Takfir – arabcha so‘z bo‘lib, biror bir musulmonni assossiz kofirga chiqarish, deganidir.

Mo‘min kishi garchi kabira gunohlar sodir etgan bo‘lsa-da, do‘zaxda abadiy qolmaydi. Chunki Alloh taolo: “Bas, kim zarra og‘irligida yaxshilik qilsa ham ko‘radir”.(Zalzala surasi, 8-oyat). Azuddudin Iyjiy rohimahulloh “yaxshilik” degan so‘zning ostiga iymon ham kiradi, mo‘min kishi o‘sha kunda iymonini ko‘radi, deydilar. Shuning uchun, kabira gunoh qilgan kishi mo‘min bo‘lsa, jannatga oxiri bo‘lib kiradi.

Kabira gunohlar quyidagilar: Allohga shirk keltirish, nohaq jonni o‘ldirish, pokdomon ayolga zinoda tuxmat qilish, zino qilish, sehr qilish, dushman kelayotganda qochish, yetimlar molini yeyish, musulmon ota-onaga oq bo‘lish, ribo molini yeyish, xamr (mast qiluvchi ichimlik) ichish va boshqalar. Mutloq kabira gunoh esa – kufrdir. Zotan, kufrdanda kattaroq gunoh yo‘q. Musulmon kishi iymoni bor ekan kofir hisoblanmaydi, garchi katta gunohlarni sodir etgan bo‘lsa ham. Hozirda chiqayotgan ba’zi adashgan oqimlar har qanday gunoh ish qilgan kishini kofirga chiqarishadi. Ularning bu da’volari asossizdir. Zero Alloh taolo shunday deydi: “Albatta, Alloh O‘ziga shirk keltirilishini kechirmas. Undan boshqa gunohni, kimni xohlasa, kechirur. Kim Allohga shirk keltirsa, shubhasiz, katta gunohni to‘qibdir” (Niso surasi, 48-oyat).

Shundan kelib chiqadiki, Alloh taolo tavbasiz ham, agar xohlasa, katta-yu kichik gunohlarni avf etadi. Shunday ekan, musulmon kishi Alloh taoloning marhamatidan umidini uzmasligi barobarida gunoh sodir etganiga Alloh taoloning azobini esdan chiqarmasligi darkor. Ya’ni, domio xavf va rajo (umid) o‘rtasida yurmog‘i kerak.

Alloh taolo mo‘min kishiga musibatu balolarni uning gunohlariga kafforot bo‘lsin uchun yuboradi. Ularga sabr qilsa ham ajr oladi, ham gunohlari avf etiladi. Mobodo, bundan keyin ham gunohlari ortsa, o‘lim shiddatidagi qiyinchiliklarda gunohlar to‘kiladi. Bundan keyin ham gunohlari bo‘lsa, qab qisishi, uning azobida kafforot bo‘ladi. bulardan ham keyiin mo‘min kishini gunohlari bo‘lsa, Sirot ko‘prigi dan o‘tishdagi qiyinchiliklarda gunohlari to‘kiladi. Bordiyu, yana gunohlar ortsa, do‘zax olovi ularni kuydiradi.

Xullas, qalbida iymon nuri bo‘lgan kishi, gunhkor bo‘lsa-da, kofir bo‘lmaydi va jahannamda abadiy qolmaydi. Alloh taolo mo‘min bandasiga o‘ta mehribon va rahmili Zotdir![1]

"Takfir" masalasi to‘g‘risida ahli sunna va adashgan firqalar o‘rtasidagi farqlar:

Ahli sunna: gunohi kabira mo‘min bandani imondan ham chiqarmaydi, kufrga ham kirgizmaydi.

Mu’taziliylar:  gunohi kabira mo‘min bandani imondan chiqaradi, lekin uni kufrga kirgizmaydi.

Xavorijlar: gunohi kabira mo‘min bandani imondan chiqaradi va kufrga kirgizadi.

Murjialar: kufr bilan birga toat naf bermaganidek, imon bilan birga gunoh ham zarar bermaydi.

Kalom va fiqh ulamolariga ko‘ra, biror-bir musulmonni kofirga chiqarmaslik lozimdir.

Biroq ba’zi adashgan firqalar esa mo‘min-musulmon bo‘lgan shaxsni gunohi tufayli kofirga chiqarib yuboraverishadi. Kofirga chiqarib, qatl qilishadi, tahqirlashadi, azob-uqubatlarga duchor qilishadi. Buning sababi - ular ilmda mustahkam emaslar, uni puxta egallamaganlar.

Ayrim kishilar, ayniqsa, yoshlar buni bilmasdan islom aqidalariga zid ravishda faoliyat olib borayotgan kishilar to‘dasiga qo‘shilib qolmoqda. Bunday aqidaparastlar islom dinining asl mohiyatini tushunmagan yoshlarda mutaassiblik ruhining ildiz olishiga imkon yaratadi, ularni Vatanga qarshi ruhda tarbiyalashga harakat qiladi.

O‘zidan boshqalarni kofirlikda ayblash islom dini ta’limotiga zid ekani Payg‘ambarimiz (s.a.v.) hadislari va ulamolarning asarlarida quyidagicha berilgan. Imom Buxoriy rivoyat qilgan hadisda shunday deyiladi: “Agar bir kishi o‘z birodariga: «Ey kofir» desa, ikkisidan biri o‘shanday (ya’ni kofir) bo‘ladi”. Ya’ni ayblangan kishi musulmon bo‘lsa, ayblovchining o‘zi kofir bo‘lib qoladi. 

Hazrat Oysha (roziyallohu anho): “Ahli qiblani kofirga chiqarish yo‘q”, deganlar.

Mufassir, muhaddis olim Jaloliddin Suyutiy esa: “Musulmonni kofirlikda ayblagan odam, uni o‘ldirgan bilan barobardir”, deb ta’kidlaganlar. 

Takfirchilar din masalasida ilm va aqlni emas, balki his-tuyg‘uni hukmron tutishlari oqibatida ayrim oyati karimalar va hadisi shariflarning noto‘g‘ri ta’vil qilgan holda, qandaydir xatolarni ro‘kach qilib, hech bir shar’iy asossiz, musulmonlarni kofirga hukm qilmoqdalar. 

Imon qalbda bo‘ladi. Bir insonning qalbini bilmasdan turib, qaysidir ishi uchun darrov kofirga chiqarishdan ehtiyot bo‘lish lozim. Aks holda bu tamg‘a insonning o‘ziga qaytib, imondan ayirishi hech gap emas. Zero, yuqorida keltirilgan hadisi shariflarning mazmuni kofir bo‘lmagan odamni kofirga chiqargan kimsaning o‘zi kufrga tushib qolishini anglatadi. 

Komilov Ilhom

TII bitiruvchisi

[1] Husayn ibn Shihob al-Kayloniy. Sharhul-aqoidil-izdiyya. Bayrut: Dorul-fikr. 2011 y. –B. 86, 87.