Sayt test holatida ishlamoqda!
23 Avgust, 2026   |   10 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:15
Quyosh
05:40
Peshin
12:26
Asr
17:12
Shom
19:15
Xufton
20:36
Bismillah
23 Avgust, 2026, 10 Rabi`ul avval, 1448

Baxilning bog‘i ko‘karmas

13.12.2017   9816   4 min.
Baxilning bog‘i ko‘karmas

Insonlar hayotda doimo to‘kin va hech bir jihatdan muhtojlik sezmay yashashga intiladi. Buning uchun boylik yig‘ishga, yaxshi maosh olib ishlashga, savdo bilan shug‘ullanib tezda ko‘p mol-dunyo ortirishga harakat qiladi. Shu sabab ko‘pchilik boy-badavlat bo‘lgisi keladi va Alloh nasib qilgan bo‘lsa harakatlari bir sabab bo‘lib boylikka ham, muhtojliksiz hayotga ham erishadi. Ammo boylik va molning ko‘pligini, faqat o‘zida bo‘lishni istab dunyo yig‘ish insonni yolg‘izlik va ma’naviy qashshoqlikka olib boradi. Ma’naviy qashshoqlik ortidan esa Islom dinida qoralangan qator illatlar  kelib chiqadi. Ana shunday yomon illatlardan biri – baxillik bo‘lib, uning yomon odat ekani haqida Qur’oni karimda quyidagicha keltiriladi:

Alloh O‘z fazlidan bergan narsaga baxillik qiladiganlar buni o‘zlariga  yaxshilik deb hisoblamasinlar. Aksincha, bu ularga yomonlikdir. Qiyomat kuni baxillik qilgan narsalari ila bo‘yinlari o‘ralur. Osmonlaru yerning merosi Allohnikidir. Va Alloh qilayotgan amallaringizdan o‘ta xabardordir” (Oli Imron surasi, 180-oyat).

Baxil o‘zini baxillik qilmayapman, o‘z molimni himoya qilib tejamkorlik qilyapman deb o‘ylaydi va zakotini bermay faqat yig‘ib asraydi, ammo oyatda aytilayotgandek u o‘zi uchun yomonlikning ayni o‘zidir. Bu dunyoda baraka topmagani bir jazo bo‘lib umrini zoye qiladigan bo‘lsa, qiyomatda o‘sha zakoti berilmagan, baxillik qilgan mollari bo‘yniga o‘ralib do‘zaxga boshlab ketadi.

Ushbu oyatni tafsir qilib kelgan hadisda baxilning holati yana ham ochiq aytib o‘tilgan.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

“Rasullulloh sollallohu alayhi vasallam: “Alloh kimga mol bersa-yu, zakotini bermasa, qiyomat kuni mol unga ikki xolli ulkan ilon bo‘lib ko‘rinadi va bo‘yniga o‘raladi. So‘ngra ikki chakkasidan tishlab turib: “Men molingman, men sen to‘plagan xazinangman”, deydi”, dedilar. Keyin “Alloh O‘z fazlidan bergan narsaga baxillik qiladiganlar buni o‘zlariga yaxshilik deb hisoblamasinlar”, oyatini oxirigacha o‘qidilar” (Buxoriy rivoyat qilgan).

Hadisda baxilning holati aniq bayon etib berilmoqdaki, bundan ortiq sharhga zarurat yo‘q, uning zarari egasini xorlikka sudrab ketadi. Baxillikning zarari shundaki u jamiyatda kambag‘allarning ko‘payib muhtojlik va tabaqalanish keng yoyilishiga sabab bo‘ladi. Islom dini esa insonlar orasida muhtojlik va moliga qarab tabaqalanishdan saqlashga chaqiradi. Mol to‘plash bandasiga qanchalik yoqmasin, agar Alloh uning taqdiriga mol berib boy bo‘lishni yozmagan bo‘lsa boylik unga yetmaydi. Endi Alloh unga O‘z fazlidan mol va boylik bersa-yu, u banda Allohning fazlini inkor etib o‘zim topganimni nega beraman desa, bu dunyodan-ku shu holatda yashab o‘tar, ammo Alloh uni qiyomatda moli bilan azoblanuvchilardan qilib qo‘yadi.  Ammo zakoti berilmagan mollar shu dunyodayoq o‘z egasiga kulfatlar olib kelaveradi. Mol egasi yo salomatligi yoki farzandlari, yoki uy-joyi, yoxud kasbi-koridan balolanaveradi. Shunday ekan, baxillik faqat va faqat insonning o‘ziga zarardir.

Baxillik nafaqat molda, balki inson, oddiy holatdagi buyumlari va boshqa jihatlarini qizg‘anishida ham ko‘rinadi. Insonlar jamiyatda qo‘shni bo‘lib yashaydi shu sabab ham qo‘shnining haqqi Islom dinida juda katta o‘rinda turadi. Qo‘shni u hamma tushunadigan uy-devor qo‘shni bo‘lsa, bundan tashqari, maktab, kollej, institut va hamkasblar ham bir-birlari hayot yo‘li davomida qo‘shni bo‘lib yashashda davom etadi. Shu jihatdagi qo‘shnilarga ham baxillik qilish musulmon kishiga xorlik va jamiyatdan uzilish, Allohning g‘azabiga yo‘liqib dunyo-oxiratda barakasiz va savobsiz Allohning dargohidan va fazli ila jannatga kirishdan mahrum bo‘ladi.

Abu Said roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Ikki xislat mo‘minda jam bo‘lmaydi: baxillik va badxulqlik”, dedilar (Termiziy rivoyati). Mo‘min kishining xulqi va odobi haqidagi bu hadisda butun hayot yo‘lini izga solib turuvchi hikmat bor. Musulmon kishi Alloh uchun yashashda davom etar ekan unda baxillik kabi illatlar qalbiga o‘rnashmaydi. Baxillikning davosi esa Alloh molini ham, jonini ham omonat va fazl qilib berganini, uni hisobini albatta berishini unutmaslik va sohibi ehson bo‘lishdadir.

Zafar  MAHMUDOV,

Toshkent islom instituti o‘qituvchisi.

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro nufuzi yana bir bor yuksak e’tirof etildi

07.08.2026   56106   4 min.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro nufuzi yana bir bor yuksak e’tirof etildi

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi nomiga xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar hamda xalqaro anjumanlar ishtirokchilari tomonidan yo‘llanayotgan minnatdorlik va hamkorlik maktublari Markazning xalqaro maydondagi yuksak nufuzi tobora mustahkamlanib borayotganidan dalolat bermoqda.

Xususan, Malayziya Qirolichasi Raja Zarit Sofiya Zoti Oliyalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov nomiga yo‘llagan minnatdorlik maktubida O‘zbekistonga amalga oshirgan rasmiy tashrifi davomida ko‘rsatilgan yuksak mehmondo‘stlik va samimiy qabul uchun chuqur minnatdorlik bildirgan. Shuningdek, Qirolicha O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif unda unutilmas taassurot qoldirganini ta’kidlab, Markaz ekspozitsiyalari Markaziy Osiyoning boy tarixi, madaniy merosi hamda Islom sivilizatsiyasi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk allomalarning ilmiy-ma’naviy merosini zamonaviy muzey yechimlari orqali keng va ta’sirchan tarzda namoyon etayotganini yuqori baholagan. Ayniqsa, Qur’on zalidagi ma’naviy muhit va noyob meros namunalari unda katta hurmat va hayrat tuyg‘ularini uyg‘otgani qayd etilgan.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi hamda 2026 yil 7–11 iyul kunlari Toshkent, Samarqand va Termiz shaharlarida bo‘lib o‘tgan I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak xalqaro e’tirofga sazovor bo‘lmoqda. Forum yakunlaridan so‘ng nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar va jamoat arboblari tomonidan minnatdorlik hamda hamkorlikni rivojlantirishga oid qator maktublar kelib tushdi.

Malayziya Xalqaro Islom universiteti (International Islamic University Malaysia – IIUM) huzuridagi Office of Strategic Institution Transformation rahbari, professor Shukron bin Abd Rahmon o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumining xalqaro ahamiyatiga alohida to‘xtalgan. Uning qayd etishicha, 40 dan ortiq mamlakatdan olimlar, davlat arboblari va xalqaro tashkilotlar vakillarini birlashtirgan mazkur anjuman islom sivilizatsiyasining tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini targ‘ib etish, davlatlar o‘rtasidagi ilmiy muloqot va akademik hamkorlikni mustahkamlashda muhim o‘rin tutdi. Shuningdek, forumning yuqori saviyada tashkil etilgani, ishtirokchilar uchun yaratilgan sharoitlar hamda O‘zbekistonning boy ilmiy va ma’naviy merosi xalqaro jamoatchilikka munosib tarzda namoyon etilgani e’tirof etildi.

Rossiyaning “Rossiya – Islom dunyosi” strategik qarash guruhi tomonidan yuborilgan ikki alohida maktubda ham Forum va Markaz faoliyatiga yuksak baho berildi. Xususan, mazkur maktublarda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishi XXI asr islom olamidagi eng yirik gumanitar va madaniy-ma’rifiy loyihalardan biri sifatida baholanib, O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ushbu tashabbusni amalga oshirishdagi yetakchi o‘rni va Markazni ilm-fan, tinchlik, ma’rifat, gumanizm hamda bunyodkorlik maskani sifatida shakllantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari alohida e’tirof etilgan.

Shu bilan birga, Markazning kelgusida dunyo olimlari, tadqiqotchilari va talabalari uchun nufuzli ilmiy-ma’rifiy markazga aylanishiga ishonch bildirilib, muzeyshunoslik, tarix, arxeologiya, ta’lim, kitobshunoslik va nashriyotchilik sohalarida qo‘shma ilmiy va madaniy loyihalarni amalga oshirishga tayyorlik bildirilgan.

Iordaniya Hoshimiylar Qirolligi Madaniyat vazirligi Bosh kotibi professor Nidal Al-Ahmad ham o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak saviyada tashkil etilganini ta’kidlab, anjuman Islom sivilizatsiyasining insoniyat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasini xalqaro maydonda yana bir bor namoyon etganini qayd etgan. Shuningdek, turli mamlakatlardan tashrif buyurgan olimlar, davlat va din arboblarini bir maydonga jamlagan mazkur forum tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini ilgari surishga xizmat qiluvchi muhim xalqaro muloqot platformasiga aylangani ta’kidlangan.

Markazning xalqaro maydondagi faoliyatiga bildirilayotgan yuksak ishonchning yana bir amaliy ifodasi sifatida ICESCO ning Boku shahridagi mintaqaviy ofisi tomonidan Markaz rahbariyatiga 2026 yil 27–28 iyul kunlari bo‘lib o‘tgan Global Foresight Focal Points Initiative xalqaro tadbirida ishtirok etish uchun rasmiy taklifnoma yuborildi. Taklifda ICESCOga a’zo davlatlarda strategik prognozlash, davlat boshqaruvida innovatsion yondashuvlarni joriy etish va kelajakni rejalashtirish sohalarida hamkorlikni kengaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgani qayd etilgan.

Xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli olimlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan bildirilgan mazkur e’tiroflar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining qisqa vaqt ichida xalqaro ilmiy-ma’rifiy hamkorlikning muhim platformalaridan biriga aylanganini yana bir bor tasdiqlaydi. Bu esa Markaz tomonidan islom sivilizatsiyasining boy ilmiy va madaniy merosini o‘rganish, asrab-avaylash va jahon hamjamiyatiga keng targ‘ib etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar xalqaro darajada yuksak baholanayotganining yorqin ifodasidir.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari