Savol: Assalomu alaykum. Ba’zi mamlakatlarda juma namozini ayollar masjidga borib o‘qishadi. Islomda ayollar masjidga borib namoz o‘qishi mumkinmi. Shu haqda aniqroq ma’lumot berib o‘tsangiz.
Javob: Va alaykum assalom!
Hanafiy mazhabida erkaklar uchun namozni jamoat bilan o‘qishning hukmi sunnati muakkada ya’ni vojibga yaqin bo‘lgan sunnatdir. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Jamoat bilan o‘qilgan namoz sizlardan biringizning o‘zi yolg‘iz o‘qigan namozidan yigir besh bo‘lak (yana bir rivoyatda yigirma besh daraja) afzal-savobi ortiq bo‘lur”, deganlar. (Imom Buxoriy va Muslim rivoyati).
Barcha manbalarda farz namozlarni shar’iy uzri bo‘lmagani holda masjidda ado etishni tark qilgan erkak kishi gunohkor bo‘lishi aytilgan.
Ayollarning farz namozlarni masjidga kelib, erkaklarni ortidan saf tortib, bir imomga iqtido qilib, jamoat bo‘lib o‘qishlari borasida turli fikrlar bor. Avvalo, bu boradagi hadisi shariflarni aytib o‘tamiz:
Abu Hurayra raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Allohning cho‘rilari(ya’ni xotin kishilar)ni Allohning masjidlaridan man qilmangiz. Lekin ular (masjidga chiqsalar) xushbo‘ylanmagan holda chiqsinlar”, deganlar. (Abu Dovud rivoyati).
Bu hadisda erkak kishilarga ayollarning jamoat namoziga chiqishidan qaytarmasliklarini buyurib, ayollarni begona erkaklar e’tiborini o‘ziga tortuvchi barcha omillarni qilishdan qaytarmoqda.
Abdulloh ibn Umar raziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Ayollaringizni masjidlar(ga chiqish)dan man qilmangiz. Va ularga uylarida namoz o‘qishlari o‘zlari uchun yaxshiroqdir”, deganlar. (Abu Dovud rivoyati).
Bu hadisi sharifda ayollar farz namozlarni o‘z uylarida o‘qishlari o‘zlari uchun xayrli va afzal ekani aytilmoqda. Barcha dalillarda ularga nomahram erkaklarning ko‘zi tushishi ortidan biror fitna-nomaqbul ish kelib chiqish xavfi bo‘lmagan hollarda ayollarning masjidga chiqishlari joiz – vojib yoki sunnat emas, faqat ruxsat – ekani ta’kidlangan. Agar fitna xavfi bo‘lsa, joiz bo‘lmasligida shubha yo‘q. Oisha onamiz raziyallohu anho ham aynan shu ma’noga urg‘u berib, bunday deganlar: “Agar Rasululloh sollallohu alayhi va sallam hozirgi ayollar paydo qilgan narsalarni ko‘rganlarida edi – xuddi Banu Isroil qavmining ayollari man etigani kabi – bularni ham masjidga chiqishdan man qilgan bo‘lar edilar”.
(Imom Buxoriy rivoyati).
Yuqorida zikr qilingan va boshqa ko‘plab dalillarni o‘rgangan faqihlar quyidagi fikrlarni aytganlar:
Alloma Badruddin Ayniyning “Al-Binoya sharhul-Hidoya” kitobida Abu Hanifa rahimahulloh va ba’zi buyuk mujtahid imomlar fitna xavfi bo‘lmagan hollarda qariya kampirlar bomdod, shom, xufton namozlariga masjidga chiqishlariga ruxsat berganlarini, keyinchalik zamonlar ancha o‘zgarib, fisq-u fasod keng tarqagan paytdagi faqihlar hatto kampirlarni ham hech bir namozni, na tungi va na kunduzgi namoz bo‘lsin, masjidda o‘qishlariga ruxsat bermay, qattiq man qilganlarini aytganlar. Yosh qiz va juvonlarni har qaysi namozni jamoatda o‘qishini barcha faqihlar bir ovozdan man qilgan. Chunki ular bor joy fitnadan xoli bo‘lmasligi aniq.
Alloma Alouddin Kosoniy rahimahullohning “Badoye’us-Sanoye’ fiy tartibish-sharoye’” kitoblarida quyidacha bayon qilinadi:
“...Ayollarga namozni jamoat bilan ado qilish vojib bo‘lmaydi... Chunki ayollarning jamoat namozlariga chiqishida fitna bordir”.
Buyuk faqih Mulla Ali qori rahimahulloh ham “Fathu bobil-inoya bi sharhin-nuqoya” kitobida bu masalani atroflicha bahs qilib, quyidagicha xulosani aytganlar:
Imom Abu Hanifa rahimahulloh kampirlarga qorong‘uda o‘qiladigan namozlarni jamoat bilan o‘qishga ruxsat bergan bo‘lsalar-da, hozirgi fasod zamonda ularni ham yosh qiz va juvonlar kabi masjidga kelishlaridan man qilish kerak. Bunga Oisha onamizning yuqorida zikr qilingan so‘zlarini dalil qilganlar.
Ayollar uylarida o‘zlari jamoat bo‘lib namoz o‘qisalar joiz. Faqat, bir sharti bor – imom bo‘layotgan ayol safning o‘rtasida, iqtido qilgan ayollar bilan bir qatorda turishi kerak. Bir saf yoki biroz oldinga turib olsa, yaqqol ko‘zga tashlanib qolgani uchun makruh bo‘ladi
Qadrli vatandoshlar!
Avvalo, siz, azizlarni, butun xalqimizni yurtimizga mehr-oqibat, xayru saxovat va shukronalik timsoli bo‘lgan muqaddas Ramazon oyining kirib kelishi bilan chin qalbimdan samimiy muborakbod etaman.
Albatta, ushbu qutlug‘ ayyomda barchamizni Ramazoni sharifga mana shunday sog‘-omon, birlik va hamjihatlikda yetkazgani uchun Parvardigori olamga cheksiz shukronalar aytamiz.
El-yurtimizning ijtimoiy-ma’naviy hayotida alohida o‘rin tutadigan, insonni ezgu va savob ishlarga da’vat etadigan ushbu oyni munosib tarzda o‘tkazish maqsadida bu yil ham mamlakatimizda katta tayyorgarlik ishlari amalga oshirilmoqda. Jumladan, mahalla va uy-joylar, masjid va madrasalarni obod qilish, keksa, nogiron va yordamga muhtoj shaxslarning holidan xabar olish, qo‘shnilar, yaqin qarindoshlarga mehr va e’tibor ko‘rsatish, ibodat va iftor marosimlarini tartibli o‘tkazishga xonadon va mahalla ahllari, jamoatchilik vakillari tarafidan alohida ahamiyat berilmoqda.
Bularning barchasi bebaho boyligimiz bo‘lgan tinchlik-osoyishtalik, millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik muhitini, insonparvarlik tamoyillarini mustahkamlash, yurtimiz taraqqiyoti, xalqimiz farovonligini oshirishga xizmat qilishi tabiiy, albatta.
Ramazon oyining ulug‘ fazilatlari, axloqiy-ma’naviy ahamiyati aynan ana shunday olijanob ishlarda yaqqol namoyon bo‘ladi, desak, haqiqatni aytgan bo‘lamiz.
Bu haqda so‘z yuritganda, keyingi yillarda inson qadrini, har bir fuqaroning huquq va qonuniy manfaatlarini ta’minlash, ijtimoiy adolat O‘zbekistonda davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgani, shu asosda amalga oshirayotgan keng ko‘lamli islohotlarimiz xalqimiz hayotini tubdan o‘zgartirayotganini ta’kidlash o‘rinlidir.
Joriy yilni mamlakatimizda “Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili” deb e’lon qilganimiz va bu borada tegishli amaliy ishlarni boshlab yuborganimiz zamirida ham ana shunday buyuk intilishlar mujassamdir.
Jamiyatni yuksaltirish asosi mahalladir. Chunki mahallada o‘sish va o‘zgarish bo‘lsa, butun jamiyat rivojlanadi. Mahallalarimizning yutug‘i va farovonligi pirovard natijada butun jamiyatning yutug‘i va farovonligi sifatida namoyon bo‘ladi.
Aziz do‘stlar!
Qutlug‘ zaminimiz uzra Alloh taoloning marhamati yog‘ilib turgan mana shunday saodatli kunlarda ajdodlar xotirasini, ularning
ezgu ishlari, xayrli amallarini eslash va davom ettirish barchamiz uchun ham qarz, ham farzdir.
So‘nggi yillarda mamlakatimizda islom dini va madaniyati ravnaqiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk allomalarimizning muqaddas qadamjolarini obod qilish, ilmiy merosini tiklash va o‘rganish, xalqimiz, ayniqsa yoshlarimiz o‘rtasida targ‘ib etish bo‘yicha ko‘pgina ishlarni amalga oshirayotganimiz sizlarga yaxshi ma’lum, albatta.
Ulug‘ ajdodlarimizning shonli an’analariga sadoqat bilan yashab kelayotgan xalqimizning azmu shijoati bilan noyob me’moriy loyihalar asosida Toshkent shahrida – Islom sivilizatsiyasi markazi, Samarqandda esa buyuk muhaddis bobomiz Imom Buxoriy majmuasini bunyod etish ishlari yakuniga yetkazilganini faxr bilan aytib o‘tmoqchiman.
Ramazoni sharif kunlarida muhtaram ulamolarimiz, ilm-fan va ijod ahli, keng jamoatchilik vakillari ishtirokida ana shu tabarruk maskanlarda buyuk aziz-avliyo va allomalarimiz xotirasiga ehson dasturxonlari yozib, bu muqaddas ziyoratgohlar eshiklarini xalqimiz uchun keng ochishni reja qilganmiz va bu ishlarni albatta amalga oshiramiz.
Afsuski, hozirgi vaqtda jahonning turli mintaqalarida urush va janjallar davom etmoqda. Pok niyatlar qabul bo‘ladigan ushbu muborak ayyomda nizo va adovatlar barham topib, tinchlik, o‘zaro ishonch va hamkorlik aloqalari qaror topishini chin dildan istab qolamiz.
Fursatdan foydalanib, uzoq va yaqin mamlakatlardagi vatandoshlarimizga, butun musulmon ummatiga ham samimiy tabrik va tilaklarimizni yo‘llaymiz.
Muhtaram yurtdoshlar!
Sizlarni ezgulik, mehr-muruvvat va baraka oyi – mohi Ramazonning boshlanishi bilan yana bir bor tabriklayman.
Ushbu shukuhli kunlarda barchangizga sihat-salomatlik, oilaviy baxt-saodat, xonadonlaringizga tinchlik va farovonlik tilayman.
Ro‘za kunlarida qilinadigan barcha ibodatlar, ezgu niyat va amallar ijobat bo‘lsin!
Xalqimizni, Vatanimizni Yaratganning o‘zi panohida asrasin!
Ramazon oyi barchamizga muborak bo‘lsin!
Shavkat Mirziyoyev,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti