Barcha insonlar Alloh taoloning nazdida bir xil maqomda bo‘lib, faqatgina ularning aziz va mukarramligi taqvosi bilandir. Alloh taolo aytadi: «Albatta, Alloh nazdida (eng azizu) mukarramrog‘ingiz taqvodorrog‘ingizdir», (Hujurot, 13).
Hatto, dinimizda musulmon bo‘lsin yoki bo‘lmasin har qanday inson odamiylik jihatidan yuqori qadrlanadi. Bu borada Abdurahmon ibn Abu Laylo (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Sahl ibn Hanif va Qays ibn Sa’d Qudisiyada o‘tirganlarida oldilaridan tobutni olib o‘tdilar, ikkovlari ham o‘rinlaridan turdilar, shunda bu musulmonning tobuti emas-ku, nega turdingiz? deb so‘ralganda, ikkovlari Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)ning oldilaridan tobut olib o‘tilganda o‘rnilaridan turdilar, Rasulullohdan bu yahudiyning tobuti, yahudiy bo‘lsa ham turamizmi? deb so‘ralganda, Rasululloh “U inson emasmi”? dedilar, deb javob berdilar.
Islom dini kelganida insonning ulug‘ligini badnom qiladigan qullik tuzumi hukm surardi. Islom dini insoniylikka xilof bo‘lgan, adolatsizlikka asoslangan qullik tuzumini tadrijiy yo‘l bilan muolaja qildi.
Avvalo, pul to‘lab ozod etiluvchi qullarga mollarning zakotlaridan nasiba borligini bayon qildi: Albatta, sadaqalarni faqat faqirlar, miskinlar, unda (sadaqa ishida) ishlovchilar, dillari oshna qilinuvchi (kofir)lar, (pul to‘lab ozod etiluvchi) qullar, qarzdorlarga va Alloh yo‘lida hamda yo‘lovchiga (musofirga berish) Alloh (tomoni)dan farz (etildi). Alloh ilmli va hikmatli zotdir”, (Tavba, 60).
Ikkinchidan, qasamning kafforatiga qul ozod qilishga buyurdi: Qasamlaringizdagi behuda so‘zlar uchun Alloh sizlarni javobgar qilmaydi, balki sidqidildan bog‘lagan qasamlar (buzilgani) uchun sizlarni javobgarlikka tortadi. Buning kafforati (jarimasi) – oilangizni oziqlantirish uchun lozim taomlarning o‘rtacha miqdorida o‘nta miskinga taom berish yoki ularning kiyimlari yoxud bir qulni ozod qilishdir”, (Moida, 89).
Uchinchidan, qul egasi qulini ursa uning kafforatiga uni ozod qilishga buyurdi. Bu haqda Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: “Men Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)ning: “Kim qulini mushtlasa yoki ursa uning kafforati uni ozod qilish”, deganlarini eshitganman dedi” (Imom Muslim rivoyati).
Abdulloh ibn Mas’ud (roziyallohu anhu) aytadi: “Qulimni urgandim, orqamdan “Ey, Abu Mas’ud albatta Alloh sen uni jazolashga qodir bo‘lganingdan seni jazolashga qodirroqdir”, degan ovozni eshitib, burilib qarasam, Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) ekanlar. “Yo, Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) Alloh uchun uni ozod qildim”, dedim. Shunda Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) “Agar shunday qilmaganingda albatta do‘zax seni ushlardi”, dedilar (Muslim rivoyati).
Imom Navaviy (rahmatullohi alayh): “Bu hadisda qul ozod qilish, g‘azabni ichga yutish, kechirimli bo‘lish hamda banda bandaga hukm qilganidek Alloh ham unga shunday hukm chiqarishiga tanbeh va nasihat bor”, degan.
Usmonali ORALOV
Jizzax tumani “Yakkaqayrag‘och”
jome masjidi imom xatibi
Inson tanasidagi eng hayratli alomatlardan biri – uning barmoq izlaridir.
Agar ikki egizak bir tuxumdan yaralgan bo‘lsa – zero ba’zi egizaklar ikki tuxumdan, ba’zilari esa bir tuxumdan yaraladi – hatto shunday holatda ham ularning barmoq izlari bir-biridan mutlaqo farq qiladi.
Bu haqiqatga Alloh subhanahu va taolo O‘zining aziz Kitobida ishora qilib shunday marhamat qiladi:
“Inson Bizni, uning suyaklarini jamlay olmas, deb o‘ylarmi? Ha, Biz uning barmoq uchlarini ham asl holiga keltirishga qodirmiz” (Qiyomat surasi, 3–4-oyatlar).
Zamonaviy ilm-fan barmoq izlarida yuzga yaqin o‘ziga xos alomat borligini aniqladi. Agar ikki barmoq izida ana shu yuz alomatdan o‘n ikkitasi o‘zaro mos kelsa, u holda bu ikki iz bir insonga tegishli deb qabul qilinadi.
Tasodifan ikki barmoq izining bir xil chiqish ehtimoli esa oltmish to‘rt milliarddan bittadir. Ya’ni yer yuzida oltmish to‘rt milliard inson yashagan taqdirda ham, shundagina bir juft barmoq izining o‘xshab qolish ehtimoli paydo bo‘ladi. Holbuki, dunyo aholisi 8 milliardni tashkil etadi, xolos.
Barmoq izlarining shakli ham favqulodda murakkabdir. Unda yoylar, egri chiziqlar, burilishlar, burchaklar, tarqalishlar, mayda chiziqlar, chuqurchalar va tarmoqlanishlardan iborat noyob tuzilish mavjud.
Ayrim tibbiyot muassasalarida bir barmoq izi namoyish qilinib, uning ostiga o‘n besh mingta boshqa barmoq izi qo‘yilganida ham, ulardan ikkitasi hatto yetti nuqtada ham mutlaq o‘xshash chiqmagan.
Barmoq izi inson ona qornida bo‘lganidayoq, homilaning oltinchi oyida shakllana boshlaydi va inson o‘lguniga qadar o‘zgarmasdan saqlanadi.
Yana ham hayratlisi shuki, agar barmoq uchidagi teri butunlay olib tashlansa, uning o‘rnida qayta o‘sib chiqqan yangi terida avvalgi barmoq izining o‘zi yana paydo bo‘ladi.
Ayrim jinoyatchilar barmoq izlarini yo‘qotish uchun jarrohlik amaliyotlarini o‘tkazganlar. Ular barmoq terisini kesib tashlab, boshqa joydan olingan terini ko‘chirib o‘tkazganlar. Ammo oradan bir necha oy o‘tgach, avvalgi barmoq izlari yana qayta namoyon bo‘lgan.
Chunki bu – Alloh taolo insonga bergan ilohiy muhrdir. Uni bashar quvvati yo‘q qilib tashlay olmaydi.
Qiyomat kuni Alloh taolo insonlarni qayta tiriltirganida ham ana shu chiziqlar, chuqurchalar, tarmoqlar va mayda belgilar yana avvalgi holiga qaytariladi.
Alloh taolo marhamat qiladi: “Ha, Biz uning barmoq uchlarini ham asl holiga keltirishga qodirmiz” (Qiyomat surasi, 4-oyat).
Bu – Alloh taoloning buyuk oyatlaridan biridir. Inson hali ona qornida ekan, bu naqshlar qanday yaratiladi? Keyin inson o‘lganidan so‘ng Alloh taolo ularni qanday qilib yana avvalgi holiga qaytaradi?
Bu savollarning o‘zi inson qalbini tafakkurga, aqlni esa Yaratuvchining qudrati haqida mulohaza qilishga chorlaydi.
Zamonaviy ilm-fan yana bir hayratli haqiqatni kashf etdi: insonning ko‘z gavhari – ya’ni ko‘zning rangli qismi ham har bir insonda o‘ziga xos bo‘lib, u ham shaxsni aniqlashda barmoq izi kabi noyob belgi vazifasini bajaradi.
Demak, inson tanasidagi har bir a’zo, har bir chiziq, har bir hujayra va har bir biologik belgi – Alloh taoloning qudratiga dalolat qiluvchi tirik oyatdir.
Muhammad Rotib Nabulsiyning
Qur’on va sunnatdagi
ilmiy mo‘jizalar
ensiklopediyasidan
Mir Arab oliy madrasasi
o‘qitvchisi
Abdurahmonov
Abdulhodiy
tarjima qildi