Sayt test holatida ishlamoqda!
07 Iyul, 2026   |   22 Muharram, 1448

Toshkent shahri
Tong
03:13
Quyosh
04:57
Peshin
12:29
Asr
17:41
Shom
20:03
Xufton
21:42
Bismillah
07 Iyul, 2026, 22 Muharram, 1448

“Sunnatlarning onasi”

28.05.2017   18886   5 min.
“Sunnatlarning onasi”

Umar ibn Xattob roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:“Bir kuni Rasululloh solallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Birdan ustimizda oppoq kiyimli, sochlari qop-qora odam paydo bo‘ldi. Unda safarning asari ko‘rinmas edi. Bizlarning birortamiz uni tanimadik ham. U kelib Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning  to‘g‘rilariga o‘tirdi.  Ikki tizzasini U zotning tizzalariga tiradi. Ikki kaftini sonlari ustiga qo‘ydi va “Ey Muhammad (sollallohu alayhi vasallam) menga Islom  haqida habar ber”, dedi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam; “Islom Laa ilaha ilallallohu Muhammadur  Rasululloh”, deb shahodat keltirmog‘ing, namozni  to‘kis ado etmog‘ing, zakotni bermog‘ing, Ramazon ro‘zasini tutmog‘ing, agar yo‘lga qodir bo‘lsang baytni haj qilmog‘ing, dedilar”. “To‘g‘ri aytding”, -dedi. Biz uning ishidan ajablandik. O‘zi so‘rar va o‘zi tasdiq qilar edi.

“Menga iymon haqida habar ber”-dedi. “Iymon Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, payg‘ambarlariga va oxirat kuniga iymon keltirmog‘ing”, dedilar. “To‘g‘ri aytding”, dedi.

U “Menga ehson haqida habar ber”, dedi. “Ehson Allohga huddi uni ko‘rib turganingdek ibodat qilmog‘ing. Agar sen uni ko‘rmasang U seni ko‘rib turibdi”, dedilar.

“Menga qiyomat haqida habar ber”, dedi. “Bu borada so‘ralinayotgan kishi so‘rayotgan kishidan bilguvchi emas”, dedilar.  “Unda uning alomatlari haqida xabar ber”, dedi.  “Cho‘ri o‘z xojasini tug‘moqligi, yalangoyoq, yalang‘och, kambag‘al cho‘ponlarni bino qurishda bir-biridan o‘zishga urinishlarini ko‘rmog‘ing”, dedilar. 

So‘ngra u qaytib ketdi. Bir muddat turib qoldim.  So‘ng U zot menga “Ey, Umar, so‘rovchi kimligini bildingmi?”, dedilar. “Alloh va uning Rasuli bilguvchi”, dedim. “Albatta U Jabroildir. Sizlarning diningizni o‘rgatish uchun kelibdi”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).

Ibn Daqiyq al-Iyd aytadi: “Bu hadis juda  muhim hadis bo‘lib, u barcha zohiriy va botiniy amallarni o‘zida mujassam etgan. Shariat ilmlarining barchasi bu hadisdan to‘yingan. Chunki, bu hadis barcha sunnat ilmlarini  jamlagan. “Fotiha” surasi Qur’onning onasi deb nomlangani kabi bu hadis ham sunnatning onasidir”.

“Jibril hadisi” nomini olgan bu hadis mutavotir hadis hisoblanadi. Zero, bu hadisni Abu Hurayra, Umar, Abu Zarr, Anas, Ibn Abbos, Ibn Umar, Abu Omir Ash’riy, Jariyr Balxiy kabi buyuk sahobiylar rivoyat qilganlar.

Hadisdan olinadigan foydalar;

Kiyim bosh va ko‘rinishni chiroyli tutish. Masjid va ilm majlislariga borish uchun pokiza kiyimlarni kiyish va hushbo‘yliklarni surish mustahab sanaladi. Shuningdek ilm majlislarida olimlar bilan odob doirasida muomilada bo‘lish. Zero, Jabroil alayhissalom insonlarga gaplari va xolatlari bilan ilm o‘rgatish uchun tashrif buyurgan edilar.

Ehson nima? Ehson – biror ishni puxta va ixlos bilan qilishlikdir. Ya’ni, Alloh taologa ibodat shu darajada xolis bo‘lishi kerakki, go‘yoki banda ibodat vaqtida Allohni ko‘rib turgandek bo‘lishi kerak. Agar buning uddasidan chiqa olmasa, shuni yodiga tutsinki, Alloh taolo uni ko‘rib turibdi va undan sodir bo‘layotgan barcha katta va kichik amallardan xabardor ekanini his qilib turishidir.

Qiyomat va uning alomatlari. Qiyomat qachon qoim bo‘lishi faqatgina Alloh taoloning o‘zigagina ma’lum bo‘lgan g‘aybiy ishdir. Biroq hadisda uning alomatlari zikr qilinmoqda.

Ilm haqida so‘rashning zarurligi. Musulmon inson o‘zining dunyosi va oxirati uchun foydali narsalar haqida so‘rab o‘rganishi va befoyda narsalarni tark qilishi lozim. Shuningdek, bir ilm majlisiga borsa va bu yerdagilar biror masalaga muxtoj ekanliklarini ko‘rsa-yu, biroq bu masala haqida hech kim so‘ramayotgan bo‘lsa, agarchi o‘zi bu haqda bilsa ham huddi bilmagan odam singari bu haqda olim  odamga savol berishi kerak. Chunki uning  savoli natijasida shu masaladan bexabar bo‘lganlar uning  mohiyatini bilib oladilar.

Kimki o‘zi bilmaydigan narsalar haqida savol berilsa unga “bilmayman” deb javob qaytarishi vojib bo‘ladi. Bu uning taqvosi va ilmini to‘g‘ri yo‘naltirganining dalilidir.

Savol javob ham tarbiya berish usullarining biridir. Bu uslub qadimda ham hozirda ham ommalashgan usuldir. Shuningdek, bu usul Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning juda ko‘p hadislarida ham takrorlangan. Zero, bunday uslub tinglovchilarning nazarini o‘ziga jalb qiladi va ularni javobga tashna xolatga keltiradi.

Jaloliddin  Hamroqulov

"Novza" jome  masjidi imom-xatibi,

TII ”Tahfizul Qur’on” kafedra mudiri

Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Marhum ulamo ustoz Xayrulloh domla Turmatov xotirlandi

06.07.2026   4360   4 min.
Marhum ulamo ustoz Xayrulloh domla Turmatov xotirlandi

Shu yil 4 iyul kuni Toshkent shahridagi “Hilol-nashr” nashriyotida diniy sohada ko‘p yillar samarali xizmat qilgan, jonkuyar ulamo, fidoiy inson, Toshkent viloyati vakilligida bosh imom-xatib vazifasida xizmat qilgan, dinimizning rivojiga, Vatanimizning ravnaqiga, masjidlarimizning obod bo‘lishiga katta hissa qo‘shgan yetuk din peshvosi Xayrulloh domla Abdumalik o‘g‘li (Turmatov)ning xotirasiga bag‘ishlangan ma’rifiy tadbir bo‘lib o‘tdi
 

Tadbir Qur’oni karim tilovati va o‘tganlar haqqiga xayrli duolar bilan boshlandi. 


Xotira tadbirini Ismoil domla Muhammad Sodiq ochib berib, zabardast olim Xayrulloh domla Abdumalik o‘g‘lining qilib o‘tgan xizmatlarini yosh avlodga namuna o‘laroq tanitish, o‘tganlarini xotirlash ezgu amallardan ekanini aytib o‘tdi. So‘ngra ustoz Xayrulloh domla rohimahullohning hayotiga bag‘ishlangan videolavha namoyish etildi.


Rahmatli Xayrulloh domla Abdumalik o‘g‘li Turmatov 1976 yili Toshkent viloyati Angren shahrida tavallud topgan. 2001 yilda Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom oliy ma’hadini, 2003 yilda esa Toshkent davlat pedagogika institutini bitirgan.


Xayrulloh domla mehnat faoliyatini 1994 yilda Ohangaron tumanidagi “Chet Suv” jome masjidida imom-xatiblikdan boshlab, ushbu masjidda 2003 yilga qadar xizmat qilgan. Bir vaqtning o‘zida Ohangaron tumanidagi 20 maktabda o‘qituvchilik ham qilgan.


2003 yildan 2014 yilgacha Angren shahridagi “Qorabog‘” jome masjidi imom-xatibi va Angren shahri bosh imomi bo‘lib ishlagan.


2014 yildan to vafotlariga qadar Toshkent viloyati bosh imomi hamda “Zangiota” jome masjidi imom-xatibi lavozimida barakali faoliyat ko‘rsatgan.


Xayrulloh domla Turmatov rahimahulloh 2020 yil COVID-19 vabosidan og‘ir xastalanib, 16 sentyabrda vafot etdi.


Ustoz Xayrulloh domla millat va ma’rifat fidoiysi edi. U kishi qisqa umrlari davomida barchamizga ibrat bo‘ladigan amallarni qilib, o‘zlaridan xayrli ishlar va solih farzandlar qoldirib ketdilar.


Fayzli tadbirga yurtimizning peshqadam ulamolari, ahli ilmlar, fazilatli shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarining shogirdlari, ustoz Xayrulloh domlaning safdoshlari, jumladan, ustoz Abdulhakim qori Matqulov, Abdulmalik domla Malikov, Muhammad Shokir domla Turdibekov, Qudratulloh domla Sidiqmetov, Nurali domla Mavlanov, Yahyoxon domla Boboxonov va boshqa notiqlar Xayrulloh domlaning ibratli hayot yo‘llari va yurtimizda islom ma’rifatini yoyish yo‘lidagi ulkan xizmatlarini alohida e’tirof qilib, xotirladilar.


Xususan, u zotning ilmga, zikrga bo‘lgan muhabbatlari, azimat va oliy himmatliklari, shogirdlar tarbiyasidagi zahmatlari, fidokorliklari, insoniy fazilatlari va odoblari yodga olindi.


Tadbir jarayonida ustoz Xayrulloh domlaning “Hazratni xotirlab ko‘rsatuvi uchun bergan suhbatlaridan parcha, domlaning masjidlarda qilgan pand-nasihatlari hamda “Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf” jome masjidida qilgan suhbatlaridan videolavha taqdim etildi.


Shuningdek, tadbir davomida ustozning farzandlari, jumladan, Angren shahrining bosh imom-xatibi Nizomiddin qori Xayrulloh o‘g‘li, “Qorabog‘” jome’ masjidi imom-xatibi, domlaning tog‘alari Faxriddin domla Umirov va boshqa qavm-qarindoshlari, ahllari domla haqlarida har bir shaxs uchun tatigulik bo‘lgan muhim tavsiyalarni xotirladilar.


Darhaqiqat, Xayrulloh domla Toshkent viloyatining imom-xatiblari, imom noiblari, jome’ masjidlardagi har bir mas’ul xodimlarga hamda qalblari Allohning baytiga bog‘langan qadrli qavmlariga ehtiromi baland va yuksakligini ko‘rishimiz mumkin.  U kishi butun faoliyati davomida yurtimizdagi ko‘plab jome masjidlarini obod va ko‘rkam qilish, namozxonlar uchun zamonaviy, qulay ibodat sharoitlarini yaratish yo‘lida tinim bilmay mehnat qilgan edi.


Tadbir so‘nggida Qur’oni karim tilovat qilinib, Xayrulloh domla rohimahullohning haqlariga xayrli duolar qilindi.


Tilovatni Nizomiddin qori Xayrulloh o‘g‘li o‘qidi, duoni ustoz Abdulhakim qori Matqulov hazratlari qilib berdi.


Tadbirni Qamariddin Bekmuhammad olib bordi hamda barcha ishtirokchilarga ehson dasturxoni yozildi.


Alloh taolo ustoz Xayrulloh domla Abdumalik o‘g‘lini O‘z mag‘firatiga olsin, chekkan dardlarini gunohlariga kafforat aylasin, iymonlarini salomat qilsin, solih amallarini o‘zlariga hamroh etsin. Oxiratlarini obod etib, joylarini Firdavs jannatlaridan qilsin!

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati

 

Marhum ulamo ustoz Xayrulloh domla Turmatov xotirlandi Marhum ulamo ustoz Xayrulloh domla Turmatov xotirlandi Marhum ulamo ustoz Xayrulloh domla Turmatov xotirlandi Marhum ulamo ustoz Xayrulloh domla Turmatov xotirlandi Marhum ulamo ustoz Xayrulloh domla Turmatov xotirlandi Marhum ulamo ustoz Xayrulloh domla Turmatov xotirlandi
O'zbekiston yangiliklari