O`zbekiston musulmonlari idorasi

Hayvonning ham haqqi bor!

06.04.2017 23366 11 min.

Boshimizga musibat tushib qiblagohimizdan ayrilib qolganimizda janozaning ertasiga poytaxtdagi do‘stlardan biri hamdardlik bildirgani bordi (qadamlariga hasanot!). Qaytishga chog‘langanda minib borgan hashamatli mashinasiga o‘tirar ekan, “Otamizdan qolgan meros – bu”, dedi. Uning shu gapi kichik kelinimizning qulog‘iga chalinib qolibdi, Kechqurun gaplashib o‘tirganimizda “Mehmonning “Kaptiva”si ota meros ekan, biz ham ertaga bobomdan qolgan “Kaptiva”ni minib chiqsakmikan”, deb mutoyiba qildi. Uning gapini eshitgan akam: “Otamdan qolgan “Kaptiva” uch kundan keyin o‘ladi, necha kundan beri bir joyda bog‘liq turibdi; na soyaga oldinglar, na o‘t berdinglar unga, na suv”, dedi. Bu javobdan so‘ng azalik bo‘lsak ham barchamiz baravar kulib yubordik.

O‘sha kunlarda hammamiz otamizning boshida o‘tirib, hayvonlarga qarash esimizdan ham chiqib qolgandir-u, ammo shu suhbat hayvon haqi to‘g‘risida mushohada yuritishimizga turtki bo‘ldi.

Payg‘ambar alayhissalom Madinaga hijrat qilganlarida butun shahar ahli yo‘llariga peshvoz chiqqan, ularning har biri Sarvari koinotning o‘z uyiga qo‘noq bo‘lishini orzu qilar edi. Payg‘ambarimizning uzoq yo‘l bosib kelgan horg‘in tuyasi og‘ir-og‘ir qadam tashlab borarkan, har uyning qarshisiga yetganda xonadon sohiblari tuyaning jilovidan tutib: “Yo Rasululloh! Bizning mehmonimiz bo‘ling!” deb iltijo qilar edi.

Rasuli akrom bu ajoyib insonlarning hech birini ranjitmaslik uchun tuyalarining yuganini bo‘sh qo‘yib yuborib, u qaysi uyning ostonasiga cho‘ksa, o‘sha uyga mehmon bo‘lishi haqida taklif aytdilar. Bu taklifni barcha birday qabul qildi. Shunday qildilar. Ularning har biri mening eshigimda to‘xtasaydi deb orzu qilar ekan, jilovi bo‘shagan tuya yurib borib bir bo‘sh yotgan tomorqaga cho‘kdi. Payg‘ambar alayhissalom undan tushmadilar. Tuya yana o‘rnidan turdi va ozgina oldinga yurib yana cho‘kdi va qaytib qo‘zg‘olmadi.

Payg‘ambarimiz tuyasi cho‘kkan tomorqani sotib oldilar va masjid qurilishini boshladilar. Ikkinchi cho‘kkan yeri Abu Ayyub Ansoriyning uyi edi. O‘sha uyda bir muddat mehmon bo‘ldilar.

Payg‘ambarimizni hijrat vaqtida ustida olib yurgan, bag‘oyat muhim voqealarda u zotning xizmatida bo‘lgan ushbu tuyaning oti Kisva edi.
Kisvani hazrati Abu Bakr Siddiq sotib olib Payg‘ambarimizga hadya qilgan edi. U shunday omadli hayvon ediki, olamlar sarvarini ustida olib yurish sharafiga yetishgan edi. Payg‘ambarimiz Badr jangiga o‘sha tuyani minib chiqqan edilar. Buyuk zafar mujdasini Madinaga yetkazgan Zayd ibn Xarisa roziyallohu anhu uzoq masofani uning ustida o‘tirib g‘oyat qisqa fursatda bosib o‘tgan edi. Allohning Rasuli Hudaybiya shartnomasini imzolashga ham ana shu tolei baland tuyani minib borgan edilar. Vido xutbasida ham uning ustida bo‘lganlar.

Yana bir oti Adba deyilgan bu tuya har doim poygalarda birinchi o‘rinda kelar va bundan as'hobi kirom behad sevinardi. Bir safar bir badaviyning tuyasi undan uzib ketdi-yu, sahobalarni g‘am bosib, tushkunlikka tushdi. Ularning holini ko‘rgan Payg‘ambar alayhissalom “Sizga nima bo‘ldi?” deb so‘rdilar. Ular: “Adba poygada yutqazdi”, deyishdi. Buni eshitgan Payg‘ambarimiz: “Allohning qonuni bu. Dunyoda yuksalgan hech bir narsa yo‘qdirki, Alloh uni quyiga indirmagan bo‘lsin” (Imom Buxoriy), dedilar.

Rasuli akrom boqiy dunyoga ko‘chganlaridan g‘amga botgan Kisva yemoq-ichmoqdan qoldi. Hazrati Abu Bakr roziyallohu anhu uni baytulmolga oid tuyalarga qo‘shtirdilar. U yerda mahzun bir holda bir necha kun yurib o‘ldi.

Payg‘ambarimizning Sabho ismli bir oti bor edi. Rasuli akrom ba’zan ot poygasi uyushtirar edilar. Sabho bu musobqalarda har doim birinchi bo‘lib kelib as'hobni sevintirar edi. Yana u zotning Bahr degan uchqur oti ham bor edi. Allohning Rasulining otlarni juda sevganini bilgan qabila boshliqlari u zotga otlar hadya etardilar. Ana shu otlardan biri – Mirvah edi.

Nabiy alayhissalom hadya olganlari qadar hadya bermoqni ham sevar edilar. O‘ziga hadya etilgan narsalarning eng yaxshilarini as'hoblariga hadya etardilar. Vard degan otni u zotga Tamimiy Doriy hadya etgan edi. Uni hazrati Umarga hadya etdilar.

Payg‘ambar alayhissalomga Iskandariya qiroli Muqovqis bir xachir bilan eshak hadya etgandi. Payg‘ambarimiz va musulmonlar mingan birinchi xachir shu edi. Rasuli akrom unga Duldul deb ot qo‘ydilar. Biroq xachirlar avlodini davom ettira olmaydigan hayvon bo‘lgani bois yana xachirlarni qo‘lga kiritmoq uchun otni eshakka qo‘shmoqni ma’qul ko‘rmadilar.

Insoniyat tarixida hayvon haqidan so‘zlagan payg‘ambar alayhissalom: “Alloh taolo hayvonlarga yaxshi munosabatda bo‘lishimiz zarurligini amr etadi. Yashil bir daladan kecharkan hayvonlarning bir oz o‘tlashiga qo‘yib bering! Qurg‘oq yerda lanjlik qilib hayvonlarni och qoldirib qo‘ymasdan tezroq o‘tib olishga harakat qiling!” deb marhamat qilganlar (Ibn Hojar).

Payg‘ambar alayhissalom mo‘minlarning qalbiga joylagan go‘zal axloqlardan biri jamiki maxluqotga nisbatan shafqatli bo‘lmoq edi. Dinimiz bu dunyodagi har bir maxluqot Allohning quli ekanini bayon etgan. Oyati karimada Robbimiz: “Yer yuzidagi har bir yuruvchi jonzot va ikki qanoti ila uchuvchi qush borki, hammasi siz kabi ummatlardir. Kitobga hech narsani qo‘ymay yozganmiz. So‘ngra Robbilariga jamlanurlar” (An’om surasi 38-oyat), deb marhamat qilgan.

Bilhissa, tili bo‘lmagan, ya’ni dunyodagi haqini talab qila olmagan hayvonlar haqini oxiratda oladi. Shu jihatdan, tabiat va hayvonlarga munosabatda insonlar Allohning qarshisida javobgardir.

Bir hadisi sharifda bu mavzuda quyidagicha marhamat qilingan: “Kimki hech sababsiz chumchuqni o‘ldirsa, hatto undan ham kichik bir jonivorning joniga qasd qilsa, qiyomat kuni da’vosini Alloh ko‘radi, “Ey Robbim! Falonchi ko‘ngil xushligi uchun meni o‘ldirdi”, deydi” (Nasoiy, Ahmad ibn Hanbal)

Hayvonlardan foydalanarkan, ularning haqlariga rioyat etishimizni amr etgan Payg‘ambarimiz qo‘yini sog‘ayotgan bir kishiga “Qo‘zichoqqa ham sut qoldir”, dedilar (Husaymiy).

Yana sahobalardan bir zot Payg‘ambarimizning o‘ziga sog‘in tuyalar berganlaridan so‘ng “Oilangga ayt, hayvonlarga yaxshi qarasin, yemishlarini vaqtida bersin, yana ularga tirnoqlarini olib yurishlarini tayinlaginki, hayvonlarni soqqanlarida emchaklariga tirnog‘i botib ozor yetkazmasinlar!” deya buyurganini aytgan (Ahmad ibn Hanbal).

Shafqatli Payg‘ambarimiz hayvonlarning dardiga ham sherik bo‘lar, ularga ozor berganlardan ranjir edilar. Bolasi olib qo‘yilgan ona qushning chirqillab uchayotganini ko‘rganlarida muztarib bo‘lib, “Kim bu bechoraning chaqasini olib unga aziyat berdi, chaqasini darhol joyiga qo‘ying!” dedilar (Abu Dovud).

Payg‘ambar alayhissalom bir kuni yo‘lda ketayotib bolasini emizayotgan bir mushukni ko‘rib qoldilar. Biror kishi uning tinchini buzmasin deya navbatchilik tashkil etdilar. Ortga qaytayotganlarida uni uylariga olib ketdilar. Bu mushuk Payg‘ambarimizning uylarida emin-erkin yurardi, Allohning rasuli u ichgan suvdan tahorat olar edilar (Abu Dovud).

Eng ko‘p hadis rivoyat etgan sahobalardan biri Abu Hurayra roziyallohu anhuning asl ismi Abdurrahmon bin Sahr edi. Bir kuni Payg‘ambar alayhissalom oldilariga kelganlarida quchog‘ida mushuk bolasi uxlab yotgan edi. Bu holdan uyalib mushuk bolasin olib qo‘ymoqchi bo‘ldi. Uni ko‘rgan Payg‘ambarimiz bundan xijolat bo‘lmaslini aytdilar va unga “Mushukchalarning otasi” ma’nosida Abu Hurayra laqabini berdilar. Shu laqab unga Payg‘ambar alayhissalom bergan unvon bo‘lib qoldi.

Allohning Rasuli faqat uy hayvonlariga emas, yovvoyi hayvonlarga ham shafqat ko‘rsatar edi. As'hobi bilan Makkaga borarkan, yo‘llari ustida uxlab yotgan bir jayronni ko‘rib qolib as'hobidan birini qoldirib, hamma o‘tib bo‘lguncha shu yerda qolib uni qo‘riqlab turishni buyurdilar (Nasoiy).

Bir necha sahobaning rivoyat etishicha, echki boqib yurgan bir cho‘ponning otariga bo‘ri oralab bitta echkini ayrib oldi. Cho‘pon chopqilab kelib echkini bo‘ridan ayirib oldi. Bo‘ri cho‘ponga: “Mening rizqimni qo‘limdan olarkan, Allohdan qo‘rqmadingmi?” dedi. Bo‘rining gapirganini eshitib aqli shoshgan cho‘pon: “Ajabo, bo‘ri so‘zlayaptimi”, dedi. Bo‘ri unga: “Ajablanarlisi sening holing – shu dara ortida bir zot sizni jannatga da’vat etmoqda. Siz esa uni Payg‘ambar deb bilmaysiz”, dedi.

Cho‘pon darhol Payg‘ambarimizning oldilariga borib u zotni ko‘rib, iymon keltirdi va ortiga qaytdi. Bu vaqt ichida bo‘ri uning suruviga cho‘ponlik qilib turdi. Cho‘pon unga mukofot tariqasida bir echki berdi (Ahmad ibn Hanbal)

Jamiki maxluqot Payg‘ambar alayhissalomning Allohning rasuli ekaniga iymon keltirgan edi. Umar roziyallohu anhudan naql qiladilarki, Payg‘ambarimizning oldilariga bir badaviy keldi. Qo‘lida kaltakesak bor edi. U “Agar mana shu hayvon shahodat bersa men sizga iymon keltiraman, yo‘qsa, keltirmayman”, dedi. Rasuli akrom u hayvondan o‘zining kim ekanini so‘rdilar. Kaltakesak ravon tilda payg‘ambarimizga iymon keltirdi, shahodat berdi (Husaymiy).

U zot mushriklarning ta’qibidan qutulmoq uchun g‘orga yashiringanlarida g‘orning og‘ziga o‘rgimchak tur to‘qib qo‘ygan edi. O‘rgimchak turini ko‘rgan mushriklar bu yerda hech kim yo‘q deb qaytib ketgan edi.

Hazrati Oyisha onamiz deydilarki, “Uyimizda bir kaptar bor edi. Rasululloh uyda vaqtlarda qilt etmasdan o‘tirardi, u zot uydan chiqqanlaridan so‘ng tinmasdan harakatlanib qolar edi. Demak, bu qush Allohning Rasuli qarshisida odob saqlab turgan” (Husaymiy).

Tilsiz, zabonsiz hayvonlar uchun Allohning huzurida so‘ralar ekanmiz, ularga ehtayotkorlik bilan munosabatda bo‘lmog‘imiz lozim ekan. Masalan, oyog‘imizga erkalanib suykalanayotgan mushukni oyoq uchiga ilib otib yubormasligimiz, eshakligiga borib bexosdan oyog‘imizni bosib olgan bechora hayvonni xalacho‘p bilan bas deguncha kaltaklamasligimiz, atrofda yurgan itlarni ko‘ngilxushligi uchun quvib solmasligimiz va boshqa hayvonlarga ozor yetkazmasligimiz lozim. Aks holda, tasavvur qiling, qiyomatda bir eshak xalacho‘p olib birimizni kaltaklab yotsa, dahshat-ku – bu! Shu holga tushmaslik uchun bugundan ehtiyotimizni qilganimiz ma’qul, Siz nima deysiz?

Damin JUMAQUL,

jurnalist

Siyrat va islom tarixi

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

“Natijani tadbirlar soni bilanmas, jamiyatga qo‘shilgan ijobiy ta’sir bilan baholaymiz”

05.08.2026 30917 17 min.

#Vakilliklar faoliyatidan

Bugungi kunda Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Toshkent shahri va viloyatlarda O‘zbekiston musulmonlari idorasining 14 ta hududiy vakilligi faoliyat yuritadi. Ular tasarrufida jami 2161 ta masjid bo‘lib, 3000 dan ziyod imom-xatib va imom noibi xizmat qiladi. Ushbu ruknimizda hududiy vakillar bilan turkum suhbatlarni reja qilganmiz. Shu maqsadda Qashqadaryo viloyatida bo‘ldik.

Qashqadaryo viloyati bosh imom-xatibi, “Imom Buxoriy” ordeni sohibi, Ulamolar kengashi a’zosi Rahmatullo domla USMONOV bilan suhbat

– Assalomu alaykum, domla. Suhbatimizni Siz viloyat bosh imom-xatibi sifatida ish boshlagan davrlardan boshlasak. Dastlab vakillik faoliyatini tahlil qilib, qanday og‘riqli nuqtalar, tezkorlik bilan hal etilishi kerak bo‘lgan muammolarni ko‘rgan edingiz va bugungi kunda ular qanchalik hal etilgan?..

– Va alaykum assalom va rohmatulloh. Bundan rosa 14 yil oldin – 2012 yilning iyul oyida O‘zbekiston musulmonlari idorasining Qashqadaryo viloyati vakili hamda viloyat bosh imom-xatibi sifatida faoliyat boshlaganman. O‘shanda vakillikning faoliyatini atroflicha tahlil qilib, tizimli yondashuvni talab etadigan qator vazifalarni belgilab olganmiz.

Xususan, masjidlar faoliyatini yagona tartib va talablar asosida tashkil etish, imom-xatiblar va diniy soha xodimlarining ilmiy-ma’rifiy salohiyatini yuksaltirish, ijro intizomi va hisobdorlikni kuchaytirish, aholi, ayniqsa yoshlar o‘rtasida sog‘lom diniy-ma’rifiy muhitni mustahkamlash, joylarda targ‘ibot-tashviqot ishlarini yanada samarali yo‘lga qo‘yish kabilarga alohida e’tibor qaratdik.

Bugunga kelib vakillikda 22 nafar salohiyatli, o‘z ishining mutaxassisi bo‘lgan xodim ishlamoqda. Zamonaviy moddiy-texnik ba’zamiz bor. Viloyatdagi 187 ta masjid faol ishlab turibdi.

Masjidlarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, hujjatlar yuritilishini takomillashtirish, fuqarolar murojaatlari bilan ishlash sifatini oshirish, shuningdek, vakillik tizimida mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha ishlarni samarali tashkil etish, vazifalar ijrosini muvofiqlashtirish va nazorat qilish maqsadida tegishli bo‘limlarni tashkil etish zarurati ham bor edi.

O‘tgan yillar davomida mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha aniq rejalar asosida tizimli ishlar amalga oshirildi. Natijada viloyat vakilligi hamda masjidlar faoliyati yanada takomillashtirildi. Vakillik tuzilmasida tegishli shtat birliklari joriy etilib, sohaning ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha malakali mutaxassislar ishga qabul qilindi. Bu esa faoliyatni samarali tashkil etish, vazifalar ijrosini muvofiqlashtirish, nazorat mexanizmlarini kuchaytirish hamda joylardagi ishlarni sifatli yo‘lga qo‘yish imkonini berdi.

Imom-xatiblar uchun muntazam malaka oshirish va o‘quv-seminarlar yo‘lga qo‘yildi, aholi bilan ochiq muloqotlar va ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar ko‘lami sezilarli darajada kengaydi. Yiliga «Jaholatga qarshi ma’rifat» g‘oyasini keng targ‘ib etish, ekstremizm, terrorizm, missionerlik va yot g‘oyalarga qarshi kurashish, huquqbuzarlik, jinoyatchilik, giyohvandlik, o‘z joniga qasd qilish, erta turmush va ajrimlarning oldini olish, yoshlar, mehnat migrantlari va harbiy xizmatchilar bilan manzilli ishlash, sog‘lom turmush tarzi, oila mustahkamligi, ma’naviy qadriyatlar, ijtimoiy tarmoqlardagi virtual tahdidlardan himoya, atrof-muhitni asrash hamda mahallada tinchlik va hamjihatlikni ta’minlashga qaratilgan 35 mingdan ortiq keng ko‘lamli targ‘ibot-tashviqot ishlari amalga oshiriladi.

O‘sha davrda imom-xatib va diniy soha xodimlarining ijtimoiy himoyasini kuchaytirish zarurati bor edi. Amalga oshirilgan islohotlar natijasida hamda muftiy hazratlarining tashabbuslari va bevosita boshchiliklari bilan masjidlarda faoliyat yuritayotgan imom-xatiblar va imom-noiblari oylik ish haqi bilan ta’minlandi. Bu esa ularning ijtimoiy barqarorligini mustahkamlash, o‘z xizmat vazifalarini sidqidildan va mas’uliyat bilan ado etishi uchun muhim omil bo‘lmoqda.

Ta’kidlash joizki, muhtaram Yurtboshimiz tomonidan berilayotgan imkoniyatlar natijasida viloyatimizda haj ziyorati uchun ajratiladigan kvotalar yildan-yilga oshib, fuqarolarning muqaddas ziyorat amalini ado etish imkoniyatlari kengayib bormoqda. Xususan, 2012 yilda viloyatdan bor-yo‘g‘i 150 nafar fuqaro haj ziyoratini amalga oshirgan bo‘lsa, bugungi kunda ushbu ko‘rsatkich yiliga 800 nafardan oshdi. Bu esa sohada amalga oshirilgan tashkiliy ishlar va ziyoratchilarga ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifati anchayin oshganini ko‘rsatadi.

– Viloyatdagi 180 dan ortiq jome masjidlarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ayniqsa, tarixiy va me’moriy ahamiyatga ega bo‘lgan qadimiy masjidlarni asl qiyofasini saqlagan holda ta’mirlash ishlarida vakillik mahalliy aholi va homiylar bilan aloqalarni qanday muvofiqlashtirmoqda?

– Viloyatdagi jome masjidlar moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ularning obodligi va faoliyati uchun munosib sharoit yaratish masalasi doimo e’tibor markazimizda bo‘lib kelmoqda. Bu borada ishlar tizimli, shaffof va jamoatchilik bilan hamkorlik asosida tashkil etilgan. Ayniqsa, tarixiy va me’moriy ahamiyatga ega bo‘lgan qadimiy masjidlarni ta’mirlashda ularning asl qiyofasi, milliy me’moriy uslubi va tarixiy qimmatini saqlashga alohida ahamiyat qaratiladi. Bunday obyektlarda har qanday ish tegishli mutaxassislar tavsiyalari va belgilangan talablar asosida amalga oshiriladi.

Masjidlarni obodonlashtirish va ta’mirlash ishlarida mahalliy aholi, saxovatpesha homiylar va jamoatchilikning ishtiroki muhim o‘rin tutadi. Vakillik tomonidan ushbu jarayonlar muvofiqlashtirilib, homiylik tashabbuslarining maqsadli va samarali yo‘naltirilishi ta’minlanmoqda.

Faoliyatimni boshlagan paytimda viloyatimizda 182 ta jome masjid faoliyat yuritar edi. Aytib o‘tilganidek, bugungi kunda ularning soni 187 taga yetdi. O‘tgan 14 yil davomida 58 ta masjid zamon talablariga mos ravishda qayta bunyod etildi, 100 dan ortiq masjidda esa keng ko‘lamli ta’mirlash va rekonstruksiya ishlari amalga oshirildi. Misol uchun, 2026 yilning birinchi yarim yilligida 2 ta – Chiroqchi tumanidagi "Abu Bakr Siddiq" hamda Kitob tumanidagi "Shayx Sobir" masjidlari qayta qurilib, muborak Ramazon oyida masjidning yangi binosi namozxonlarga topshirildi.

Shuningdek, namozxonlar uchun munosib va qulay sharoitlar yaratish maqsadida 70 dan ortiq tahoratxonalar to‘liq qayta qurilib, zamonaviy talablar asosida foydalanishga topshirildi.

– Keyingi yillarda vakillik tomonidan imom-xatiblar va ularning noiblari malakasini oshirish, ularning nafaqat diniy, balki dunyoviy, siyosiy-ijtimoiy bilimlarini zamon talablariga moslashtirish bo‘yicha qanday tizimli dasturlar va o‘quv seminarlari tashkil etildi?

– Imom-xatiblar va ularning noiblari malakasini oshirish, ularning zamon talablariga mos bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish Qashqadaryo vakilligi faoliyatining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi tomonidan tashkil etilayotgan malaka oshirish kurslari, o‘quv-seminarlar va qayta tayyorlash mashg‘ulotlarida imom-xatiblar va ularning noiblari muntazam ishtirok etib kelmoqda. Hozirgi kunga qadar viloyatdagi 187 nafar imom-xatib hamda 91 nafar imom noiblar O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi huzuridagi Diniy-ma’rifiy sohada malaka oshirish va qayta tayyorlash institutida hamda Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida malaka va ko‘nikmalarini oshirishdi.

Ayniqsa, imom-xatiblarning oliy diniy ma’lumotga ega bo‘lishini ta’minlash borasida tizimli ishlar amalga oshirilmoqda. 2012 yilda viloyatdagi imom-xatiblarning atigi 16 nafari oliy ma’lumotga ega bo‘lgan bo‘lsa, so‘nggi 14 yil davomida bu ko‘rsatkich keskin oshib, bugungi kunda imom-xatiblarning oliy ma’lumotlilari 90 nafardan oshdi. Hozir ham oliy ma’lumotga ega bo‘lmagan 20 nafar imom-xatib Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida modul tizimi asosida tahsil olib, o‘z bilim va salohiyatini oshirmoqda. Bu ishlar izchil davom ettirilib, yaqin istiqbolda 100 foiz oliy diniy ma’lumotli mutaxassislar sifatida shakllantirish maqsad qilingan. Zero, bugungi kunda imom-xatiblar nafaqat diniy ilm sohibi, balki keng dunyoqarashga ega, jamiyat bilan samarali muloqot qila oladigan, zamonaviy jarayonlarni to‘g‘ri anglaydigan ma’naviy-ma’rifiy yetakchi bo‘lishi zamon talabidir.

– Viloyatdagi Qur’oni karim va tajvid kurslari faoliyati haqida ham aytib o‘tsangiz...

– Qur’oni karim va tajvid kurslari faoliyati aholi orasida diniy bilimlarni faqat belgilangan tartib va malakali mutaxassislar orqali olish madaniyatini shakllantirishga xizmat qilmoqda. Bu esa o‘z navbatida norasmiy diniy ta’lim maskanlari faoliyatining oldini olish, diniy savodxonlikni oshirish va sog‘lom ma’rifiy muhitni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Viloyat vakilligi hamda Kitob tumanidagi "Xoja Buxoriy" o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi qoshida faoliyat yuritayotgan Qur’oni karim va tajvid o‘quv kurslari orqali har yili jami 1560 nafar tinglovchi Qur’on tilovati va tajvid qoidalari bo‘yicha zarur bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lmoqda. Bu esa aholi diniy savodxonligini oshirish, yosh avlodni ilmiy-ma’rifiy ruhda tarbiyalash yo‘lida muhim ahamiyat kasb etmoqda.

– Ayol-qizlar orasida diniy-ma’rifiy ishlarni yuritadigan otinoyilar faoliyatini tartibga solish, ularning diniy tushunchalarini o‘stirish, xotin-qizlar orasida yot g‘oyalar tarqalishining oldini olish borasida vakillik qanday natijalarni ko‘rsata oldi?

– Ayol-qizlar o‘rtasida diniy-ma’rifiy faoliyat olib borayotgan otinoyilarning ishini yagona tizim asosida tashkil etishga alohida e’tibor qaratilgan. Ilgari bu yo‘nalishda muayyan tajriba mavjud bo‘lgan bo‘lsa-da, faoliyatni muvofiqlashtirish, ilmiy salohiyatni muntazam oshirish va nazorat qilish mexanizmlarini yanada takomillashtirish zarurati bor edi.

Shu maqsadda har bir otinoyining bilim darajasi, faoliyat yo‘nalishi va mas’uliyat doirasi qayta ko‘rib chiqildi. Hozirgi kunda vohada faoliyat yuritayotgan jami 284 nafar otinoyining malakasini oshirish maqsadida tizimli o‘quv-seminarlar, suhbatlar va davra yig‘inlari yo‘lga qo‘yildi. Taҗribali ulamolar va mutaxassislar ishtirokida aqida, fiqh, tafsir, hadis, milliy qadriyatlar, oila mustahkamligi hamda zamonaviy axborot makonida uchrayotgan mafkuraviy tahdidlarga qarshi ma’rifiy mashg‘ulotlar tashkil etildi. Ular faoliyati monitoring qilinib, aholi bilan ishlash samaradorligi doimiy tahlil qilib borilmoqda.

Bugungi kunda bu ishlar o‘zining amaliy natijasini bermoqda. Otinoyilar mahallalarda xotin-qizlar bilan manzilli ishlash, ularning murojaatlarini o‘rganish, diniy savodxonlikni oshirish va sog‘lom ma’naviy-ma’rifiy muhitni shakllantirishda faol ishtirok etmoqda. Ayniqsa, erta nikoh va ajrimlarning hamda yot g‘oyalar va turli buzg‘unchi qarashlar ular munosib hissa qo‘shmoqda.

– Darvoqe, oilaviy ajrimlar, o‘z joniga qasd qilish yoki jinoyatchilik kabi og‘ir ijtimoiy muammolar eng ko‘p kuzatiladigan mahallalar bilan ishlashda imomlarning mas’uliyati va hisobdorligi qanday bo‘lmoqda?

– Vakillik tomonidan imom-xatiblarning mahalla faollari, xotin-qizlar va yoshlar bilan manzilli ishlash mas’uliyati yanada kuchaytirilgan. Ayniqsa, oilaviy ajrimlarning oldini olish, notinch oilalar bilan ishlash, yoshlarni turli salbiy ta’sirlardan asrash va jamiyatda sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Har oy tumanlarda sayyor yig‘ilishlar o‘tkazilib, joylardagi mavjud holatlar, dolzarb muammolar va ularning yechimlari muhokama qilib borilmoqda. Mazkur yig‘ilishlarda imom-xatiblarning mas’uliyati, mahallalar bilan hamkorligi va amalga oshirilayotgan ishlarning samaradorligi tahlil qilinadi. Xususan, o‘tgan yil yakuni bo‘yicha viloyat miqyosida imom-xatiblar tomonidan mahallalarda mingdan ortiq oila bilan manzilli ishlar olib borildi. Ular bilan o‘tkazilgan suhbatlar, ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar va tushuntirish ishlari natijasida bir qator oilaviy nizolarning oldi olinib, ajrim yoqasiga kelib qolgan oilalarni yarashtirishga erishildi.

Muhimi, imom-xatiblar ishi faqat o‘tkazilgan tadbirlar soni bilan emas, balki insonlar taqdiriga ijobiy ta’sir ko‘rsata olgan amaliy natijalari bilan baholanmoqda. Shuning uchun imomlarimiz mahallada xalq bilan yaqin muloqot qiladigan, oila, jamiyat barqarorligini ta’minlashga hissa qo‘shadigan ma’naviy-ma’rifiy rahnamo sifatida o‘z mas’uliyatini chuqur anglab, faoliyat olib bormoqda.

– Ijtimoiy tarmoqlarda da’vat ishlarini olib borish, nasafziyo.uz sayti va ijtimoiy sahifalarni yuritishda vakillik qoshida maxsus media guruh yoki zamonaviy kadrlar jamoasi shakllantirilganmi?

– Bugungi axborot asrida internet makonidagi diniy-ma’rifiy faoliyat muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Shu bois, vakillik tomonidan zamonaviy axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish, ijtimoiy tarmoqlarda aholi, ayniqsa, yoshlar bilan muloqotni kuchaytirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Bu borada vakillikda zamonaviy talablarga javob beradigan media xonasi tashkil etilib, zarur zamonaviy texnik jihozlar bilan ta’minlandi. Shuningdek, diniy-ma’rifiy kontentlarni tayyorlash, tahrir qilish va keng jamoatchilikka yetkazish yo‘nalishida faoliyat olib boruvchi malakali kadrlar jalb qilingan.

Mazkur tizim orqali o‘n bir yildan buyon faoliyat yuritib kelayotgan nasafziyo.uz veb-sayti hamda ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalar muntazam yuritilmoqda. Shuningdek, 2017 yilda tashkil etilgan Telegram kanali bugungi kunda keng auditoriyaga ega bo‘lib, aholiga tezkor va ishonchli diniy-ma’rifiy axborotlarni yetkazishda muhim axborot maydoniga aylangan.

Shuningdek, bugungi kunda viloyatimizdagi har bir masjidning Telegram, YouTube, Facebook va Instagram sahifalari hamda guruhlari faoliyat yuritib, ularning umumiy a’zolari soni 310 ming nafardan ziyodni tashkil etadi. Jumladan, birgina nasafziyo telegram kanalining 120 mingdan ortiq a’zosi bor. Shuningdek, Ular orqali aholiga dolzarb ma’naviy-ma’rifiy materiallar, diniy-ma’rifiy tavsiyalar, masjid faoliyatiga oid yangiliklar hamda e’lonlar muntazam yetkazib borilmoqda.

Albatta, raqamli makon doimiy ravishda yangilanib borayotgani sababli bu yo‘nalishdagi ishlar ham uzluksiz takomillashtirilmoqda. Asosiy maqsad — zamonaviy media imkoniyatlaridan foydalangan holda xalqimizga, ayniqsa, yosh avlodga sifatli, ishonchli va ta’sirchan diniy-ma’rifiy axborotlarni yetkazib berishda davomli izlanishdamiz.

– Vakillikning «Vaqf» xayriya jamoat fondi viloyat filiali bilan birgalikda kam ta’minlangan oilalar, yetimlar va nogironligi bor shaxslarga yordam berish borasidagi faoliyati so‘nggi yillarda qanchalik shaffoflashdi va xayriya tadbirlari ko‘lami voha miqyosida qanchalik kengaydi?

– «Vaqf» xayriya jamoat fondi viloyat filiali bilan hamkorlikda aholiga ijtimoiy ko‘mak ko‘rsatish, ehtiyojmand oilalarni qo‘llab-quvvatlash va xayrli tashabbuslarni amalga oshirish faoliyatimizning ajralmas qismi hisoblanadi.

Yordamga muhtoj oilalar, yetimlar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va ijtimoiy himoyaga muhtoj fuqarolarning holati o‘rganilib, ularga zarur ko‘maklar o‘z vaqtida yetkazib berilmoqda. Jumladan, Ramazon oyi va Qurbon hayiti arafasida davlatimiz rahbari tomonidan ajratilgan mablag‘lar belgilangan tartib asosida ehtiyojmand oilalar, yetimlar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va ijtimoiy himoyaga muhtoj fuqarolarga yetkazib berildi. Bu xayrli ishlar xalqimizga bo‘lgan e’tibor va g‘amxo‘rlikning yana bir amaliy ifodasi bo‘ldi.

Amalga oshirilayotgan har bir xayrli tashabbus manzillilik, ochiqlik va adolat tamoyillari asosida tashkil etilib, vohamizda xayriya ishlarining ko‘lami va samaradorligi yildan-yilga ortib bormoqda. Yaqinda ko‘makka muhtoj bir oilaga uy qurib berigani ham so‘zimizning bir dalilidir.

– Bu zamindan yetishib chiqqan ulug‘ zotlarning boy ilmiy merosi, qadamjolari tarixini xalqaro va respublika miqyosida targ‘ib qilish borasidagi ishlarga ham to‘xtalib o‘tsangiz...

– Bu vohadan yetishib chiqqan Abu Muin an-Nasafiy, Abu Bakr al-Kosoniy, Abu Hafs Nasafiy, Abu Hafs Keshiy, Abu Shakur as-Solimiy, Pazdaviy kabi ko‘plab allomalarning ilmiy merosi nafaqat yurtimiz, balki butun islom olami ma’naviy xazinasining ajralmas qismidir.

Vakillik faoliyati davomida ushbu boy ilmiy-ma’rifiy merosni o‘rganish, targ‘ib qilish va keng jamoatchilikka yetkazishga alohida e’tibor qaratildi. Xususan, allomalarimiz hayoti va ilmiy faoliyati, ular bilan bog‘liq tarixiy maskanlar va qadamjolarni o‘rganish, ularning ma’naviy ahamiyatini yoritish borasida ilmiy-ma’rifiy tadbirlar, davra suhbatlari va targ‘ibot ishlari amalga oshirib kelinmoqda.

Alloh taolo din ravnaqi, yurt tinchligi yo‘lida xizmat qilayotgan barcha yurtdoshlarimizni ikki dunyoda mukofotlasin!

O‘MI Matbuot va media bo‘limi mutaxassisi

Abdulatif ABDULLAYEV suhbatlashdi.