Alloh taolo bandalariga inoyat etgan eng ulug‘ ne’matlardan biri – haj va umra ibodatidir. Bu muborak safarlar faqatgina muayyan amallarni ado etish emas, balki insonning butun hayotini isloh qilishga qaratilgan ulug‘ maktabdir. Haj va umra – qalbni poklaydigan, nafsni tiyishga o‘rgatadigan, ixlosni mustahkamlaydigan va bandani Allohga yaqinlashtiradigan beqiyos ibodatdir. U zohiriy safardan ko‘ra, ruhiy tarbiya va axloqiy kamolot yo‘lidir.

Aslida haj va umra insonni kamtarlik, sabr, muloyimlik, soddalik va taqvoga yetaklashi lozim. Chunki Allohning uyiga borib, Uning huzurida turish sharafiga muyassar bo‘lgan inson endi o‘zini boshqalardan ustun ko‘rishdan uzoq bo‘lishi kerak.

Afsuski, ayrim hollarda haj yoki umradan qaytgandan so‘ng bu ibodatning asl mohiyati unutilib, dabdaba, ko‘z-ko‘z qilish, ortiqcha ehson va hashamatli majlislar avj olayotgani kuzatilmoqda. Ibodatdan keyin kamtarlik o‘rniga manmanlik, ixlos o‘rniga riyo, shukr o‘rniga maqtanish alomatlari paydo bo‘lishi esa haj va umraning ruhiga mutlaqo ziddir.

Hajdan qaytgan inson “Haj qildim” deb emas, balki
“Alloh meni O‘z huzuriga chaqirdi, endi Uning oldida mas’uliyatim ortdi”, degan his bilan yashashi lozim. Bu ibodatdan keyin kiyim-kechak emas – axloq o‘zgarishi, ziyofatlar emas – muomalalar go‘zallashishi, faqat tashqi ko‘rinish emas – qalb poklanishi asosiy mezon bo‘lishi kerak.

Ehson qilish – ulug‘ va savobli amal. Biroq ehson ham ixlos bilan, isrofsiz va riyodan xoli bo‘lgani ahamiyatlidir. “Odamlar nima deydi?”, degan xavotir bilan qarindosh-urug‘ yoki qo‘ni-qo‘shnini imkonidan tashqari xarajatga majburlash, ortiqcha dabdaba qilish ibodatning barakasini kamaytiradi. Ehson kimnidir qiyin ahvolga solmasligi, balki yengillik, mehr va baraka jam bo‘lishi lozim.

Bu masalada, ayniqsa, hurmatli otinoyilarimizning mas’uliyati beqiyosdir. Chunki otinoyi – faqat so‘z bilan emas, balki amali, hayot tarzi, odobi bilan tarbiya beradigan shaxsdir. Agar otinoyi haj va umradan keyin kamtar bo‘lsa, dabdabadan tiyilsa, ixlosni ustun qo‘ysa – boshqalar ham shundan o‘rnak bo‘ladi. Agar ehsonni sokinlik bilan, ko‘z-ko‘z qilmasdan qilsa, jamiyat ham shu yo‘ldan boradi.

Shuning uchun, avvalo, biz – otinoyilar o‘zimiz namuna bo‘lishimiz, o‘z hayotimizni doimo isloh qilishimiz, ibodatdan keyingi holatimiz bilan boshqalarga shrnak bo‘lishimiz shart. Zero, minbarda aytilgan nasihat uyda, mahallada, to‘y va ehsonlarda ham o‘z aksini topsin. So‘zimiz bilan amalimiz bir bo‘lsa, targ‘ibotimiz samarali va barakali bo‘ladi.

Payg‘ambarimiz Muhammad ﷺning muborak hayotlariga nazar tashlasak, u zotda dabdaba emas, soddalik, manmanlik emas, kamtarlik, isrof emas, qanoat ustun bo‘lganini ko‘ramiz. Agar biz chindan sunnatga ergashmoqchi bo‘lsak, aynan shu yo‘lni tanlashimiz lozim.

Haj va umra – unvon emas, bir umrlik mas’uliyatdir. Bu ibodatdan keyin yolg‘on tark etilishi, g‘iybat yo‘qolishi, isrof kamayishi, kechirim, mehr va sabr ko‘payishi kerak. Ana shunda hajimiz ham, umramiz ham nafaqat shaxsiy hayotimiz, balki butun jamiyatimiz uchun foydali bo‘ladi.

Aziz opa-singillar, hurmatli onaxonlar! Kelinglar, ibodatni dabdaba bilan emas, taqvo bilan ulug‘laylik. Eng avvalo, o‘zimiz amalimiz bilan o‘rnak bo‘laylik. Yosh avlodga haj va umrani ko‘rsatish uchun emas, hayot tarzida namoyon etish lozimligini anglataylik. Kamtarlikni shiorda emas, amalda isbotlaylik.

Alloh taolo qilgan ibodatlarimizni ixlos bilan qabul qilsin, qalblarimizni riyo, manmanlik va isrofdan asrasin. Haj va umra hayotimizni go‘zal axloq, sabr va mehr bilan bezasin, omin. 

Rizvonoy Bahramova,
Buxoro viloyati bosh imom-xatibining
xotin-qizlar masalalari bo‘yicha o‘rinbosari