tamoyildir.
HAR BIR YIG‘ILISH FOYDALI BO‘LSIN
Abu Amr ibn A’lo rahmatullohi alayhi Asmoiyga bunday nasihat qilgan: “Agar biror joyga borishing ilm olish, yaxshilik qilish yoki foydali maqsad uchun bo‘lsa — bor. Ammo behuda suhbat, g‘iybat va vaqtni isrof qilish uchun bo‘lsa — undan saqlan”.
Insonning uchrashuvlari ham, suhbatlari ham foydali bo‘lishi kerak. Ovqatlanish, mehmonchilik, do‘stlar bilan uchrashish — barchasi yaxshi niyat va foydali maqsad bilan bo‘lsa, qadrlidir.
XULOSA
Ulug‘ insonlarning hayoti bizga bir haqiqatni o‘rgatadi: Vaqt – Alloh bergan eng katta ne’matlardan biri. Uni qadrlagan inson dunyosi va oxirati uchun katta yutuqlarga erishadi.
Shuning uchun har bir lahzamizni ilm, ibodat, mehnat va foydali ishlar bilan bezashga harakat qilaylik.
Davron NURMUHAMMAD