O`zbekiston musulmonlari idorasi

Fitriy xislatlar

25.05.2017 23899 24 min.

Fitriy xislatlar bu- sunnat, yo Payg‘ambarlarning sunnatlaridir. Uni biz Islomdagi poklik xislatlaridan biridir, desak xato qilmagan bo‘lamiz.

Fitriy xislatlar bu-shari’atga doir ish, yo sunnat, yo Payg‘ambarlarning sunnatlari[1]va inson tabiatiga xos alomatlar hisoblanadi. Zero, Alloh taolo insonni mana shu fitrat bilan yaratdi. Fitrat barcha insonga bog‘liq hodisadir. Fitrat Alloh taolo mana shu sifatlar bilan yaratgan narsadir. Bu xislatlar nafaqat ummati Muhammadiyda, balki oldingi shariatlarda ham bo‘lgandir. Soddaroq tarzda, misol bilan aytadigan bo‘lsak, inson tug‘ilganidan so‘ng kindigi kesilishi singari holatlarni keltirib o‘tishimiz mumkin. Biz bu mavzuda faqatgina shar’iy va fitriy xislatlardan biri bo‘lgan tirnoq olish borasidagi sunnnatga to‘xtalib o‘tmoqchimiz. Mazkur shar’iy xislatlar esa hadisi muborakda keltirib o‘tilgan.

عن عائشة أم المؤمنين -رضي الله عنها- حيث قالت: قال رسول الله عليه الصّلاة والسّلام:

عشرٌ من الفِطرةِ: قصُّ الشَّاربِ، وإعفاءُ اللِّحيةِ، والسِّواكُ، واستنشاقُ الماءِ، وقصُّ الأظافر، وغسلُ البراجمِ، ونتفُ الإبطِ، وحلْقُ العانةِ، وانتقاصُ الماءِ. قال زكريَّاءُ: قال مصعبٌ: ونسيتُ العاشرةَ، إلَّا أن تكونَ المضمضةَ. زاد قُتيبةُ: قال وكيعٌ: انتقاصُ الماءِ يعني الاستنجاءَ

Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi. Payg‘ambar alayhissalom marhamat qilib aytadi: “O‘n narsa fitratdandir. Ular; mo‘ylovni qisqartirish, soqolni tek qo‘yish-tig‘ tekizmaslik[2], misvok, burunga suv tortib qoqish,tirnoq olish, barmoq va bo‘g‘imlar orasini hilol qilish, qo‘ltiq osti tukini yulish, qovsupachasidagi tuklarini qirish, istinjo qilish. Roviy Mus’ab aytadi, shu o‘ninchisi yodimdan ko‘tarildi, u og‘izni g‘arg‘ara qilish bo‘lishi kerak”[3]. Yana boshqa rivoyatlarda oq sochni yulmaslik va oq sochni qora rangga bo‘yamaslik kabilar keltiriladi.

تقليم – (taqlim) degani qism-qism, parcha-parcha qilib olish degan ma’noni bildiradi. Shar’iy istelohda esa; barmoq boshida mavjud bo‘lgan tirnoqning boshi tengligidan ortib turgan qismini bartaraf qilishga aytiladi.

Darhaqiqat, Alloh taolo insonni xushbichim va eng go‘zal shaklu shamoyilda yaratgan. Odamga turli maqsadlarini amalga oshirish uchun qo‘llarni paydo qildi. Qo‘llarga esa ishlarni oson bajarishi, qiyinchiliklarga uchramasligi uchun shoxsimon tuzilma bo‘lib, metindek mustahkam g‘ilofni berdi. Buning natijasida tirnog‘i barmoq boshidan uzun bo‘lmagan qo‘llar yordamida istalgan maqsadni amalga oshirish imkoniyati paydo bo‘ldi. Endi, ish odamzot uchun yanada osonlashdi. Faqat, kir va mikrob to‘planadigan darajada o‘stirmaslik qoldi xolos. Zero, tirnoqlarni vaqtida olib turish, uni chiqindi anjomiga aylanib qolmasligini taminlaydi.

Tirnoq barmoq boshi ustidan chiqqan erkin qism, tana va ildizdan iborat. Tirnoq o‘rning ildiz va chuqurcha bilan qoplangan qismi matritsa deyiladi. Shu matritsa hujayralarning ko‘payishi tufayli tirnoq uchiga qarab asta sekin o‘sib boradi. Tirnoq bir kecha kunduzda o‘rta hisboda 0,1-0,2 mm o‘sadi. Taxminan 100 kunda to‘liq yangilanadi. Tirnoq kishining yoshi, jinsi, organizmning umumiy holati va boshqa omillarga bog‘liq. Masalan, bolalar tirog‘i kattalarnikiga nisbatan tezroq, yoki qishda yozdagidan sekinroq o‘sadi. Tirnoq 10-15 mm, eni 10-17 mm, qalinligi 0,30-0,37mm, ayollarda kichikroq va yupqaroq bo‘ladi. Sog‘lom kishining tirnog‘i bir oz bo‘rtib chiqqan, silliq, tiniq va rangsizdir[4].

Hadisi sharifda ham Payg‘ambar sallollohu alayhi va sallam bir sahobiyga qarata: “Tirnog‘ingni olib yur. Chunki, shayton o‘sib ketgan tirnoq ichiga in qurib oladi”, deb marhamat qilganlar.

Albatta, ehtiyoj vaqtida poklanish dinimizning qat’iy talablaridandir. Biz bayon qilgan fitratlar turlicha ko‘rinishda bo‘ladi.

Misol uchun umrida bir marotaba qilinadigan xatna; ma’lumot sifatida tug‘ilganining yettinchi kunida qilish afzal.

Ibodatni ado qilish uchun amalga oshirish. Ya’ni, tohoratga tegishli bo‘lgan og‘izni g‘arg‘ara qilish, burunni achitib suv tortish, misvok qilish; Ma’lumot sifatida aytib o‘tamiz Qur’on o‘qish uchun ham misvok qilish yaxshi amal hisoblanadi.

Juma, jamoat va hayit namozi singarilarga borish uchun poklanish;

Insonlar bilan o‘zaro muloqot qilish uchunu xoh do‘stlar davrasida bo‘ladimi, xoh ishda bo‘ladimi, xoh majlisda bo‘ladimi, xoh oilada bo‘ladimi farqi yo‘q, odamlarga noxush hidlar bilan ozor bermaslik.Yana bir oddiy misol Payg‘ambar alayhissalom uzoq muddatlik safardan qaytayotgan odamni oilasini boxabar qilmasdan, hech qanday tayyorgarliksiz, ha yo‘q, ba yo‘q to‘satdan kirib kelishidan qaytargan. Sababi esa U zot sollollohu alayhi vasallam aytganlaridek: “Soch soqolini tartibga keltirib, ya’ni tarab, begona odamlarning ko‘zi tushmaydigan ortiqcha tuklarini olib”, kelishga buyurganlar.

Ehtiyoj yuzasidan qilinishi. Misol uchun mo‘ylovni qisqartirish, tirnoq olishkabi go‘zal ishlarga shari’atimiz tomonidan buyurilganini ko‘rishimiz mumkin.

Tirnoqlarni oralatib juma kunida olish sunnat hisoblanadi. Ba’zi olimlar jumaning zavoligacha olish yaxshi deydilar. Hatto tirnoq kaltalatishni vojib deb aytgan olimlar ham bor. Hadisi muborakda: “Albatta, kim tirnog‘ini juma kuni zavoldan oldin oladigan bo‘lsa, dardlaridan xolos bo‘lib, shifo topadi”, ushbu sanadni Ibn Butta Humayd ibn Humayd ibn Abdurahmondan u esa otasidan rivoyat qilgan. Ibn Butta “Al-Mustav’ib”, da ushbu hadisga amal qilish fazilat jihatidan deb aytib o‘tadilar. Mustahabi esa tirnoqni payshanba kuni asrdan keyin olishdir. Mana shunga amal qilinadi. Hadis kitoblarning sharhlarida payshanba kuni olish Payg‘ambar alayhissalom qilganliklari va Ali roziyallohu anhuga bu haqida aytganlari keltirib o‘tilgan.

Abdurazzoq aytadi bir kishi payshanba kuni Sufyon Savriyning oldida tirnog‘ini olmoqchi edi. Boshqa bir kishi unga: “Shuni juma kuniga qoldirsang bo‘lardi?” dedi. Buni eshitgan Sufyon: “Sunnat biror sababga ko‘ra, kechiktirilmaydi”, dedi. Shuningdek, sahih xabarga ko‘ra, yo‘q deganda qirq kunda bir olib turish sunnat. Bir rivoyatda muqim uchun yigirma kun. Musofirga esa qirq kun deyilgan. Imom Ahmad ibn Hanbal rohimahulloh qachon ehtiyoj sezilsa, shunda olish mustahab deganlar. Abdurazzoqning o‘zlari va amal yuzasidan mashhuri hamda keng tarqalgani ham har haftaning juma kuni yo payshanba kuni olish mustahab hisoblanadi. Bu gapni undan boshqa olimlar ham aytib o‘tishgan. Ibn Butta Ibn Umar roziyallohu anhu o‘zlari har haftaning juma kuni mo‘ylov va tirnoqlarini qischartirardilar deb rivoyat qilgan.

Darhaqiqat, birinchi navbatta qo‘l, so‘ng oyoq tirnoqlari olinadi. Qo‘ldan boshlashda ham avval o‘ng qo‘ldan boshlab, keyin chap qo‘l barmoqlariga o‘tishlik mustahabdir. Zero, buyuk vatandoshimiz Imom Buxoriy rohimahulloh Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilgan hadisga muvofiq qiydagilarni aytadilar: “Payg‘ambar sallollohu alayhi va sallam oyoq buyum kiyish, soch tarash, tohorat-poklanish va barcha xayrli ishlarda o‘ng tomondan boshlashni yaxshi ko‘rar edi”[5]. Imom Navaviy: “Tirnoqni hammasini olish sunnat. Ayol bo‘ladimi, erkak bo‘ladimi farqi yo‘q. O‘ngdan boshlash esa mustahabdir”[6], degan. Shuni alohida ta’kidlab o‘tish kerakki, Hofiz Ibn Hajar rohimahulloh “Fathul Boriy” nomli kitoblarida tirnoq olish borasida kelgan hadislarning birortasini sobit qilmaganlar[7]. Lekin, Imom Navaviy Muslimning sharhida qat’iy tarzda: “O‘ng qo‘lning ko‘rsatgich barmog‘idan boshlanadi. So‘ng o‘rta barmoq va nomsiz barmoq keyin jimjiloq tirnoqlari olinadi va chap qo‘lga o‘tishdan ilgari bosh barmoq olinadi. Chap qo‘l barmoq tirnoqlarini esa jimjiloqdan bosh barmoq tirnoqlariga qadar olinadi. Oyoq barmoqlariga keladigan bo‘lsak, o‘ng oyoqning jimjilog‘idan boshlanib to bosh barmog‘iga qadar olinadi. Davomi o‘laroq, chap oyoqning bosh barmog‘idan to jimjiloqqa qadar olinadi”[8], deb aytadilar.

Ibn Mufallah degan olim esa “Shari’at odoblari” degan kitobida boshqa bir tartibni keltirib o‘tadilar.U kishi biz aytib o‘tganga teskari ravishda tirnoq olish haqida aytadi. Mazkur ko‘rinishni Ibn Butta tushuntirib o‘tganlar. “Birinchi bo‘lib, o‘ng qo‘lning jimjilog‘idan boshlanadi. So‘ng o‘rta katta barmoq olinadi. So‘ng bosh barmoq. Undan keyin qoldirilib ketilgan nomsiz va ko‘rsatkich barmoqlar olinadi. So‘ng chap qo‘l barmoqlariga o‘tiladi va bosh barmoqdan boshlanadi. So‘ng o‘rta barmoq so‘ng jimjiloq olinadi. Keyin qoldirib ketilgan ko‘rsatkich va nomsiz barmoq tirnolari olinadi”. Bu Ibn Butta aytgan uslub, xuddi orada bir barmoq qoldirib sakrashga o‘xshaydi. Keyin o‘sha qoldirilgan tirnoqlari olinadi.

Al-Omadiy ham shunga o‘xshash uslubni aytib o‘tadi. Ya’ni,unga ko‘ra birinchi bo‘lib o‘ng qo‘lning bosh barmog‘i, so‘ng orada ko‘rsatkich bamoqni tashlab o‘rta katta barmoq, so‘ng yana nomsiz barmoqni tashlab jimjiloq tirnog‘ini olinadi. So‘ng qoldirib ketilgan ko‘rsatkich va nomsiz bamoqlar olinadi. Chapqo‘l ham xuddi shunday uslub deydi.

Yana bir rivoyatda esa o‘ng qo‘lning ko‘rsatkich barmog‘idan boshlanadi to‘g‘ridan to‘g‘ri to jimjiloqqacha olinadi. So‘ng chap qo‘lga o‘tiladi va chap qo‘lning jimjiloq barmog‘idan boshlanib, o‘ng qo‘lning bosh barmog‘ida tugatiladi.

Qozi Vake’ ibn Jarroh rohimahullohdan u kishi Oisha rozyallohu anhodan keltirigan isnodda quyidagi hadis aytiladi: “Ey Oisha tirnoq olishni jimjiloqdan boshla. So‘ng katta o‘rta barmoq va bosh barmoq tirnog‘ini ol. Keyin qoldirilib ketilgan nomsiz barmoq va ko‘rsatkich barmoq tirnoqlarini ol. Zero, shu tarzda olish boy bo‘lishga sabab bo‘ladi”. Mana shu keltirilgan rivoyatga amal qilinadi.

Yana boshqa bir hadisda esa: “Kim tirnog‘ini oralatib olsa, hayoti davomida ko‘z og‘rig‘iga uchramaydi”[9], Ibn Butta rivoyati. Yana u kishi vatan himoyasi va mudofaa yo‘lidagi askarlar uchun o‘sib ketishining zarari yo‘q deb qo‘shimcha qildilar.

Tirnoq olgandan keyin qo‘lni va barmoq uch qismlarini yaxshilab yuvish, shuningdek, olingan tirnoq parchalari, soch va hijoma qoni, umumiy badandan chiqqan qonlar, uzilgan tana a’zolarini ko‘mish mustahabdir.Zero, Ibn Umar roziyallohu anhu mazkur ishni qilardilar. Xuddi shunday mazkur muddatlarda qo‘ltiq osti tukini yulish va qov supachasidagi junlarni qirish ham mustahab amallardandir. Ushbu amallarni bajarishda qaychi yo shifokor maslahatiga ko‘ra badandagi to‘kadigan dorilar va shunga o‘xshash narsalarni ishlatish ham joiz. Lekin, tish bilan tirnoq olish makruh amallardan hisoblanadi.

Imom Ahmad Alloh taoloning:

ألم نجعل الأرض كفاتا * أحياء وأمواتا

“Axir Biz yerni tiriklarni ham, o‘liklarni ham yig‘uvchi qilib qo‘ymadikmi?!”[10] tafsirida “Tiriklar unga qon, soch va tirnoqlarini xuddi vafot etganlarini ko‘mishgani singari, tashlab ko‘mishadi”, deb aytadi. Abu Dovud “Marosil” nomli kitoblarida: “Payg‘ambar alayhissalom hijoma qildirib bo‘lgach, bir kishiga bu qonni it iskab topmasligi uchun ko‘mgin”, deb keltiradi. Al-Xollal va Ibn Butta keltirgan isnodga ko‘ra: “Payg‘ambar alayhissalom tirnoq olgan va ko‘mgan”, deb aytiladi. Vakiy isnodi bilan Mujohiddan uni olgandan keyin ko‘mish mustahabdir, degan so‘z rivoyat qilingan. Bunga dalil “Payg‘ambar alayhissalom qon va soch kabi narsalarni ko‘mishga buyurgan”, deb keltiriladi. Mahna Imom Ahmad rohimahullohdan tirnoq va soch olganganidan so‘ng ko‘miladimi yo tashlab yuboriladimi? deb so‘raganda u: “Ko‘miladi”, deb aytdi. Shunda bu borada biror xabar kelganmi? deb so‘raganda, u: “Ibn Umar roziyallohu anhu uni ko‘mardilar”, deb aytdi. Ba’zi olimlar ovloraq-oyoq ostida qolib ketmaydigan daraxt taglari kabi joyga tashlasa ham bo‘ladi deyishgan. Lekin, hammom va xojatxona singari joylarga tirnoqni tashlash mumkin emas. Shuni alohida ta’kidalash kerakki, biz yuqorida aytib o‘tgan vaqtdan qov tuklari, qo‘ltiq va mo‘ylovni qirish-qisqartirishni o‘tib ketishi makruh hisoblanadi.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. U Payg‘ambar alayhissalomning quyidagi so‘zlarini eshitdim: “Besh narsa fitratdan hisoblanadi. Bular xatna qilish, qov junini olish, mo‘ylov qisqartirish, qo‘ltiq osti junini yulish va tirnoq olishdir”. Muttafaqun alayh.

Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. U: “Payg‘ambar alayhissalom bizlarga alohida ta’kidalab, mo‘ylovni qisqartirish, tirnoq olish, qo‘ltiq osti tukini yulish va qov tuklarini qirishni qirq kundan o‘tib ketmasligini aytardilar”, deb aytgan. Imom Muslim, Ahmad, Abu Dovud, Termiziy va Nasoiylar rivoyat qilishgan[11].

“Mustav’ib” va “Talxis”da quyidagilar keladi. Oynaga qarab yuqorida aytilgan ortiqcha tuklarni qaychiga o‘xshash vosita bilan olsa ham bo‘ladi. Erkak kishi rangsiz, hidli xushbo‘ylik bilan xushbo‘ylanishi va ayol kishi esa rangi boru hidi yo‘q atir bilan xushbo‘lanishi mustahabdir.

Ba’zi mazhab olimlari haj vaqtida hajning hurmati uchun olinmay turgani ma’qul deganlar ham bor. Lekin, yuqorida aytilgan ikki kun payshanba va jumadan boshqa kunda olsang falon va falondaqa yomonliklarga uchraysan degan gaplar, qolaversa xalqimiz orasida keng tarqalgan kechqurun tirnoq olib bo‘lmaydi, singari so‘zlarning asosi yo‘q va bekorchi so‘zlardir. Xalifa Xorun ar-Roshid buyuk imomi, qozilarning qozisi Abu Yusuf rohimahullohdan “Kechasi tirnoq olsa bo‘ladimi?”, deb so‘raganlarida “Bo‘ladi”, deya javob berganlar. Xalifa bu borada dalil so‘raganda, Abu Yusuf: “Xayrli ishlar kechiktirilmaydi”, degan asosi javobni beragnlar. . Tunda olishning hech qanday zarari yo‘q degan ma’noda javob bergan ekan.

Ming afsuslar bo‘lsinki, hozirgi kunda ayrim yoshlar orasida bizning o‘zbek mintalitetimizga umuman to‘g‘ri kelmaydigan g‘arb madaniyati “ommaviy madaniyat”ga taqlid juda kuchayib ketmoqda. Ular buni “moda”deb izohlashmoqda. Ayniqsa, tuppa tuzuk muslimaman deb yurgan singillarimiz orasida bu kabi holat uchrayotganligi achinarli holatdir.Ammo, haqiqiy musulmon banda Alloh va Rosuli nimaga buyursa, shuni qiladigan, nimadan qaytarsa, shundan qaytadigan bo‘lishi kerak. Zero, Payg‘ambar alayhissalom ummutlarining barchasini faqat ezgulik sari chorlaydigan zot edi. Qolaversa, bizlarni tirnoq qo‘yishdan qaytargan. Qisqartirishni esa sog‘lom tabiat va yuksak did deb atagan. Biroq, tirnoqni qasddan, yo beparvo bo‘lgan holda o‘stirish jirkanch ishlardan va islom dinida joriy qilingan sunnatga xilofdir. Shuningdek, uzun tirnoqlar tohorat vaqtida barmoq uchiga suv yetishidan to‘sqinlik qilishi mumkin. Bu esa o‘z navbatida tohorat va ibodatga nuqson yetkazadi. Yana, dinimiz ko‘r-ko‘rona taqlid qilish va o‘zini boshqa dindan bo‘lgan yo dinsiz adashganlarga o‘xshatishdan qaytargan. Bir o‘ylab ko‘rilsa, tirnoq o‘stirish o‘zini xuddi yirtqich hayvonga o‘xshatishday gap. Sog‘lom tabiatli inson buni hech ham hazm qila olmaydi.

Qays ibn Abu Hozim: “Payg‘ambar alayhissalom bir namozni ado qilayotganda chalg‘ib ketdilar. Buning sababi u zot alayhissalomdan so‘ralganda: “Qanday chalg‘imay, vaholangki, sizlar tirnoqni olmay, uni kir bostirib kelasizlar?!”,deb javob berdi”, deya rivoyat qilgan. Abu Ubayd bu voqeada tirnoq o‘stirishqoralangan deb aytgan. Shuningdek, tirnoqni bo‘yash, lak[12] qo‘yish va suniy tirnoq qo‘yishni ba’zi olimlar ma’qullamaganlar. O‘z novbatida bu kabi holatlar g‘usl va tohoratga xalal yetkazadi. Faqat qo‘yilgan lak va sun’iy tirnoqlarni ketkizilsagina ular ado qilingan bo‘ladi.Shuningdek, g‘usl vojib bo‘lgan holatda o‘sgan tirnog‘i bo‘lsa, to g‘usl qilmasdan uni olib bo‘lmaydi. Mobodo olsa o‘sha a’zo poklik hukmida bo‘lmaydi deyishadi. Biroq, xina[13]ga o‘xshash o‘zidan suv o‘tkazadigan bo‘lsa, mahrami uchungina durust degan qavllar bor. Shunda ham tirnoq bezagini begona erkaklarga ko‘z-ko‘z qilish, shari’atimizda man qilingan. Ayniqsa, sun’iy tirnoq insonnikidan qilingan bo‘lsa, uni qo‘yish mutlaqo mumkin emas.

Shu o‘rinda ba’zi iqtiboslarni keltirib o‘tmoqchimiz;

Savol: Oyoq-qo‘l tirnoqlariga lak qo‘ygan holda qilingan tahorat durust bo‘ladimi?

Javob: Odatda lak o‘zidan suv o‘tkazmaydi. Shuning uchun lak ostidagi tirnoqlarga suv tegmay qolgan bo‘ladi. Bu bilan tahorat ham, g‘usl ham durust bo‘lmaydi. (Xoyrul fatavo)

“Sham va xamir kabi tanaga suv yetishga to‘sqinlik qiladigan narsalarni ketkizish lozim” (Maroqil faloh)

Savol: Tirnoq osti tahoratda yuvilishi vojibmi?

Javob: “Tirnoq barmoqning uchini yopib turadigan darajada uzun bo‘lsa, tirnoq ostiga suv yetkazish vojib bo‘ladi. Agar qisqa bo‘lsa (o‘z-o‘zidan suv yetganligi tufayli) yetkazish vojib bo‘lmaydi. Agar tirnoqlar o‘sib, barmoq uchlaridan o‘tib ketsa, ijmo’ga ko‘ra tirnoqni (uning ustki va ostki qismini) yuvish vojib bo‘ladi”. (Fatvoi Hindiya)[14]

Zamonamizning tibbiy xulosasi ham tirnoq o‘stirishni yoqlamaydi. Tibbiyotga doir bo‘lgan butun olam ilmiy kengashida ham professor Yahyo Xo‘ja va professor Ahmad tirnoqni meyorida qisqartirib yurishning o‘zi, inson uchun ziynat va chiroy bag‘ishlab turishini ta’kidlaganlar. O‘stirishning esa hech qanday faydasi yo‘q.

Tirnoq o‘stirishning tibbiy zararlari;

Tirnoq o‘stirish oqibatida uning ichida kir, bakteriya va tuxum qo‘yib, ko‘payuvchi zambrug‘lar yuzaga keladi. Ayniqsa, ketishi juda qiyin bo‘lgan, ba’zi najosatlar to‘planishi natijasida turli yoqimsiz hidlar vujudga keladi. Undan tashqari, hatto shotka vositasi bilan tozalasada, uncha-munchaga ketmaydigan tirnoq ostidan iste’mol qilingan ozuqa orqali oshqazon qurti, dizenteriya va gastroradikulitkabi o‘ta xavfli kasalliklar kelib chiqadi. Xususan, uy bekalarimiz o‘stirilgan tirnoq orqali taomlar tayyorlashsa, bu kassaliklarni barcha oila a’zolariga yuqtirishi mumkin.
Uzun tirnoqlar o‘tkir-keskirligi va beso‘naqayligi uchun ham shaxsning o‘zi yo yon atrofidagi sheriklariga juda ko‘p noqulayliklarni tug‘diradi. Hatto, travma (jarohat) – olish holatlari ham kuzatilishi mumkin. Misol tariqasida bexosdan ko‘zga jarohat yetkazishi, harakatlanish vaqtida teriga zarar yetishi, bu ayniqsa kelishmovchilik va urush holatlarida kuzatilishi mumkin. Undan tashqari tirnoq har bir o‘sib borganida, qo‘l harakatiga ham qiyinchilik tug‘diradi. Buning natijasida esa kaft yordamida ishlar amalga oshiriladi. Bu esa barmoq bajarishi kerak bo‘lganda undan foydalanmaslik kaftga salbiy ta’sir ko‘rsatadi[15].

Yana shuni alohida takidalash kerakki, uzun tirnoqlar qattiq jismlar bilan to‘qnashib ketish yo ovqat tayyorlash jarayonida yonib ketish holatlari yuzaga kelishi mumkin.

Xususan, uzun holatdagi tirnoqning kuchsizlashishi, tirnoq onchogrofosisyo yirtqich hayvonlarniki singariko‘rinishga kelishi, burishqoq va qiyshaygan holatga kelishi, yana Onychausis kabi kasalliklarni keltirib chiqaradi[16].

Tirnoqlar ba’zi ichki kasallik va uning tashqi tuzilishi shaxsning xarakteridan ham darak beradi. Misol Addison, pnevmaniya, emfizema, mikroniziyaxastaligi, yurak, qon jigar va temir yetishmasligi kabi va hokazo... Yurak qon tomir kasalligiga chalinganlarning tirnoqlari rangi ko‘kimtir tusda bo‘ladi. Jigar kaslligida esa sarg‘ish tusda bo‘ladi. Qadimda ajdodlarimiz bu uslubdan tabobat sohasida juda keng foydalangan. Yana noto‘g‘ri va ko‘p martalab qilingan manikyur[17] natijasida tirnoq “Gullash” kasalligiga yo‘liqadi. Uzoq muddatli rezinka qo‘lqop kiyib ishlash ham tirnoqni zaiflashtiradi. Poyafzalning tor bo‘lishi va zarbdan shikastlanishi tirrnoqning ichiga qarab o‘sishiga olib keladi. Bunda jarrohlik amaliyoti kerak bo‘ladi. Tirnoqni mustahkamlashda zaytun yog‘i va limon suvidan foydalanish va ma’lum muddat paxtali qo‘lqob kiyish tavsiya qilinadi. Ko‘p miqdorda sut mahsulotlari va tvarog iste’mol qilish tavsiya qilinadi. Ba’zilarning tirnog‘i o‘ta qattiq va sinuvchan bo‘lgani uchun iliq suvda ivitib keyin olish tavsiya qilinadi. Lekin ivitmasa tuhmatga qoladi kabi so‘zlar asosi yo‘q, uydirma hisoblanadi. Tirnoqni taqab ham olmaslik kerak bo‘ladi.

Shuningdek, hozirgi zamonaviy tibbiyot tajribalar o‘tkazganida tirnoq ostidagi bakteriyalarni qancha yuvsa yo ketqizishda preparatlardan foydalangan taqdirda ham uni yo‘qotib bo‘lmasligi isbotlangan. Bu narsani davolanish maqsadida shifoxonaga yotqizilgan bemorlarning shifokorlar tomonidan kasalliklar yuqmasligi va yana qayta og‘iz bo‘shlig‘i orqali o‘tmasligi uchun o‘stirilgan tirnoqni olishni tavsiya berganlaridan ham bilishimiz mumkin bo‘ladi. Mana qarangki, bugungi ilmiy kashfiyotlar Nabaviy ta’limning nechog‘lik haqiqat ekanligini isbotlab turibdi.

Ohangaron tumani "Xonobod" jome’ masjidi imom noibi

Madaipov Ahrorbek

[1]Imom Navaviy: Sharhu Navaviy ala Sahih Muslim. Kitobut tohorat. Bob Xisolul fitra. Dorul xoyr.J. 2. –B 492.1995.

[2]Izoh: biroq tartibga keltirish yuzasidan bo‘yi va enidan olishga ruxsat bor. Bu hadis matniga ham zid emas.

[3]Imom Abu Dovud as-Sijistoniy: Sunan Abi Dovud. Dorul kutubul ilmiya. Lubnon. –B 13. 53 raqam. 2009. Imom Muslimning rivoyati ham bor.

[4]https://www.wikipedia.uzO‘zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005).

[5]Imom Buxoriy: Sahih al-Buxoriy. Dor Ibn Kasir.–B 163. 2010.

[6]Imom Navaviy: Al-Majmu’. Al-Irshod. J. 1. –B 339. 2013.

[7]Hofiz Ahmad ibn Hajar Asqaloniy: Fathul Boriy. Dor ihyo at-tiros. J. 10. –B 345.2010.

[8]Imom Navaviy: Sharhu Sahih Muslim. Dorul xoyr.J. 3. –B 149. 1995.

[9]Muhammad: Al-Adabush ash-shari’at.Olimul kutub. –B 331. 1998.

[10]Shayx Abduaziz Mansur: Quro’ni karim ma’nolarining tarjimasi. Toshkent. 2001.-B 798. 29 pora/ 24-25 oyat

[11]Muhammad: Al-Adabush ash-shari’at.Olimul kutub. –B 332.1998

[12]Izoh; Lak- 1932 yil AQSH da paydo bo‘lgan.

[13]Izoh; Xina- inson sog‘lig‘i uchun juda foydali o‘simlik. Asl rangi qizg‘ish bo‘ladi. Tarixi 3000 yil ilgariga borib taqalaidi qadimgi Misrda xinaga bo‘yalgan mo‘miyolar topishgan. Xina qo‘yish sunnat.

[14]www.fiqh.uz

[15]Professor Abdurazzoq al-Kayloniy. Al-Haqoiqi tibbiya fil Islam. Dorul qolam. –B 400. 1996.

[16]Broun Faulku: Bolnoya tela. Tarjimon Solih Dovud. Muhammad Daqor. –B 212. 2009.

[17]Izoh; Manikyur so‘zi lotincha “manus”-“qo‘l” hamda “cure”-“parvarish” ma’nosini beradi. Keyinchalik qo‘l va tirnoq ishlari bilan shug‘ullanadiganlarga nisbatan qo‘llangan.

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Yangiliklar

“Natijani tadbirlar soni bilanmas, jamiyatga qo‘shilgan ijobiy ta’sir bilan baholaymiz”

05.08.2026 18294 17 min.

#Vakilliklar faoliyatidan

Bugungi kunda Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Toshkent shahri va viloyatlarda O‘zbekiston musulmonlari idorasining 14 ta hududiy vakilligi faoliyat yuritadi. Ular tasarrufida jami 2161 ta masjid bo‘lib, 3000 dan ziyod imom-xatib va imom noibi xizmat qiladi. Ushbu ruknimizda hududiy vakillar bilan turkum suhbatlarni reja qilganmiz. Shu maqsadda Qashqadaryo viloyatida bo‘ldik.

Qashqadaryo viloyati bosh imom-xatibi, “Imom Buxoriy” ordeni sohibi, Ulamolar kengashi a’zosi Rahmatullo domla USMONOV bilan suhbat

– Assalomu alaykum, domla. Suhbatimizni Siz viloyat bosh imom-xatibi sifatida ish boshlagan davrlardan boshlasak. Dastlab vakillik faoliyatini tahlil qilib, qanday og‘riqli nuqtalar, tezkorlik bilan hal etilishi kerak bo‘lgan muammolarni ko‘rgan edingiz va bugungi kunda ular qanchalik hal etilgan?..

– Va alaykum assalom va rohmatulloh. Bundan rosa 14 yil oldin – 2012 yilning iyul oyida O‘zbekiston musulmonlari idorasining Qashqadaryo viloyati vakili hamda viloyat bosh imom-xatibi sifatida faoliyat boshlaganman. O‘shanda vakillikning faoliyatini atroflicha tahlil qilib, tizimli yondashuvni talab etadigan qator vazifalarni belgilab olganmiz.

Xususan, masjidlar faoliyatini yagona tartib va talablar asosida tashkil etish, imom-xatiblar va diniy soha xodimlarining ilmiy-ma’rifiy salohiyatini yuksaltirish, ijro intizomi va hisobdorlikni kuchaytirish, aholi, ayniqsa yoshlar o‘rtasida sog‘lom diniy-ma’rifiy muhitni mustahkamlash, joylarda targ‘ibot-tashviqot ishlarini yanada samarali yo‘lga qo‘yish kabilarga alohida e’tibor qaratdik.

Bugunga kelib vakillikda 22 nafar salohiyatli, o‘z ishining mutaxassisi bo‘lgan xodim ishlamoqda. Zamonaviy moddiy-texnik ba’zamiz bor. Viloyatdagi 187 ta masjid faol ishlab turibdi.

Masjidlarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, hujjatlar yuritilishini takomillashtirish, fuqarolar murojaatlari bilan ishlash sifatini oshirish, shuningdek, vakillik tizimida mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha ishlarni samarali tashkil etish, vazifalar ijrosini muvofiqlashtirish va nazorat qilish maqsadida tegishli bo‘limlarni tashkil etish zarurati ham bor edi.

O‘tgan yillar davomida mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha aniq rejalar asosida tizimli ishlar amalga oshirildi. Natijada viloyat vakilligi hamda masjidlar faoliyati yanada takomillashtirildi. Vakillik tuzilmasida tegishli shtat birliklari joriy etilib, sohaning ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha malakali mutaxassislar ishga qabul qilindi. Bu esa faoliyatni samarali tashkil etish, vazifalar ijrosini muvofiqlashtirish, nazorat mexanizmlarini kuchaytirish hamda joylardagi ishlarni sifatli yo‘lga qo‘yish imkonini berdi.

Imom-xatiblar uchun muntazam malaka oshirish va o‘quv-seminarlar yo‘lga qo‘yildi, aholi bilan ochiq muloqotlar va ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar ko‘lami sezilarli darajada kengaydi. Yiliga «Jaholatga qarshi ma’rifat» g‘oyasini keng targ‘ib etish, ekstremizm, terrorizm, missionerlik va yot g‘oyalarga qarshi kurashish, huquqbuzarlik, jinoyatchilik, giyohvandlik, o‘z joniga qasd qilish, erta turmush va ajrimlarning oldini olish, yoshlar, mehnat migrantlari va harbiy xizmatchilar bilan manzilli ishlash, sog‘lom turmush tarzi, oila mustahkamligi, ma’naviy qadriyatlar, ijtimoiy tarmoqlardagi virtual tahdidlardan himoya, atrof-muhitni asrash hamda mahallada tinchlik va hamjihatlikni ta’minlashga qaratilgan 35 mingdan ortiq keng ko‘lamli targ‘ibot-tashviqot ishlari amalga oshiriladi.

O‘sha davrda imom-xatib va diniy soha xodimlarining ijtimoiy himoyasini kuchaytirish zarurati bor edi. Amalga oshirilgan islohotlar natijasida hamda muftiy hazratlarining tashabbuslari va bevosita boshchiliklari bilan masjidlarda faoliyat yuritayotgan imom-xatiblar va imom-noiblari oylik ish haqi bilan ta’minlandi. Bu esa ularning ijtimoiy barqarorligini mustahkamlash, o‘z xizmat vazifalarini sidqidildan va mas’uliyat bilan ado etishi uchun muhim omil bo‘lmoqda.

Ta’kidlash joizki, muhtaram Yurtboshimiz tomonidan berilayotgan imkoniyatlar natijasida viloyatimizda haj ziyorati uchun ajratiladigan kvotalar yildan-yilga oshib, fuqarolarning muqaddas ziyorat amalini ado etish imkoniyatlari kengayib bormoqda. Xususan, 2012 yilda viloyatdan bor-yo‘g‘i 150 nafar fuqaro haj ziyoratini amalga oshirgan bo‘lsa, bugungi kunda ushbu ko‘rsatkich yiliga 800 nafardan oshdi. Bu esa sohada amalga oshirilgan tashkiliy ishlar va ziyoratchilarga ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifati anchayin oshganini ko‘rsatadi.

– Viloyatdagi 180 dan ortiq jome masjidlarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ayniqsa, tarixiy va me’moriy ahamiyatga ega bo‘lgan qadimiy masjidlarni asl qiyofasini saqlagan holda ta’mirlash ishlarida vakillik mahalliy aholi va homiylar bilan aloqalarni qanday muvofiqlashtirmoqda?

– Viloyatdagi jome masjidlar moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ularning obodligi va faoliyati uchun munosib sharoit yaratish masalasi doimo e’tibor markazimizda bo‘lib kelmoqda. Bu borada ishlar tizimli, shaffof va jamoatchilik bilan hamkorlik asosida tashkil etilgan. Ayniqsa, tarixiy va me’moriy ahamiyatga ega bo‘lgan qadimiy masjidlarni ta’mirlashda ularning asl qiyofasi, milliy me’moriy uslubi va tarixiy qimmatini saqlashga alohida ahamiyat qaratiladi. Bunday obyektlarda har qanday ish tegishli mutaxassislar tavsiyalari va belgilangan talablar asosida amalga oshiriladi.

Masjidlarni obodonlashtirish va ta’mirlash ishlarida mahalliy aholi, saxovatpesha homiylar va jamoatchilikning ishtiroki muhim o‘rin tutadi. Vakillik tomonidan ushbu jarayonlar muvofiqlashtirilib, homiylik tashabbuslarining maqsadli va samarali yo‘naltirilishi ta’minlanmoqda.

Faoliyatimni boshlagan paytimda viloyatimizda 182 ta jome masjid faoliyat yuritar edi. Aytib o‘tilganidek, bugungi kunda ularning soni 187 taga yetdi. O‘tgan 14 yil davomida 58 ta masjid zamon talablariga mos ravishda qayta bunyod etildi, 100 dan ortiq masjidda esa keng ko‘lamli ta’mirlash va rekonstruksiya ishlari amalga oshirildi. Misol uchun, 2026 yilning birinchi yarim yilligida 2 ta – Chiroqchi tumanidagi "Abu Bakr Siddiq" hamda Kitob tumanidagi "Shayx Sobir" masjidlari qayta qurilib, muborak Ramazon oyida masjidning yangi binosi namozxonlarga topshirildi.

Shuningdek, namozxonlar uchun munosib va qulay sharoitlar yaratish maqsadida 70 dan ortiq tahoratxonalar to‘liq qayta qurilib, zamonaviy talablar asosida foydalanishga topshirildi.

– Keyingi yillarda vakillik tomonidan imom-xatiblar va ularning noiblari malakasini oshirish, ularning nafaqat diniy, balki dunyoviy, siyosiy-ijtimoiy bilimlarini zamon talablariga moslashtirish bo‘yicha qanday tizimli dasturlar va o‘quv seminarlari tashkil etildi?

– Imom-xatiblar va ularning noiblari malakasini oshirish, ularning zamon talablariga mos bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish Qashqadaryo vakilligi faoliyatining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi tomonidan tashkil etilayotgan malaka oshirish kurslari, o‘quv-seminarlar va qayta tayyorlash mashg‘ulotlarida imom-xatiblar va ularning noiblari muntazam ishtirok etib kelmoqda. Hozirgi kunga qadar viloyatdagi 187 nafar imom-xatib hamda 91 nafar imom noiblar O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi huzuridagi Diniy-ma’rifiy sohada malaka oshirish va qayta tayyorlash institutida hamda Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida malaka va ko‘nikmalarini oshirishdi.

Ayniqsa, imom-xatiblarning oliy diniy ma’lumotga ega bo‘lishini ta’minlash borasida tizimli ishlar amalga oshirilmoqda. 2012 yilda viloyatdagi imom-xatiblarning atigi 16 nafari oliy ma’lumotga ega bo‘lgan bo‘lsa, so‘nggi 14 yil davomida bu ko‘rsatkich keskin oshib, bugungi kunda imom-xatiblarning oliy ma’lumotlilari 90 nafardan oshdi. Hozir ham oliy ma’lumotga ega bo‘lmagan 20 nafar imom-xatib Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida modul tizimi asosida tahsil olib, o‘z bilim va salohiyatini oshirmoqda. Bu ishlar izchil davom ettirilib, yaqin istiqbolda 100 foiz oliy diniy ma’lumotli mutaxassislar sifatida shakllantirish maqsad qilingan. Zero, bugungi kunda imom-xatiblar nafaqat diniy ilm sohibi, balki keng dunyoqarashga ega, jamiyat bilan samarali muloqot qila oladigan, zamonaviy jarayonlarni to‘g‘ri anglaydigan ma’naviy-ma’rifiy yetakchi bo‘lishi zamon talabidir.

– Viloyatdagi Qur’oni karim va tajvid kurslari faoliyati haqida ham aytib o‘tsangiz...

– Qur’oni karim va tajvid kurslari faoliyati aholi orasida diniy bilimlarni faqat belgilangan tartib va malakali mutaxassislar orqali olish madaniyatini shakllantirishga xizmat qilmoqda. Bu esa o‘z navbatida norasmiy diniy ta’lim maskanlari faoliyatining oldini olish, diniy savodxonlikni oshirish va sog‘lom ma’rifiy muhitni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Viloyat vakilligi hamda Kitob tumanidagi "Xoja Buxoriy" o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi qoshida faoliyat yuritayotgan Qur’oni karim va tajvid o‘quv kurslari orqali har yili jami 1560 nafar tinglovchi Qur’on tilovati va tajvid qoidalari bo‘yicha zarur bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lmoqda. Bu esa aholi diniy savodxonligini oshirish, yosh avlodni ilmiy-ma’rifiy ruhda tarbiyalash yo‘lida muhim ahamiyat kasb etmoqda.

– Ayol-qizlar orasida diniy-ma’rifiy ishlarni yuritadigan otinoyilar faoliyatini tartibga solish, ularning diniy tushunchalarini o‘stirish, xotin-qizlar orasida yot g‘oyalar tarqalishining oldini olish borasida vakillik qanday natijalarni ko‘rsata oldi?

– Ayol-qizlar o‘rtasida diniy-ma’rifiy faoliyat olib borayotgan otinoyilarning ishini yagona tizim asosida tashkil etishga alohida e’tibor qaratilgan. Ilgari bu yo‘nalishda muayyan tajriba mavjud bo‘lgan bo‘lsa-da, faoliyatni muvofiqlashtirish, ilmiy salohiyatni muntazam oshirish va nazorat qilish mexanizmlarini yanada takomillashtirish zarurati bor edi.

Shu maqsadda har bir otinoyining bilim darajasi, faoliyat yo‘nalishi va mas’uliyat doirasi qayta ko‘rib chiqildi. Hozirgi kunda vohada faoliyat yuritayotgan jami 284 nafar otinoyining malakasini oshirish maqsadida tizimli o‘quv-seminarlar, suhbatlar va davra yig‘inlari yo‘lga qo‘yildi. Taҗribali ulamolar va mutaxassislar ishtirokida aqida, fiqh, tafsir, hadis, milliy qadriyatlar, oila mustahkamligi hamda zamonaviy axborot makonida uchrayotgan mafkuraviy tahdidlarga qarshi ma’rifiy mashg‘ulotlar tashkil etildi. Ular faoliyati monitoring qilinib, aholi bilan ishlash samaradorligi doimiy tahlil qilib borilmoqda.

Bugungi kunda bu ishlar o‘zining amaliy natijasini bermoqda. Otinoyilar mahallalarda xotin-qizlar bilan manzilli ishlash, ularning murojaatlarini o‘rganish, diniy savodxonlikni oshirish va sog‘lom ma’naviy-ma’rifiy muhitni shakllantirishda faol ishtirok etmoqda. Ayniqsa, erta nikoh va ajrimlarning hamda yot g‘oyalar va turli buzg‘unchi qarashlar ular munosib hissa qo‘shmoqda.

– Darvoqe, oilaviy ajrimlar, o‘z joniga qasd qilish yoki jinoyatchilik kabi og‘ir ijtimoiy muammolar eng ko‘p kuzatiladigan mahallalar bilan ishlashda imomlarning mas’uliyati va hisobdorligi qanday bo‘lmoqda?

– Vakillik tomonidan imom-xatiblarning mahalla faollari, xotin-qizlar va yoshlar bilan manzilli ishlash mas’uliyati yanada kuchaytirilgan. Ayniqsa, oilaviy ajrimlarning oldini olish, notinch oilalar bilan ishlash, yoshlarni turli salbiy ta’sirlardan asrash va jamiyatda sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Har oy tumanlarda sayyor yig‘ilishlar o‘tkazilib, joylardagi mavjud holatlar, dolzarb muammolar va ularning yechimlari muhokama qilib borilmoqda. Mazkur yig‘ilishlarda imom-xatiblarning mas’uliyati, mahallalar bilan hamkorligi va amalga oshirilayotgan ishlarning samaradorligi tahlil qilinadi. Xususan, o‘tgan yil yakuni bo‘yicha viloyat miqyosida imom-xatiblar tomonidan mahallalarda mingdan ortiq oila bilan manzilli ishlar olib borildi. Ular bilan o‘tkazilgan suhbatlar, ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar va tushuntirish ishlari natijasida bir qator oilaviy nizolarning oldi olinib, ajrim yoqasiga kelib qolgan oilalarni yarashtirishga erishildi.

Muhimi, imom-xatiblar ishi faqat o‘tkazilgan tadbirlar soni bilan emas, balki insonlar taqdiriga ijobiy ta’sir ko‘rsata olgan amaliy natijalari bilan baholanmoqda. Shuning uchun imomlarimiz mahallada xalq bilan yaqin muloqot qiladigan, oila, jamiyat barqarorligini ta’minlashga hissa qo‘shadigan ma’naviy-ma’rifiy rahnamo sifatida o‘z mas’uliyatini chuqur anglab, faoliyat olib bormoqda.

– Ijtimoiy tarmoqlarda da’vat ishlarini olib borish, nasafziyo.uz sayti va ijtimoiy sahifalarni yuritishda vakillik qoshida maxsus media guruh yoki zamonaviy kadrlar jamoasi shakllantirilganmi?

– Bugungi axborot asrida internet makonidagi diniy-ma’rifiy faoliyat muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Shu bois, vakillik tomonidan zamonaviy axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish, ijtimoiy tarmoqlarda aholi, ayniqsa, yoshlar bilan muloqotni kuchaytirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Bu borada vakillikda zamonaviy talablarga javob beradigan media xonasi tashkil etilib, zarur zamonaviy texnik jihozlar bilan ta’minlandi. Shuningdek, diniy-ma’rifiy kontentlarni tayyorlash, tahrir qilish va keng jamoatchilikka yetkazish yo‘nalishida faoliyat olib boruvchi malakali kadrlar jalb qilingan.

Mazkur tizim orqali o‘n bir yildan buyon faoliyat yuritib kelayotgan nasafziyo.uz veb-sayti hamda ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalar muntazam yuritilmoqda. Shuningdek, 2017 yilda tashkil etilgan Telegram kanali bugungi kunda keng auditoriyaga ega bo‘lib, aholiga tezkor va ishonchli diniy-ma’rifiy axborotlarni yetkazishda muhim axborot maydoniga aylangan.

Shuningdek, bugungi kunda viloyatimizdagi har bir masjidning Telegram, YouTube, Facebook va Instagram sahifalari hamda guruhlari faoliyat yuritib, ularning umumiy a’zolari soni 310 ming nafardan ziyodni tashkil etadi. Jumladan, birgina nasafziyo telegram kanalining 120 mingdan ortiq a’zosi bor. Shuningdek, Ular orqali aholiga dolzarb ma’naviy-ma’rifiy materiallar, diniy-ma’rifiy tavsiyalar, masjid faoliyatiga oid yangiliklar hamda e’lonlar muntazam yetkazib borilmoqda.

Albatta, raqamli makon doimiy ravishda yangilanib borayotgani sababli bu yo‘nalishdagi ishlar ham uzluksiz takomillashtirilmoqda. Asosiy maqsad — zamonaviy media imkoniyatlaridan foydalangan holda xalqimizga, ayniqsa, yosh avlodga sifatli, ishonchli va ta’sirchan diniy-ma’rifiy axborotlarni yetkazib berishda davomli izlanishdamiz.

– Vakillikning «Vaqf» xayriya jamoat fondi viloyat filiali bilan birgalikda kam ta’minlangan oilalar, yetimlar va nogironligi bor shaxslarga yordam berish borasidagi faoliyati so‘nggi yillarda qanchalik shaffoflashdi va xayriya tadbirlari ko‘lami voha miqyosida qanchalik kengaydi?

– «Vaqf» xayriya jamoat fondi viloyat filiali bilan hamkorlikda aholiga ijtimoiy ko‘mak ko‘rsatish, ehtiyojmand oilalarni qo‘llab-quvvatlash va xayrli tashabbuslarni amalga oshirish faoliyatimizning ajralmas qismi hisoblanadi.

Yordamga muhtoj oilalar, yetimlar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va ijtimoiy himoyaga muhtoj fuqarolarning holati o‘rganilib, ularga zarur ko‘maklar o‘z vaqtida yetkazib berilmoqda. Jumladan, Ramazon oyi va Qurbon hayiti arafasida davlatimiz rahbari tomonidan ajratilgan mablag‘lar belgilangan tartib asosida ehtiyojmand oilalar, yetimlar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va ijtimoiy himoyaga muhtoj fuqarolarga yetkazib berildi. Bu xayrli ishlar xalqimizga bo‘lgan e’tibor va g‘amxo‘rlikning yana bir amaliy ifodasi bo‘ldi.

Amalga oshirilayotgan har bir xayrli tashabbus manzillilik, ochiqlik va adolat tamoyillari asosida tashkil etilib, vohamizda xayriya ishlarining ko‘lami va samaradorligi yildan-yilga ortib bormoqda. Yaqinda ko‘makka muhtoj bir oilaga uy qurib berigani ham so‘zimizning bir dalilidir.

– Bu zamindan yetishib chiqqan ulug‘ zotlarning boy ilmiy merosi, qadamjolari tarixini xalqaro va respublika miqyosida targ‘ib qilish borasidagi ishlarga ham to‘xtalib o‘tsangiz...

– Bu vohadan yetishib chiqqan Abu Muin an-Nasafiy, Abu Bakr al-Kosoniy, Abu Hafs Nasafiy, Abu Hafs Keshiy, Abu Shakur as-Solimiy, Pazdaviy kabi ko‘plab allomalarning ilmiy merosi nafaqat yurtimiz, balki butun islom olami ma’naviy xazinasining ajralmas qismidir.

Vakillik faoliyati davomida ushbu boy ilmiy-ma’rifiy merosni o‘rganish, targ‘ib qilish va keng jamoatchilikka yetkazishga alohida e’tibor qaratildi. Xususan, allomalarimiz hayoti va ilmiy faoliyati, ular bilan bog‘liq tarixiy maskanlar va qadamjolarni o‘rganish, ularning ma’naviy ahamiyatini yoritish borasida ilmiy-ma’rifiy tadbirlar, davra suhbatlari va targ‘ibot ishlari amalga oshirib kelinmoqda.

Alloh taolo din ravnaqi, yurt tinchligi yo‘lida xizmat qilayotgan barcha yurtdoshlarimizni ikki dunyoda mukofotlasin!

O‘MI Matbuot va media bo‘limi mutaxassisi

Abdulatif ABDULLAYEV suhbatlashdi.