Mug‘ira ibn Shu’ba roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Alloh taolo onalaringizga oq bo‘lishni, qizlarni tiriklayin yerga ko‘mishni harom qilib, mumsik (zakot va ushr kabi zimmaga vojib bo‘lgan narsalarda baxil) bo‘lish va tama’ (olishga haqli bo‘lmagan narsani talab) qilishdan qaytardi. Shuningdek, mish-mish gaplar tarqatish, ko‘p savol berish va mol-dunyoni behuda sarf qilish kabi ishlarni yomon ko‘radi”, dedilar” (Imom Buxoriy rivoyati).
Ota-onaga oq bo‘lish gunohi kabira. Alloh taolo bandalarni O‘zigagina ibodat qilishga so‘ngra ota-onaga yaxshilik va itoat etishga buyurdi. Qur’oni karimda bunday marhamat qilindi:
“Rabbingiz, Uning O‘zigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi” (Isro, 23).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ota-onani haqorat qilish gunohi kabira”, dedilar. Sahobalar: “Ey Allohning Rasuli, farzand ota-onasini haqorat qiladimi?” deyishdi. “Ha, kim boshqaning otasini haqorat qilsa, o‘z otasini, onasini haqorat qilsa o‘z onasini haqorat qilgan bo‘ladi”, dedilar (Imom Buxoriy, Muslim rivoyati).
Abdulloh ibn Amr ibn Os rozillohu anhumodan rivoyat qilindi: “Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Alloh rizosi ota-ona roziligida bo‘ladi. Ota-ona g‘azab qilganga u ham g‘azab qiladi”, dedilar” (Ibn Hibbon, Hokim rivoyati).
Imom Navaviy rahmatullohi alayh: “Hadisda qarindoshlarga yaxshilik qilishga amr etilgan. Ona bolasiga mehribon, rahmli bo‘lgani, homiladorlik mashaqqati, dunyoga keltirish, tarbiyalash, unga xizmat qilish kabi ko‘plab mashaqqatlarni boshdan o‘tkazgani uchun yaxshilikka eng haqli zotdir”, degan.
Ota-onaning farzandlariga shafqatli bo‘lishi dinimizdagi muhim ko‘rsatmalardan biridir. Imom Navaviy rahmatullohi alayh aytadi: “Qizlarlarni tiriklayin ko‘mish gunohi kabiradir. Bu nohaq qasd qilish, silai rahmni uzishdir. Johiliyat davrida qiz bolani or bilib, ko‘mish odat bo‘lgani sabab hadisda go‘dak qizlarni tiriklayin yerga ko‘mish man’ etildi.
Ibn Hajar rahmatullohi alayh: “Hadisda qizlar turli-tuman ishlarni bajarishda o‘g‘il boladan zaif bo‘lgani sababli ularning haqini ta’kidlash ma’nosi ham tushuniladi”, degan.
Muqaddas didnimizda ko‘p gapirish qoralandi. Zero, ko‘p gapirish g‘iybat, chaqimchilik, yolg‘onchilik kabi qalb kasalliklariga sabab bo‘ladi. Ibn Hajar rahmatullohi alayh “mish-mish gaplar tarqatish” haqida shunday deydi: “Xatoga olib boradigan gapning makruhligi, boshqalarning so‘zlarini, bahslarini noaniq hikoya qilib berish, diniy ixtiloflarga sabab bo‘ladigan narsalarni so‘zlash kabilardan zararli illatlar kelib chiqadi”. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Eshitgan narsasini gapiraverishi, kishininig gunohkor bo‘lishiga kifoya qiladi” dedilar (Imom Muslim).
Bu qaytariq noto‘g‘ri, noaniq gapni o‘z ichiga oladi. To‘g‘ri va aniq gapni ishonchli odam hikoya qilib berishining zarari yo‘q. O‘ylagan narsasini gapirish insonning toyilishiga sabab bo‘ladi.
Inson ko‘p gapirib gunohkor bo‘lishiga til sabab bo‘ladi. Shuning uchun Umar roziyallohu anhu: “Fitnadan saqlaning. Til qilichdek fitna keltirib chiqaradi”, degan. Ko‘p savol berish makruh amal. Hajjoj ibn Omir roziyallohu anhu rivoyat qiladi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ko‘p savol berishdan saqlaninglar”, dedilar. Alloh taolo mo‘minlarni bilmagan vaqtdagina so‘rashga buyurdi:
“Bas, (ey, Makka ahli!) Agar bilmaydigan bo‘lsangiz, (Tavrot, Injilni biladigan) zikr ahlidan so‘rangiz!” (Anbiyo, 7-oyat).
Ulamolar zaruratsiz savol berish mumkin emas deb ittifoq qilganlar. Ba’zi olimlar savol beruvchi va so‘ralgan odamga ozor bermagan zaruratsiz savol karohiyat bilan durust bo‘ladi. Ammo ikkisidan biriga ozor bersa savol berish halol emas deganlar. Boshqalari odamlarning xabarlari, moli, mushkullari haqida muayyan bir odam haqida so‘rash, u kimsa yoqtirmagan hollarda makruh bo‘ladi, deyishgan.
So‘rovchi izn so‘rash, masalani aniq bayon qilish, savolga tayyorgarlik ko‘rish, vaqtni olmaslik, biladigan narsasini so‘ramaslik, muhtoj bo‘lgan narsani so‘rash, o‘zi uchun savol berish, javobni shoshiltirmaslik, mas’ul bilmaydigan, tushunmaydigan narsani so‘ramaslik kabi savol berish odoblariga rioya qilishi lozim bo‘ladi.
Alloh taolo bandalar hojatlarini chiqarishi uchun mol beradi. Halol yo‘l bilan hojat chiqarish joiz. Dinimizda maqtalgan o‘rinlarga sarf qilish esa fazilatdir. Imom Navaviy: rahmatullohi alay: “Dunyo va oxiratga foydasi yo‘q o‘ringa sarf qilish, ushlab qolishning imkoni bo‘lib, saqlab qolmaslik molni behuda sarf qilish bo‘ladi”, degan.
Molni zakot, nafl sadaqalarga, qarindoshlik aloqalarini mustahkamlashga, muhtojlarga yordam berishga Alloh taolo rozi bo‘ladigan o‘rinlarga ishlatish shukr qilishdir. Imom ibn Sa’diy “Alloh taolo g‘azab qilgan va inson hayotiga zararli o‘ringa molni sarflash nafaqa vojib bo‘lgan vaqtda ojiz qolishiga sabab bo‘ladi”, degan. Molni yoshlarni aqlini zaiflashtirib, axloqini buzadigan, vaqtlarni behuda o‘tkazadigan turli-tuman o‘yinlar, mast qiluvchi ichimliklar kabi qaytarilgan o‘rinlarga sarflash isrofdir. Isrof esa haromdir. Qur’oni karimda shunday marhamt qilinadi:
“Shuningdek, yeb-ichingiz, (lekin) isrof qilmangiz! Zero, U isrof qiluvchilarni sevmagay” (A’rof, 31).
Manbalar asosida Bahriddin Jo‘rabek o‘g‘li tayyorladi.
Mustaqillik bayrami arafasida Vatan ozodligi yo‘lida kurashgan qahramon ajdodlarimizni minnatdorlik bilan yod etamiz, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Davlatimiz rahbari matbuot xizmati ma’lumotiga ko‘ra, ularning jasorati bugungi erkin hayotimiz va milliy istiqlolimizning qadrini yanada teran anglatadi.
28 avgust kuni Shahidlar xotirasi xiyoboniga davlat va jamoat tashkilotlari vakillari, ulamolar, nuroniylar va ziyolilar yig‘ildi.
Qatag‘on qurbonlarini yod etish marosimida Prezident Shavkat Mirziyoyev ishtirok etdi.
Vatan fidoyilari haqiga Qur’on tilovat qilinib, duo o‘qildi. Elga osh tortildi.
Xiyobondagi ramziy qabr yonida ham Qur’on tilovat qilindi. Shu yerda davlatimiz rahbarining ulamolar va ziyolilar bilan tarixiy xotirani asrash, qatag‘on qurbonlari nomini tiklash hamda yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash masalalari yuzasidan muloqoti bo‘ldi.
– Shu kunlarda el-yurtimiz bilan birgalikda mustaqilligimizning 35 yilligini katta xursandchilik bilan kutib olyapmiz, – dedi Shavkat Mirziyoyev. – O‘ttiz besh yildan buyon hech kimga qaram bo‘lmasdan, mana shunday tinch va tiniq osmon ostida erkin va farovon yashayapmiz. Bu – katta baxt, bebaho boylik. Shunday ulug‘ kunlarda istiqlol va ozodlik yo‘lida halok bo‘lgan qahramon ajdodlarimizni eslash, ularning xotirasiga hurmat bajo keltirish – muqaddas burchimiz.
Davlatimiz rahbari fidoyi ajdodlarimizning qahramonligi hech qachon unutilmasligi, ularning jasorati xalqimiz uchun hamisha ma’naviy kuch manbai bo‘lib qolishini ta’kidladi.
– Barcha islohotlarimiz markazida turgan “Inson qadri uchun!” degan ezgu g‘oya jasur ota-bobolarimizning ruhlarini shod etish, orzu-niyatlarini ro‘yobga chiqarish bo‘yicha ishlarimizni yanada kuchaytirishni talab etadi. Bu aziz insonlar xotirasi qancha e’zozlansa, bugungi tinch hayotimiz, milliy istiqlolimiz qadri shuncha oshadi, – dedi Prezident.
Keyingi yillarda qatag‘on qurbonlari xotirasini abadiylashtirish va tarixiy adolatni tiklash borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Shahidlar xotirasi xiyobonidagi Qatag‘on qurbonlari xotirasi davlat muzeyi to‘liq rekonstruksiya qilinib, ekspozitsiyasi boyitildi, zamonaviy texnologiyalar bilan jihozlandi. Raqamli tizimlar va sun’iy intellekt yordamida ko‘rgazmalarning ta’sirchanligi oshirildi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi va barcha viloyatlarda tashkil etilgan qatag‘on qurbonlari muzeylari ham zamon talablari asosida jihozlandi. Ularning fondlari dunyoning turli nuqtalaridan keltirilgan noyob hujjatlar va fotosuratlar bilan boyitilmoqda.
2021-2025 yillarda O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi tomonidan qatag‘on qurboni bo‘lgan 1 ming 200 dan ziyod yurtdoshimiz oqlandi. Joriy yilda sobiq mustabid tuzum davrida nohaq ayblanib, turli muddatlarga qamalgan yoki o‘limga hukm etilgan yana 161 nafar vatandoshimizning nomi oqlandi.
So‘nggi besh yilda jadid bobolarimiz merosini o‘rganishga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjumanlar muntazam o‘tkazib kelinmoqda. Mustabid tuzumda nohaq qurbon bo‘lgan vatandoshlarimizning nomlari aniqlanib, ularning faoliyati, ilmiy va ijodiy merosi o‘rganilmoqda. Yuzlab, minglab fidoyi yurtdoshlarimiz haqidagi ma’lumotlar kitoblar, matbuot va ommaviy axborot vositalari orqali xalqimizga yetkazilmoqda.
Muloqotda o‘tgan asrning 80-yillarida ham minglab vatandoshlarimiz “paxta ishi”, “o‘zbek ishi” degan soxta ayblovlar bilan siyosiy qatag‘onga uchragani qayd etildi. 1983-1990 yillarda 40 ming nafar o‘zbekistonlik tergov qilinib, 5 ming nafari jinoiy javobgarlikka tortilgan. Bugun bu borada ham tarixiy adolat tiklanmoqda. Bunday ezgu ishlar izchil davom ettirilishi ta’kidlandi.
Davlatimiz rahbari dunyoda qurolli mojarolar va siyosiy qarama-qarshiliklar kuchayib, ular bizga yaqin mintaqalarga ham kirib kelayotgani tashvishli ekanini ta’kidladi. Bu yurtimizdagi tinchlikni qadrlash, yanada jips va hamjihat bo‘lib yashashni talab etadi.
– Bizning yo‘limiz – tinchlik, do‘stlik va hamkorlik yo‘li. O‘zbekiston ushbu yo‘ldan hech qachon ortga qaytmaydi, – dedi Prezident.
Bugun yurtdoshlarimiz dunyoning istalgan mamlakatiga emin-erkin borib kelmoqda, O‘zbekiston barcha davlatlar bilan tenglik asosida hamkorlik qilmoqda. Bu mustamlakachilik zanjirlari va “paxta qulligi”dan butunlay ozod bo‘lganimizning amaliy ifodasidir.
Hayot va kelajakni bilim hamda ma’rifat asosida qurish, uzoq-yaqin mamlakatlar bilan do‘stona hamkorlik qilish Yangi O‘zbekiston taraqqiyotining muhim sharti ekani ta’kidlandi. Buyuk jadid bobolarimiz bejiz millatni uyg‘oqlikka, bilim va ma’rifatga chaqirmagan. Ularning kurash va ma’rifat maktabi bugun ham g‘oyat dolzarb ahamiyatga ega.
Shu bois, yoshlarning sifatli ta’lim olishi, vatanparvar insonlar bo‘lib voyaga yetishiga katta e’tibor qaratilmoqda. So‘nggi o‘n yilda oliygohlar soni 77 tadan 205 taga yetkazildi, qabul kvotalari muntazam oshirib borildi. Jahondagi TOP-100 talikka kiradigan oliygohlarda 3 ming 500 dan ziyod farzandimiz ta’lim olmoqda. Maktab va maktabgacha ta’lim tizimlarida ham muhim o‘zgarishlar amalga oshirilmoqda.
– Yoshlarni milliy g‘urur asosida tarbiyalashga alohida ahamiyat berishimiz kerak. Milliy g‘urur – insonning qalbini, yuragini, butun vujudini kuch-g‘ayratga to‘ldiradigan qudratli kuch. Milliy g‘ururi bor odam hech qachon yengilmaydi, – dedi Shavkat Mirziyoyev.
Poytaxtimizda Islom sivilizatsiyasi markazi barpo etildi, Samarqanddagi Imom Buxoriy majmuasi butunlay qaytadan bunyod qilindi, Marg‘ilonda Burhoniddin Marg‘inoniy nomidagi markaz ishga tushirildi. Bular Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot yo‘li – tinchlik, do‘stlik va bunyodkorlik, bilim hamda ma’rifat yo‘li ekanini tasdiqlaydi.
So‘nggi o‘n yilda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilgan islohotlar tufayli 100 mingdan ziyod yurtdoshimiz hojilik maqomiga ega bo‘ldi. Davlatimiz rahbari diniy jamoatchilik jamiyatda mehr-oqibat muhitini mustahkamlash, yoshlarga to‘g‘ri tarbiya berish jarayonlarida yanada faol ishtirok etishiga ishonch bildirdi.
– Bugun mana shu tabarruk maskanda turib, tinch-osoyishta hayotimiz, erishayotgan yutuqlarimiz uchun Yaratganga behisob shukronalar aytamiz. Mana shunday ozod va farovon kunlarni orzu qilib, armon bilan o‘tgan qahramon ota-bobolarimiz, jasur momolarimizning ruhlari shod bo‘lsin! Yurtimiz tinchlik, taraqqiyot va farovonlik diyori sifatida yanada gullab-yashnasin! Alloh taoloning o‘zi Vatanimizni panohida asrasin! – dedi Prezident.
Ulamolar qatag‘on qurbonlari va Vatan ozodligi yo‘lida jon fido etgan ajdodlarimiz ruhiga duo qilib, yurtimizdagi tinchlik-xotirjamlik, fayzu baraka barqaror bo‘lishini tiladilar.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati